"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Ogólne zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej

zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowejOdpowiednio zbilansowana dieta dostarcza organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych (węglowodanów, tłuszczów, białka, witamin, składników mineralnych, wody i błonnika pokarmowego) we właściwych proporcjach. Dzięki temu organizm otrzymuje energię do prawidłowego funkcjonowania. Prawidłowe odżywianie nabiera szczególnego znaczenia w okresie choroby nowotworowej, zwłaszcza że jej przebieg jest najczęściej przewlekły. Obecność guza nowotworowego w organizmie powoduje, że zmianie ulegają potrzeby żywieniowe pacjenta oraz często możliwości przyjmowania pokarmów i przyswajania składników odżywczych. Dzieje się tak z kilku powodów. Organizm osoby chorej na nowotwór wykorzystuje na bieżąco dostarczane mu w pożywieniu składniki odżywcze do walki z chorobą. Zapotrzebowanie energetyczne oraz na niektóre składniki w okresie choroby może być większe u chorego nawet o 20% niż przed zachorowaniem.

Ze względu na stałą mobilizację układu immunologicznego i przewlekły charakter choroby onkologicznej kluczowe jest regularne dostarczanie do organizmu wraz z pożywieniem wszystkich niezbędnych składników w odpowiednich proporcjach (białka, węglowodanów, tłuszczy, witamin, mikro- i makroelementów). W przeciwnym razie organizm zaczyna zużywać własne tkanki – początkowo zmagazynowany tłuszcz, a później własną tkankę mięśniową. Jest to bardzo niebezpieczne, gdyż może prowadzić do powstania niedożywienia, a nawet wyniszczenia organizmu (kacheksja nowotworowa). Równocześnie, właściwy sposób żywienia pacjenta już od momentu postawienia diagnozy może zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań w okresie leczenia operacyjnego, zminimalizować skutki uboczne przyjmowanej chemioterapii czy radioterapii oraz pozytywnie stymulować układ odpornościowy i naturalne siły obronne organizmu do walki z nowotworem.

NIEBEZPIECZNE NIEDOŻYWIENIE

Utrata apetytu i postępujący ubytek masy ciała spowodowane chorobą nowotworową stanowią zły czynnik rokowniczy i pogarszają wyniki leczenia onkologicznego niezależnie od tego, czy jest to leczenie chirurgiczne, radioterapia czy chemioterapia. Częstość występowania niedożywienia wśród pacjentów chorych na nowotwór różni się, w zależności od umiejscowienia guza, stopnia zaawansowania nowotworu czy stosowanej terapii onkologicznej. Częstość niedożywienia wynosi 10% u chorych na nowotwory układu moczowego, do 70% u chorych na raka żołądka i trzustki oraz do 90% u chorych na raka przełyku. Należy podkreślić, że ciężkie i długotrwałe niedożywienie ma negatywny wpływ na czas przeżycia i jakoś życia pacjenta, wyniki leczenia onkologicznego oraz ogólne koszty terapii. Jak podkreślają eksperci, przyjmowanie energii na poziomie mniejszym niż 70% zapotrzebowania przez okres >7 dni stanowi dla chorego realne zagrożenie wyniszczeniem, które w tym czasie powinno zostać rozpoznane i leczone.
 
Przy planowaniu podaży energetycznej należy pamiętać, że zapotrzebowanie energetyczne dzielimy na:
Podstawową przemianę energii (PPM), określaną też jako spoczynkowe zapotrzebowanie energetyczne (SZE) lub spoczynkowy wydatek energetyczny (SWE).
Całkowitą przemianę materii (CPM), czyli całkowity wydatek energetyczny (CWE), obejmujący PPM + wydatek energetyczny związany z aktywnością fizyczną (AF) + wydatek energetyczny indukowany dietą (DEE).
PPM oznacza najniższy poziom przemian energetycznych zachodzących w ustroju w warunkach zupełnego spoczynku. Oznacza to, że dla zdrowego mężczyzny o masie ciała 60kg PPM wynosi 1 kcal x 24 godz. x 60 kg – 144 kcal/24 godz. Jest to najmniejsza ilość kalorii, jaka powinna być dostarczona codziennie każdemu dorosłemu pacjentowi w celu zapobiegnięcia zużywania własnych zasobów energetycznych.

