kontakt@zwrotnikraka.pl

NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII

nudności i wymioty po chemioterapiiNudności i wymioty po chemioterapii są częstym objawem niepożądanym leczenia raka. Mogą również występować po radioterapii lub w wyniku skojarzenia obu metod. Oprócz dyskomfortu powodują zaburzenia elektrolitowe, odwodnienie, anoreksję, wyniszczenie, zachłystowe zapalenie płuc. W skrajnych przypadkach mogą również stać się przyczyną zaniechania lub przerwy w leczeniu onkologicznym. Mdłości i wymioty po chemioterapii powstają w wyniku podrażnienia przewodu pokarmowego oraz ośrodkowego układu nerwowego. Leki cytostatyczne aktywują komórki błony śluzowej, które uwalniają serotoninę – mediator odpowiedzialny za wystąpienie wymiotów. Ich działanie wpływa również na ośrodek wymiotny w mózgu. Za wystąpienie nudności i wymiotów oraz ich nasilenie odpowiedzialne są rodzaj zastosowanej chemioterapii, dawka cytostatyku i nagłe podanie leku. Wśród czynników mogących nasilić wymioty po chemioterapii wymienia się płeć żeńską, młodszy wiek, stosowanie innych leków, uzależnienie od alkoholu i lęk.

NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII – PROFILAKTYKA

Podstawową zasadą zalecanego postępowania przeciwwymiotnego jest profilaktyka. Przy podawaniu cytostatyków działających silnie, średnio i słabo emetogennie (mających potencjał wywoływania wymiotów) zawsze należy podać leki przeciwwymiotne – około 1 godzinę przed podaniem chemioterapeutyku. Leki przeciwwymiotne podaje się najczęściej tylko w dniu terapii chemioterapią, rzadziej przez kilka kolejnych dni. Przełom w leczeniu nudności i wymiotów po chemioterapii i radioterapii spowodowało wprowadzenie na rynek antagonistów receptorów 5-HT3 (setronów).

Na polskim rynku dostępne są:

- Ondansetron (Zofran, Atossa): podaje się co 8-12 godzin, p.o. 12-24 mg lub iv. 8mg (0,15mg/kg mc.)
- Granisetron (Kytril): podaje się co 24 godziny, p.o. 1-2mg lub iv. 1mg (0,01 mg/kg mc.)
- Tropisetron (Navoban): podaje się co 24 godziny, iv. lub p.o. 5mg.

Łącznie z antagonistami receptorów 5-HT3 zaleca się podawanie deksametazonu w jednej dawce 20mg w przypadków cytostatyków o dużym potencjale emetogennym oraz 8mg w profilaktyce ostrych wymiotów przy chemioterapii o średniej i niskiej emetogenności.

JAK NIWELOWAĆ NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII ?

- Najlepszą metodą zapobiegania wymiotom wywołanym leczeniem przeciwnowotworowym jest przyjęcie profilaktycznej dawki antyemetyków czyli leków przeciwwymiotnych w optymalnie dobranej dawce. Powinna ona uwzględniać potencjał emetyczny cytostatyku (siłę i częstość wywoływania przez niego wymiotów) coraz indywidualne cechy pacjenta. Dawkowanie powinno przebiegać w możliwie najmniejszych skutecznych dawkach;
- W miarę możliwości powinno faworyzować się i preferować podawanie doustne;
- Terapię należy rozpocząć 30-60min przed pierwszą dawką cytostatyku;
- Pojedyncze dawki są z reguły wystarczające (przy setronach);
- Podczas chemioterapii zamiast trzech dużych posiłków w ciągu dnia spożywaj kilka mniejszych;
- Jedz i pij powoli, dobrze przeżuwaj, unikaj słodyczy, potraw smażonych i tłustych;
- Unikaj napojów gazowanych, pij chłodne, niesłodzone soki owocowe;
- Ssij kostki lodu i cukierki miętowe;
- Po posiłkach odpoczywaj w pozycji siedzącej, a unikaj leżenia.
- W razie wystąpienia nudności oddychaj głęboko i powoli, postaraj odwrócić swoją uwagę od dolegliwości, stosuj techniki relaksacyjne i zawsze miej przy sobie środek przeciwwymiotny o innej niż doustna drodze podania (np. czopek).

