"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII

nudności i wymioty po chemioterapiiNudności i wymioty po chemioterapii są częstym objawem niepożądanym leczenia raka. Mogą również występować po radioterapii lub w wyniku skojarzenia obu metod. Oprócz dyskomfortu powodują zaburzenia elektrolitowe, odwodnienie, anoreksję, wyniszczenie, zachłystowe zapalenie płuc. W skrajnych przypadkach mogą również stać się przyczyną zaniechania lub przerwy w leczeniu onkologicznym. Mdłości i wymioty po chemioterapii powstają w wyniku podrażnienia przewodu pokarmowego oraz ośrodkowego układu nerwowego. Leki cytostatyczne aktywują komórki błony śluzowej, które uwalniają serotoninę – mediator odpowiedzialny za wystąpienie wymiotów. Ich działanie wpływa również na ośrodek wymiotny w mózgu. Za wystąpienie nudności i wymiotów oraz ich nasilenie odpowiedzialne są rodzaj zastosowanej chemioterapii, dawka cytostatyku i nagłe podanie leku. Wśród czynników mogących nasilić wymioty po chemioterapii wymienia się płeć żeńską, młodszy wiek, stosowanie innych leków, uzależnienie od alkoholu i lęk.

NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII – PROFILAKTYKA

Podstawową zasadą zalecanego postępowania przeciwwymiotnego jest profilaktyka. Przy podawaniu cytostatyków działających silnie, średnio i słabo emetogennie (mających potencjał wywoływania wymiotów) zawsze należy podać leki przeciwwymiotne – około 1 godzinę przed podaniem chemioterapeutyku. Leki przeciwwymiotne podaje się najczęściej tylko w dniu terapii chemioterapią, rzadziej przez kilka kolejnych dni. Przełom w leczeniu nudności i wymiotów po chemioterapii i radioterapii spowodowało wprowadzenie na rynek antagonistów receptorów 5-HT3 (setronów).

Na polskim rynku dostępne są:

– Ondansetron (Zofran, Atossa): podaje się co 8-12 godzin, p.o. 12-24 mg lub iv. 8mg (0,15mg/kg mc.)
– Granisetron (Kytril): podaje się co 24 godziny, p.o. 1-2mg lub iv. 1mg (0,01 mg/kg mc.)
– Tropisetron (Navoban): podaje się co 24 godziny, iv. lub p.o. 5mg.

Łącznie z antagonistami receptorów 5-HT3 zaleca się podawanie deksametazonu w jednej dawce 20mg w przypadków cytostatyków o dużym potencjale emetogennym oraz 8mg w profilaktyce ostrych wymiotów przy chemioterapii o średniej i niskiej emetogenności.

Od niedawna na polskim rynku dostępne są również leki z grupy inhibitorów receptora NK-1. Mogą one być zastosowane zarówno do ostrych, jak i późnych wymiotów spowodowanych chemioterapią. Lekiem z tej grupy dostępnym w Polsce jest aprepitant (Emend), który stosuje się w połączeniu z antagonistami receptorów 5-HT3 (setronami) i kortykosteroidami (deksometazon). Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej zaleca stosowanie terapii trójlekowej z aprepitantem u chorych leczonych cisplatyną w dawce powyżej 50 mg/m2 oraz u chorych, gdzie w chemioterapii wykorzystuje się antracykliny i cyklofosfamid­. Najczęściej te rodzaje chemioterapii dostają pacjenci z rakiem piersi i rakiem płuca.

Aprepitant (Emend) jest refundowany i dostępny w aptekach otwartych w cenie ryczałtowej w następujących wskazaniach: profilaktyka wczesnych albo opóźnionych wymiotów związanych z silnie emetogenną chemioterapią z zastosowaniem cisplatyny w dawce >70mg/m²; profilaktyka wczesnych i opóźnionych wymiotów związanych z silnie emetogenną chemioterapią z zastosowaniem doksorubicyny i cyklofosfamidu. Maksymalna kwota dopłaty wynosi w tych wskazaniach 3,20 PLN. Jest również dostępny nieodpłatnie w ramach katalogu chemioterapii w profilaktyce wczesnych albo opóźnionych wymiotach u osób dorosłych związanych z silnie emetogenną chemioterapią z zastosowaniem cisplatyny w dawce >70mg/m².