Zapotrzebowanie na energię i niektóre składniki odżywcze w czasie choroby nowotworowej może zwiększyć się u pacjenta nawet o 20% w stosunku do osoby zdrowej, tej samej płci i w tym samym wieku. Jest to związane z nasilonym metabolizmem, który wynika z obecności guza nowotworowego i mobilizacji układu odpornościowego do walki z rakiem. Pacjenci, którzy z różnych względów mają problem z przyjmowaniem odpowiednio zbilansowanej diety, która pokrywała by ich zapotrzebowanie energetyczne mogą skorzystać z gotowych preparatów – tzw. dietetycznych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego. Diety kompletne występują najczęściej w postaci wysokoenergetycznego i wysokobiałkowego płynu w butelkach. Ich wspólną cechą jest stały skład, dzięki czemu dostarczają one choremu niezbędnej ilości białek, tłuszczów, węglowodanów, mikroelementów oraz witamin i mogą stanowić dodatkowe lub jedyne źródło jego pożywienia. Na rynku dostępne są zarówno diety standardowe przeznaczone dla każdego, jak i dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego dedykowane konkretnym grupom pacjentów np. w przebiegu choroby nowotworowej (RESOURCE 2.0 firmy Nestle Health Science).

OGÓLNE ZALECENIA ŻYWIENIOWE W TAKCIE CHOROBY NOWOTWOROWEJ

Dieta osoby chorej na raka powinna opierać się na ogólnych zasadach zdrowego żywienia, jednak często wymaga wprowadzenia dodatkowych modyfikacji związanych z lokalizacją guza, stadium zaawansowania choroby, rodzajem stosowanej terapii, wieku chorego czy współistniejących u pacjenta chorób.

  • Dieta chorych na raka powinna:

    - Opierać się na zasadach diety lekkostrawnej (rezygnacja z potraw smażonych, wędzonych, konserwowanych, ostrych przypraw i używek); - Uwzględniać zwiększone zapotrzebowanie chorego na energię i białko; - Oszczędzać zajęty narząd, szczególnie gdy choroba nowotworowa dotyczy układu pokarmowego; - Zapewniać odpowiednią podaż płynów (minimalnie 2 litry płynów każdego dnia) - Uwzględniać preferencje żywieniowe i smakowe pacjenta.


W czasie trwania terapii onkologicznej ogólne zalecenia żywieniowe mogą wymagać modyfikacji. Decydującą rolę odgrywa stan pacjenta. W przypadku jeśli jest on ciężki, chory nie może odżywiać się samodzielnie, jest po operacji chirurgicznej w obrębie przewodu pokarmowego lub gdy występują nasilone skutki uboczne radioterapii bądź chemioterapii, często istnieje konieczność zastosowania diety o zmienionej konsystencji (papkowatej, płynnej) lub nawet żywienia sztucznego (dojelitowego lub pozajelitowego).

1. ENERGIA
Zapotrzebowanie energetyczne u dorosłych pacjentów onkologicznych wynosi przeciętnie 30-35 kcal/kg należnej masy ciała na dobę, natomiast u osób wyniszczonych – 40-45 kcal/kg. U chorych leżących może być ono mniejsze i wynosić, podobnie jak u osób zdrowych, 20-25 kcal/kg należnej masy ciała na dobę. Indywidualne dzienne zapotrzebowanie na energie należy dostosować do wieku, płci, aktywności fizycznej i ewentualnych innych chorób.

1. BIAŁKO
Białko w diecie pacjenta z chorobą nowotworową ma szczególne znaczenie w związku ze wzmożoną działalnością układu immunologicznego oraz procesem intensywnej odbudowy komórek uszkodzonych podczas leczenia onkologicznego. Dziennie zapotrzebowanie organizmu na ten składnik odżywczy wzrasta do 15-20% energii ogółem. Szczególnie ważne jest dostarczanie białko pełnowartościowego, tak aby proporcja pomiędzy białkiem pochodzenia zwierzęcego (mięso, ryby, jaja, produkty mleczne) i roślinnego (produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych) wynosiła 1:1.

2. WĘGLOWODANY
Węglowodany w diecie osób chorych na nowotwory powinny stanowić blisko 55% energii ogółem, przy czym optymalnym ich źródłem są pełnoziarniste produkty zbożowe (kasze, ryż, makarony) warzywa i owoce. Odpowiednia ilość węglowodanów jest konieczna, aby białko mogło być zużywane na potrzeby budulcowe, a nie energetyczne. Pacjent onkologiczny powinien ograniczyć do minimum przyjmowanie węglowodanów prostych znajdujących się w cukrze, słodyczach, ciastach, dżemach itp., ponieważ mogą one być wykorzystywane przez nowotwór do wzrostu. Szybko dzielące się komórki nowotworowe zużywają kilkaset gramów glukozy w ciągu doby.

3. TŁUSZCZE
Zaleca się, aby spożycie tłuszczów u pacjenta chorego na nowotwór zapewniało nie więcej niż 25-20% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Należy unikać tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, które są źródłem dużej ilości nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu (tłuste mięso wieprzowo i wołowe, podroby, tłuste sery). Źródłem tłuszczu w diecie pacjenta onkologicznego powinny być: chude mięso drobiowe bez skóry, cielęcina, mięso z królika, ryby oraz oleje roślinne, orzechy i nasiona. Szczególną rolę odgrywają tzw. wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WKT), a zwłaszcza kwasy tłuszczowe z rodziny n-3, które mają zdolność zmniejszania stanu zapalnego w organizmie i stabilizują wydatki energetyczne, co sprzyja spowolnieniu procesu nowotworowego, hamowaniu powstawania przerzutów oraz powstawania wyniszczenia nowotworowego. Należy pamiętać, że aby przynosiły one odpowiedni efekt muszą być dostarczane w odpowiedniej proporcji z wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi z rodziny n-6. Dobry źródłem WKT są olej rzepakowy, oliwa z oliwek, ryby morskie, orzechy oraz kakao.

