"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Ogólne zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej

zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowejOdpowiednio zbilansowana dieta dostarcza organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych (węglowodanów, tłuszczów, białka, witamin, składników mineralnych, wody i błonnika pokarmowego) we właściwych proporcjach. Dzięki temu organizm otrzymuje energię do prawidłowego funkcjonowania. Prawidłowe odżywianie nabiera szczególnego znaczenia w okresie choroby nowotworowej, zwłaszcza że jej przebieg jest najczęściej przewlekły. Obecność guza nowotworowego w organizmie powoduje, że zmianie ulegają potrzeby żywieniowe pacjenta oraz często możliwości przyjmowania pokarmów i przyswajania składników odżywczych. Dzieje się tak z kilku powodów. Organizm osoby chorej na nowotwór wykorzystuje na bieżąco dostarczane mu w pożywieniu składniki odżywcze do walki z chorobą. Zapotrzebowanie energetyczne oraz na niektóre składniki w okresie choroby może być większe u chorego nawet o 20% niż przed zachorowaniem.

Ze względu na stałą mobilizację układu immunologicznego i przewlekły charakter choroby onkologicznej kluczowe jest regularne dostarczanie do organizmu wraz z pożywieniem wszystkich niezbędnych składników w odpowiednich proporcjach (białka, węglowodanów, tłuszczy, witamin, mikro- i makroelementów). W przeciwnym razie organizm zaczyna zużywać własne tkanki – początkowo zmagazynowany tłuszcz, a później własną tkankę mięśniową. Jest to bardzo niebezpieczne, gdyż może prowadzić do powstania niedożywienia, a nawet wyniszczenia organizmu (kacheksja nowotworowa). Równocześnie, właściwy sposób żywienia pacjenta już od momentu postawienia diagnozy może zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań w okresie leczenia operacyjnego, zminimalizować skutki uboczne przyjmowanej chemioterapii czy radioterapii oraz pozytywnie stymulować układ odpornościowy i naturalne siły obronne organizmu do walki z nowotworem.

NIEBEZPIECZNE NIEDOŻYWIENIE

Utrata apetytu i postępujący ubytek masy ciała spowodowane chorobą nowotworową stanowią zły czynnik rokowniczy i pogarszają wyniki leczenia onkologicznego niezależnie od tego, czy jest to leczenie chirurgiczne, radioterapia czy chemioterapia. Częstość występowania niedożywienia wśród pacjentów chorych na nowotwór różni się, w zależności od umiejscowienia guza, stopnia zaawansowania nowotworu czy stosowanej terapii onkologicznej. Częstość niedożywienia wynosi 10% u chorych na nowotwory układu moczowego, do 70% u chorych na raka żołądka i trzustki oraz do 90% u chorych na raka przełyku. Należy podkreślić, że ciężkie i długotrwałe niedożywienie ma negatywny wpływ na czas przeżycia i jakoś życia pacjenta, wyniki leczenia onkologicznego oraz ogólne koszty terapii. Jak podkreślają eksperci, przyjmowanie energii na poziomie mniejszym niż 70% zapotrzebowania przez okres >7 dni stanowi dla chorego realne zagrożenie wyniszczeniem, które w tym czasie powinno zostać rozpoznane i leczone.
 
Przy planowaniu podaży energetycznej należy pamiętać, że zapotrzebowanie energetyczne dzielimy na:
Podstawową przemianę energii (PPM), określaną też jako spoczynkowe zapotrzebowanie energetyczne (SZE) lub spoczynkowy wydatek energetyczny (SWE).
Całkowitą przemianę materii (CPM), czyli całkowity wydatek energetyczny (CWE), obejmujący PPM + wydatek energetyczny związany z aktywnością fizyczną (AF) + wydatek energetyczny indukowany dietą (DEE).
PPM oznacza najniższy poziom przemian energetycznych zachodzących w ustroju w warunkach zupełnego spoczynku. Oznacza to, że dla zdrowego mężczyzny o masie ciała 60kg PPM wynosi 1 kcal x 24 godz. x 60 kg – 144 kcal/24 godz. Jest to najmniejsza ilość kalorii, jaka powinna być dostarczona codziennie każdemu dorosłemu pacjentowi w celu zapobiegnięcia zużywania własnych zasobów energetycznych.