Wymioty występujące u chorych z powodu leczenia choroby nowotworowej dzieli się na:

- wymioty ostre, pojawiające się w ciągu 24 godzin od zastosowania chemioterapii i utrzymujące się do doby.
- wymioty opóźnione, występujące po 24 godzinach od chemii i mogące utrzymać się kilka dni;
- wymioty poprzedzające, spowodowane stresem i stymulacją nerwów czuciowych, smakowych i węchowych. Pojawiają się u chorych, którzy po poprzednich cyklach chemioterapii mieli wymioty;
- wymioty po chemioterapii przebijające, które pojawiają się któregokolwiek dnia leczenia, pomimo stosowania optymalnej profilaktyki przeciwnowotworowej;
- wymioty oporne, które pojawiają się pomimo zastosowania profilaktyki przeciwwymiotnej podczas poprzedniego cyklu chemioterapii.

 

W zależności od siły działania emetogennego i potencjału wywołania wymiotów po chemioterapii wyróżnia się cztery grupy cytostatyków:

- cytostatyki silnie emetogenne, które wywołuja wymioty u ponad 90% chorych nieotrzymujących leków przeciwwymiotnych. Należą do niech podawane dożylnie cis-platyna, karmustyna, dekarbazyna, cyklofosfamid, mechloretamina, streptozocyna i podawana doustnie heksametylmelamina i prokarbazyna;

- cytostatyki o średnim potencjale emetogennym (częstość wymiotów 30-90%). Należą do nich podawane dożylnie oksaliplatyna, karboplatyna, ifosfamid, cyklofosfamid, cytarabina, doksorubicyna, daunorubicyna, epirubicyna, idarubicyna, irinotekan oraz podawane doustnie cyklofosfamid, etoposid, temozolomid, winorelbina, imatinib.

- cytostatyki o niskim działaniu emetogennym (10-30% przypadków). Podawane dożylnie paklitaksel, docetaksel, mitoksantron, topotekan, etopozyd, pemetreksed, metotreksat, mitomycyna, gemcytabina, cytarabina, 5-fluorouracyl, bortezomib, cetuksimab, trastuzumab oraz podawane doustnie kapecytabina, fludarabina.

- cytostatyki o bardzo niskim działaniu emetogennym (poniżej 10%). Zalicza się stosowane dożylnie: bleomycyna, busulfan, 2-chlorodeoksyadenoza, fludarabina, winblastyna, winkrystyna, winorelbina, bewacizumabo oraz podawane doustnie chlorambucil, hydroksymocznik, 6-tioguaninę, metotreksat, gefitinib, erlotinib.

Nudności i wymioty występują również po radioterapii. Radioterapia z wyjątkiem napromieniania całego ciała (>90%) ma słabsze działanie wymiotne niż chemioterapia. W tym wypadku nudności i wymioty zależą od dawki, wielkości i pola napromieniania oraz współistniejącej lub niedawno przebytej chemioterapii. Średnio ryzyko wymiotów (60-90%) występuje podczas napromieniania nadbrzusza, niskie (30-59%) przy napromienianiu dolnej części klatki piersiowej, miednicy, zabiegach radiochirurgicznych obejmujących czaszkę i kręgosłup. Bardzo niskie ryzyko wymiotów (około 30%) dotyczy napromieniania głowy i szyi, kończyn, czaszki oraz piersi.

Nudności i wymioty po chemioterapii, bibliografia
J. Markowska, R. Mądry, Terapie wspomagające w nowotworach złośliwych, Wrocław 2011.
K. Krzemieniecki, Leczenie wspomagające w onkologii, Poznań 2008.
A. Deptała, Onkologia w praktyce, Warszawa 2006.

NUDNOŚCI I WYMIOTY PO CHEMIOTERAPII 5.00/5 (100.00%) 1 vote
 

Podobne artykuły