4. WITAMY I SKŁADNIKI MINERALNE
Wraz z toczącym się w organizmie procesem zapalnym, który związany jest z obecnością guza nowotworowego oraz stresem towarzyszącym chorobie zwiększeniu ulega zapotrzebowanie organizmu na antyoksydanty (przeciutleniacze). Szczególną rolę odgrywają w tym kontekście witaminy C, E, beta-karoten, cynk, selen, miedź, magnez, mangan oraz one substancje bioaktywne – koenzym Q10, polifenole (flawonoidy, izoflawony, fitoestrogeny, katechiny, stilbeny i ligniny) oraz fitosterole. Dostarczane z pożywieniem do organizmu antyoksydanty mają zdolność blokowania wolnych rodników i neutralizowania ich szkodliwego działania – uszkadzania błon komórkowych. Antyoksydanty zaleca się dostarczać w naturalnej postaci z dietą.

5. SUBSTANCJE SZKODLIWE
Ważne znaczenie w diecie osób chorych na raka ma unikanie żywności zawierającej substancje, które mogą mieć szkodliwy i kancerogenny wpływ na organizm. Są to: aflatoksyny (obecne w spleśniałych ziarnach zbóż i starych orzechach), heterocykliczne aminy i policykliczne węglowodory aromatyczne (powstałe w czasie wędzenia, przedłużonego grillowania lub smażenie w wysokich temperaturach), n-nitrozwiązki, azotany i azotyny (stosowane do konserwowania żywności), sól kuchenna i alkohol.

ZOBACZ: WYNISZCZENIE NOWOTWOROWE

DIETA ANTYRAKOWA

WSPARCIE ŻYWIENIOWE

Jarosław Gośliński Zwrotnik Raka, Ogólne zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej, bibliografia
Pod red. B. Szczygieł, Niedożywienie związane z chorobą, Warszawa 2012.
Pod red. L Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Kraków 2013.
M. Jarosz, I. Sajor, Żywienie chorych z nowotworami, Warszawa 2012.
P. Krzyżaniak, D. Krzyżanowski, A. Modlińska, Przewlekle chory w domu, Gdańsk 2011.

Ogólne zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej
4.5 (90%) 2 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Kampania Piękna bo Zdrowa 2017 – „Wpadnij na przegląd do ginekologa”

21 stycznia 2017 roku wystartuje ósma odsłona kampanii społecznej Piękna bo Zdrowa, która organizowana jest przez Ogólnopolską Organizację Kwiat Kobiecości. Tegoroczna edycja akcji odbywa się pod hasłem:...
Opublikowane 17 Sty 2017

Europejski Tydzień Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Pink Lips Project 2017

Zbliża się Europejski Tydzień Profilaktyki Raka Szyjki Macicy (European Cervical Cancer Prevention Week), którego tegoroczna edycja przypada na 22-28 stycznia 2017 roku. W ramach wydarzenia odbywają się...
Opublikowane 16 Sty 2017

Bezpłatna diagnostyka zmian piersi w warszawskiej Klinice WILMED

Centrum medyczne WILMED prowadzi nabór pacjentek do programu uzupełniającej diagnostyki zmian piersi nowoczesnym urządzeniem BRASTER.   Do rozwoju komórek nowotworowych przyczyniają się dwa procesy:...
Opublikowane 15 Sty 2017

Inauguracja Forum Raka Płuca

Rak płuca jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym w Polsce – co piąty pacjent i co dziesiąta pacjentka onkologiczna choruje na raka płuca. Na leczenie tej grupy chorych Ministerstwo Zdrowia...
Opublikowane 12 Sty 2017

Dwanaście ciekawych konferencji onkologicznych dla specjalistów w 2017 roku

Rok 2017 prezentuje się bardzo atrakcyjnie, jeśli chodzi o warsztaty i konferencje onkologiczne. Publikujemy zestawienie najciekawiej zapowiadających się wydarzeń edukacyjnych dla specjalistów z branży...
Opublikowane 10 Sty 2017
Więcej w dieta antyrakowa
Najgroźniejsze czynniki rakotwórcze czyli co powoduje raka

Najnowsze dane opublikowane przez Narodowy Urząd Statystyczny Wielkiej Brytanii (Office for National Statistic) w ramach przygotowanego raportu za...

Zamknij