Zapotrzebowanie na energię i niektóre składniki odżywcze w czasie choroby nowotworowej może zwiększyć się u pacjenta nawet o 20% w stosunku do osoby zdrowej, tej samej płci i w tym samym wieku. Jest to związane z nasilonym metabolizmem, który wynika z obecności guza nowotworowego i mobilizacji układu odpornościowego do walki z rakiem. Pacjenci, którzy z różnych względów mają problem z przyjmowaniem odpowiednio zbilansowanej diety, która pokrywała by ich zapotrzebowanie energetyczne mogą skorzystać z gotowych preparatów – tzw. dietetycznych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego. Diety kompletne występują najczęściej w postaci wysokoenergetycznego i wysokobiałkowego płynu w butelkach. Ich wspólną cechą jest stały skład, dzięki czemu dostarczają one choremu niezbędnej ilości białek, tłuszczów, węglowodanów, mikroelementów oraz witamin i mogą stanowić dodatkowe lub jedyne źródło jego pożywienia. Na rynku dostępne są zarówno diety standardowe przeznaczone dla każdego, jak i dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego dedykowane konkretnym grupom pacjentów np. w przebiegu choroby nowotworowej (RESOURCE 2.0 firmy Nestle Health Science).

OGÓLNE ZALECENIA ŻYWIENIOWE W TAKCIE CHOROBY NOWOTWOROWEJ

Dieta osoby chorej na raka powinna opierać się na ogólnych zasadach zdrowego żywienia, jednak często wymaga wprowadzenia dodatkowych modyfikacji związanych z lokalizacją guza, stadium zaawansowania choroby, rodzajem stosowanej terapii, wieku chorego czy współistniejących u pacjenta chorób.

  • Dieta chorych na raka powinna:

    - Opierać się na zasadach diety lekkostrawnej (rezygnacja z potraw smażonych, wędzonych, konserwowanych, ostrych przypraw i używek); - Uwzględniać zwiększone zapotrzebowanie chorego na energię i białko; - Oszczędzać zajęty narząd, szczególnie gdy choroba nowotworowa dotyczy układu pokarmowego; - Zapewniać odpowiednią podaż płynów (minimalnie 2 litry płynów każdego dnia) - Uwzględniać preferencje żywieniowe i smakowe pacjenta.


W czasie trwania terapii onkologicznej ogólne zalecenia żywieniowe mogą wymagać modyfikacji. Decydującą rolę odgrywa stan pacjenta. W przypadku jeśli jest on ciężki, chory nie może odżywiać się samodzielnie, jest po operacji chirurgicznej w obrębie przewodu pokarmowego lub gdy występują nasilone skutki uboczne radioterapii bądź chemioterapii, często istnieje konieczność zastosowania diety o zmienionej konsystencji (papkowatej, płynnej) lub nawet żywienia sztucznego (dojelitowego lub pozajelitowego).

1. ENERGIA
Zapotrzebowanie energetyczne u dorosłych pacjentów onkologicznych wynosi przeciętnie 30-35 kcal/kg należnej masy ciała na dobę, natomiast u osób wyniszczonych – 40-45 kcal/kg. U chorych leżących może być ono mniejsze i wynosić, podobnie jak u osób zdrowych, 20-25 kcal/kg należnej masy ciała na dobę. Indywidualne dzienne zapotrzebowanie na energie należy dostosować do wieku, płci, aktywności fizycznej i ewentualnych innych chorób.

1. BIAŁKO
Białko w diecie pacjenta z chorobą nowotworową ma szczególne znaczenie w związku ze wzmożoną działalnością układu immunologicznego oraz procesem intensywnej odbudowy komórek uszkodzonych podczas leczenia onkologicznego. Dziennie zapotrzebowanie organizmu na ten składnik odżywczy wzrasta do 15-20% energii ogółem. Szczególnie ważne jest dostarczanie białko pełnowartościowego, tak aby proporcja pomiędzy białkiem pochodzenia zwierzęcego (mięso, ryby, jaja, produkty mleczne) i roślinnego (produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych) wynosiła 1:1.

2. WĘGLOWODANY
Węglowodany w diecie osób chorych na nowotwory powinny stanowić blisko 55% energii ogółem, przy czym optymalnym ich źródłem są pełnoziarniste produkty zbożowe (kasze, ryż, makarony) warzywa i owoce. Odpowiednia ilość węglowodanów jest konieczna, aby białko mogło być zużywane na potrzeby budulcowe, a nie energetyczne. Pacjent onkologiczny powinien ograniczyć do minimum przyjmowanie węglowodanów prostych znajdujących się w cukrze, słodyczach, ciastach, dżemach itp., ponieważ mogą one być wykorzystywane przez nowotwór do wzrostu. Szybko dzielące się komórki nowotworowe zużywają kilkaset gramów glukozy w ciągu doby.