JAK NIWELOWAĆ NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII ?

– Najlepszą metodą zapobiegania wymiotom po chemioterapii i wywołanym leczeniem przeciwnowotworowym jest przyjęcie profilaktycznej dawki antyemetyków czyli leków przeciwwymiotnych w optymalnie dobranej dawce. Powinna ona uwzględniać potencjał emetyczny cytostatyku (siłę i częstość wywoływania przez niego wymiotów) coraz indywidualne cechy pacjenta. Dawkowanie powinno przebiegać w możliwie najmniejszych skutecznych dawkach;
– W miarę możliwości powinno faworyzować się i preferować podawanie doustne;
– Terapię należy rozpocząć 30-60min przed pierwszą dawką cytostatyku;
– Pojedyncze dawki są z reguły wystarczające (przy setronach);
– Podczas chemioterapii zamiast trzech dużych posiłków w ciągu dnia spożywaj kilka mniejszych;
– Jedz i pij powoli, dobrze przeżuwaj, unikaj słodyczy, potraw smażonych i tłustych;
– Unikaj napojów gazowanych, pij chłodne, niesłodzone soki owocowe;
– Ssij kostki lodu i cukierki miętowe;
– Po posiłkach odpoczywaj w pozycji siedzącej, a unikaj leżenia.
– W razie wystąpienia nudności oddychaj głęboko i powoli, postaraj odwrócić swoją uwagę od dolegliwości, stosuj techniki relaksacyjne i zawsze miej przy sobie środek przeciwwymiotny o innej niż doustna drodze podania (np. czopek).

Wymioty po chemioterapii i występujące u chorych z powodu leczenia choroby nowotworowej dzieli się na:

– wymioty ostre, pojawiające się w ciągu 24 godzin od zastosowania chemioterapii i utrzymujące się do doby.
– wymioty opóźnione, występujące po 24 godzinach od chemii i mogące utrzymać się kilka dni;
– wymioty poprzedzające, spowodowane stresem i stymulacją nerwów czuciowych, smakowych i węchowych. Pojawiają się u chorych, którzy po poprzednich cyklach chemioterapii mieli wymioty;
– wymioty po chemioterapii przebijające, które pojawiają się któregokolwiek dnia leczenia, pomimo stosowania optymalnej profilaktyki przeciwnowotworowej;
– wymioty oporne, które pojawiają się pomimo zastosowania profilaktyki przeciwwymiotnej podczas poprzedniego cyklu chemioterapii.

 W zależności od siły działania emetogennego i potencjału wywołania wymiotów po chemioterapii wyróżnia się cztery grupy cytostatyków:

– cytostatyki silnie emetogenne, które wywołuja wymioty u ponad 90% chorych nieotrzymujących leków przeciwwymiotnych. Należą do niech podawane dożylnie cis-platyna, karmustyna, dekarbazyna, cyklofosfamid, mechloretamina, streptozocyna i podawana doustnie heksametylmelamina i prokarbazyna;

– cytostatyki o średnim potencjale emetogennym (częstość wymiotów 30-90%). Należą do nich podawane dożylnie oksaliplatyna, karboplatyna, ifosfamid, cyklofosfamid, cytarabina, doksorubicyna, daunorubicyna, epirubicyna, idarubicyna, irinotekan oraz podawane doustnie cyklofosfamid, etoposid, temozolomid, winorelbina, imatinib.

– cytostatyki o niskim działaniu emetogennym (10-30% przypadków). Podawane dożylnie paklitaksel, docetaksel, mitoksantron, topotekan, etopozyd, pemetreksed, metotreksat, mitomycyna, gemcytabina, cytarabina, 5-fluorouracyl, bortezomib, cetuksimab, trastuzumab oraz podawane doustnie kapecytabina, fludarabina.

– cytostatyki o bardzo niskim działaniu emetogennym (poniżej 10%). Zalicza się stosowane dożylnie: bleomycyna, busulfan, 2-chlorodeoksyadenoza, fludarabina, winblastyna, winkrystyna, winorelbina, bewacizumabo oraz podawane doustnie chlorambucil, hydroksymocznik, 6-tioguaninę, metotreksat, gefitinib, erlotinib.

Nudności i wymioty występują również po radioterapii. Radioterapia z wyjątkiem napromieniania całego ciała (>90%) ma słabsze działanie wymiotne niż chemioterapia. W tym wypadku nudności i wymioty zależą od dawki, wielkości i pola napromieniania oraz współistniejącej lub niedawno przebytej chemioterapii. Średnio ryzyko wymiotów (60-90%) występuje podczas napromieniania nadbrzusza, niskie (30-59%) przy napromienianiu dolnej części klatki piersiowej, miednicy, zabiegach radiochirurgicznych obejmujących czaszkę i kręgosłup. Bardzo niskie ryzyko wymiotów (około 30%) dotyczy napromieniania głowy i szyi, kończyn, czaszki oraz piersi.

SKUTKI UBOCZNE CHEMIOTERAPII

DIETA PODCZAS LECZENIA PRZECIWNOWOTWOROWEGO

JAK DZIAŁA CHEMIOTERAPIA?

Nudności i wymioty po chemioterapii, bibliografia
J. Markowska, R. Mądry, Terapie wspomagające w nowotworach złośliwych, Wrocław 2011.
K. Krzemieniecki, Leczenie wspomagające w onkologii, Poznań 2008.
A. Deptała, Onkologia w praktyce, Warszawa 2006.

NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII
5 (100%) 3 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Akademia Czerniaka 2017 – cykl konferencji naukowych

Polskie Towarzystwo Chirurgii Onkologicznej i jego Sekcja Naukowa Akademia Czerniaka oraz Wydawnictwo Lekarskie PZWL zapraszają na IV edycję cyklu, poświęconego tematyce czerniaka. Konferencje są w tym...
Opublikowane 22 Sty 2017

Kampania Piękna bo Zdrowa 2017 – „Wpadnij na przegląd do ginekologa”

Czy Twój samochód każdego roku przechodzi gruntowny przegląd u mechanika? Na pewno tak! Bez dokładnego sprawdzenia wszystkich części, uzupełnienia niedoskonałości – daleko nie zajedzie… A czy Ty pamiętasz...
Opublikowane 21 Sty 2017

Europejski Tydzień Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Pink Lips Project 2017

Zbliża się Europejski Tydzień Profilaktyki Raka Szyjki Macicy (European Cervical Cancer Prevention Week), którego tegoroczna edycja przypada na 22-28 stycznia 2017 roku. W ramach wydarzenia odbywają się...
Opublikowane 16 Sty 2017

Bezpłatna diagnostyka zmian piersi w warszawskiej Klinice WILMED

Centrum medyczne WILMED prowadzi nabór pacjentek do programu uzupełniającej diagnostyki zmian piersi nowoczesnym urządzeniem BRASTER.   Do rozwoju komórek nowotworowych przyczyniają się dwa procesy:...
Opublikowane 15 Sty 2017

Inauguracja Forum Raka Płuca

Rak płuca jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym w Polsce – co piąty pacjent i co dziesiąta pacjentka onkologiczna choruje na raka płuca. Na leczenie tej grupy chorych Ministerstwo Zdrowia...
Opublikowane 12 Sty 2017
Więcej w chemioterapia, leczenie wspomagające
WŁOSY PO CHEMIOTERAPII – PORADNIK

Wypadanie włosów spowodowane przyjmowaniem chemioterapii oznacza dla wielu pacjentów chorych na raka poważne obciążenie i źródło stresu. Ponieważ...

Zamknij