3. TŁUSZCZE
Zaleca się, aby spożycie tłuszczów u pacjenta chorego na nowotwór zapewniało nie więcej niż 25-20% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Należy unikać tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, które są źródłem dużej ilości nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu (tłuste mięso wieprzowo i wołowe, podroby, tłuste sery). Źródłem tłuszczu w diecie pacjenta onkologicznego powinny być: chude mięso drobiowe bez skóry, cielęcina, mięso z królika, ryby oraz oleje roślinne, orzechy i nasiona. Szczególną rolę odgrywają tzw. wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WKT), a zwłaszcza kwasy tłuszczowe z rodziny n-3, które mają zdolność zmniejszania stanu zapalnego w organizmie i stabilizują wydatki energetyczne, co sprzyja spowolnieniu procesu nowotworowego, hamowaniu powstawania przerzutów oraz powstawania wyniszczenia nowotworowego. Należy pamiętać, że aby przynosiły one odpowiedni efekt muszą być dostarczane w odpowiedniej proporcji z wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi z rodziny n-6. Dobry źródłem WKT są olej rzepakowy, oliwa z oliwek, ryby morskie, orzechy oraz kakao.

4. WITAMY I SKŁADNIKI MINERALNE
Wraz z toczącym się w organizmie procesem zapalnym, który związany jest z obecnością guza nowotworowego oraz stresem towarzyszącym chorobie zwiększeniu ulega zapotrzebowanie organizmu na antyoksydanty (przeciutleniacze). Szczególną rolę odgrywają w tym kontekście witaminy C, E, beta-karoten, cynk, selen, miedź, magnez, mangan oraz one substancje bioaktywne – koenzym Q10, polifenole (flawonoidy, izoflawony, fitoestrogeny, katechiny, stilbeny i ligniny) oraz fitosterole. Dostarczane z pożywieniem do organizmu antyoksydanty mają zdolność blokowania wolnych rodników i neutralizowania ich szkodliwego działania – uszkadzania błon komórkowych. Antyoksydanty zaleca się dostarczać w naturalnej postaci z dietą.

5. SUBSTANCJE SZKODLIWE
Ważne znaczenie w diecie osób chorych na raka ma unikanie żywności zawierającej substancje, które mogą mieć szkodliwy i kancerogenny wpływ na organizm. Są to: aflatoksyny (obecne w spleśniałych ziarnach zbóż i starych orzechach), heterocykliczne aminy i policykliczne węglowodory aromatyczne (powstałe w czasie wędzenia, przedłużonego grillowania lub smażenie w wysokich temperaturach), n-nitrozwiązki, azotany i azotyny (stosowane do konserwowania żywności), sól kuchenna i alkohol.

ZOBACZ: WYNISZCZENIE NOWOTWOROWE

DIETA ANTYRAKOWA

WSPARCIE ŻYWIENIOWE

Jarosław Gośliński Zwrotnik Raka, Ogólne zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej, bibliografia
Pod red. B. Szczygieł, Niedożywienie związane z chorobą, Warszawa 2012.
Pod red. L Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Kraków 2013.
M. Jarosz, I. Sajor, Żywienie chorych z nowotworami, Warszawa 2012.
P. Krzyżaniak, D. Krzyżanowski, A. Modlińska, Przewlekle chory w domu, Gdańsk 2011.

Ogólne zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej
4.5 (90%) 2 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Świadomość profilaktyki raka szyjki macicy – dane z raportu

Jak wynika z badania zrealizowanego na zlecenie Ogólnopolskiej Organizacji „Kwiat Kobiecości” przez agencję badawczą IQS kobiety mają wysoką świadomość na temat konieczności wykonywania badań...
Opublikowane 21 Lut 2017

Konferencja MAGIS IN MEDICINAE 2017

1 kwietnia 2017 roku na terenie Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu odbędzie się II edycja ogólnopolskiej konferencji MAGIS IN MEDICINAE. Wydarzenie organizowane przez Studenckie...
Opublikowane 17 Lut 2017

Hematologia 2017 – Najnowsze doniesienia po konferencji ASH w San Diego

9 marca 2017 roku w Centrum Prasowym PAP przy ulicy Brackiej 6/8 w Warszawie odbędzie się konferencja Hematologia 2017 – Najnowsze doniesienia po konferencji ASH w San Diego organizowana przez...
Opublikowane 17 Lut 2017

Akademia Raka Piersi 2017

Wydawnictwo Lekarskie PZWL zaprasza do udziału w kolejnej edycji Akademii Raka Piersi, która odbędzie się w Łodzi, Bydgoszczy oraz w Rzeszowie. Podczas spotkania zostaną przedstawione najnowsz...
Opublikowane 13 Lut 2017

Czternaście ciekawych konferencji onkologicznych dla specjalistów w 2017 roku

Rok 2017 prezentuje się bardzo atrakcyjnie, jeśli chodzi o warsztaty i konferencje onkologiczne. Publikujemy zestawienie najciekawiej zapowiadających się wydarzeń edukacyjnych dla specjalistów z branży...
Opublikowane 11 Lut 2017
Więcej w dieta antyrakowa
Najgroźniejsze czynniki rakotwórcze czyli co powoduje raka

Najnowsze dane opublikowane przez Narodowy Urząd Statystyczny Wielkiej Brytanii (Office for National Statistic) w ramach przygotowanego raportu za...

Zamknij