"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

ŻYWIENIOWY ONKOALFABET

 

Szacuje się, że przyczyną powstawania blisko 30% nowotworów jest niewłaściwa dieta. Choć do tej pory nie udało się opracować konkretnych zaleceń żywieniowych, które miałyby właściwości lecznicze, to dysponujemy rzetelną wiedzą na temat możliwości obniżania ryzyka zachorowania na wiele podtypów raka. Optymalna dieta przeciwnowotworowa opiera się na wzajemnym współdziałaniu i synergii różnych cennych związków i substancji odżywczych, które wpływają na zahamowanie procesu nowotworzenia. Z drugiej strony, nasza codzienna dieta jest zbyt kaloryczna, zawiera bardzo dużo tłuszczu, cukrów prostych i soli, co implikuje negatywny wpływ na nasze zdrowie. Odpowiednio skomponowana dieta odgrywa ważną rolę nie tylko w profilaktyce, ale również w przypadku, kiedy doszło do wykrycia już istniejącej choroby. Dieta może spowalniać postęp choroby, łagodzić jej przebieg oraz wzmacniać organizm pacjenta w trakcie terapii. Regularne spożywanie odpowiednio dobranych i zbilansowanych posiłków zapobiega niedożywieniu – często występującemu u pacjentów w trakcie leczenia onkologicznego oraz łagodzi skutku uboczne terapii.

Zachęcamy Państwa do zapoznania się z naszym ŻYWIENIOWYM ONKOALFABETEM, który został opracowany dla portalu Zwrotnik Raka przez dietetyk Małgorzatę Solecką – specjalistę do spraw żywienia i edukacji pacjentów onkologicznych.

ŻYWIENIOWY ONKOALFABET powstał pod patronatem firmy
nestle health science partner

 
 
 

 
 
 

A JAK ANTYOKSYDANTY

Antyoksydanty, to związki chemiczne, wykazujące działanie ochronne i hamujące reakcję utleniania. Regularnie dostarczane do organizmu wspomagają zdrowie i obniżają ryzyko zachorowania na choroby cywilizacyjne, takie jak rak. Obecnie zakłada się, że istnieje od 60 000 do 100 000 różnych substancji czynnych wykazujących działanie antyoksydacyjne, a pod tym kątem zbadano dopiero ok. 5% roślin.  Należy oczekiwać, że w przyszłości uda się odkryć jeszcze wiele innych, naturalnych antyoksydantów. Do grupy najsilniejszych antyoksydantów zaliczamy witaminy: A,C,E, selen, cynk oraz likopen. Najbardziej wartościowym źródłem tych związków są wszystkie świeże warzywa i owoce.

Witamina A (retinol) – hamuje namnażanie się komórek nowotworowych, indukuje ich śmierć oraz zwiększa wrażliwość komórek nowotworowych na leczenie cytostatykami. Głównym źródłem witaminy A są produkty zwierzęce: mleko, jaja, sery, wątroba czy tłuste ryby. W produktach pochodzenia roślinnego witamina A występuje w postaci prowitaminy, czyli β-karotenu, który znajduje się w: marchewce, dyni, papryce czerwonej, pomarańczach, pomidorach, szpinaku, brokułach, sałacie oraz melonach.

Witamina C (kwas askorbinowy) – wspomaga oraz stymuluje funkcjonowanie układu odpornościowego w czasie choroby nowotworowej i ma zdolność do przeciwdziałania tworzeniu się mutagennych N-nitrozamin. Witamina C zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów jamy ustnej, przełyku, krtani, płuc oraz raka żołądka. Do produktów bogatych w witaminę C zaliczamy: suszone owoce dzikiej róży, acerolę, czarną porzeczkę, paprykę, zieloną pietruszkę, brukselkę, kalafior, szpinak, truskawki, kiwi oraz owoce cytrusowe. Witamina C jest bardzo wrażliwa na działanie obróbki termicznej, dlatego ważne jest spożywanie świeżych i surowych jej źródeł.

witamina E – hamuje powstawanie nowych naczyń krwionośnych niezbędnych do wzrosty guza nowotworowego (angiogeneza), na poziomie komórkowych przerywa reakcje łańcuchowe generujące powstawanie wolnych rodników, zmniejsza agregację płytek krwi i aktywnie uczestniczy w ochronie czerwonych krwinek. Produkty obfitujące w witaminę E to: kiełki pszenicy, zielone warzywa liściaste, orzechy laskowe, migdały, pestki słonecznika, ziarna zbóż oraz oliwa z oliwek

Selen – korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu immunologicznego oraz hamuje początkową fazę rozwoju guza nowotworowego. Dzięki zdolnościom łączenia się ze szkodliwymi dla zdrowia metalami ciężkimi przyśpiesza ich wydalanie z organizmu, dodatkowo chroni organizm przed kancerogennym działaniem aflatoksyn. Ponad to jest korzystny/skuteczny w procesie leczenia niedożywienia białkowo-energetycznego. Selen znajduje się m.in w: orzechach brazylijskich, pestkach dyni i słonecznika, brązowym ryżu, burakach oraz kukurydzy.

Cynk – odpowiada za prawidłową pracę układu odpornościowego, dodatkowo jest składnikiem wielu enzymów biorących udział w biosyntezie białka (składnika odżywczego odgrywającego kluczową rolę w diecie chorych onkologicznie) oraz przyśpiesza gojenie ran pooperacyjnych. Cynk można znaleźć w: pieczywie pełnoziarnistym, serach podpuszczkowych, mięsie, jajach oraz w kaszy gryczanej.

Likopen – chroni DNA przed wolnymi rodnikami oraz reguluje jego mechanizmy naprawcze, ponad to hamuje namnażanie się komórek nowotworowych. Dobrym źródłem likopenu są przetwory pomidorowe np. koncentrat pomidorowy, sos, ketchup oraz arbuz, dzika róża i czerwone grejpfruty.

 

B JAK BŁONNIK

Błonnik pokarmowy jest substancją niejednorodną, która składa się z mieszaniny związków chemicznych będących składnikami zbóż, owoców, warzyw i nasion. Elementy te nie spełniają funkcji odżywczej i nie są trawione przez organizm, jednak odgrywają istotną rolę w diecie człowieka i mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju wielu chorób, w tym nowotworowych. Substancje balastowe pochodzące z żywności:

  • Wiążą wodę, zwiększając objętość stolca – w ten sposób dochodzi do rozrzedzenia substancji o potencjale rakotwórczym.
  • Częściowo wiążą substancje rakotwórcze, co przyśpiesza ich wydalanie – związki kancerogenne dostają się do organizmu nie tylko z pożywieniem, mogą powstawać np. podczas rozkładu substancji endogennych (np. z wtórnych kwasów żółciowych).
  • Przyczyniają się do obniżenia stężenia cholesterolu, a dzięki temu redukują ryzyko pojawienia się zmian nowotworowych – takie właściwości wykazują szczególnie substancje balastowe znajdujące się w warzywach, roślinach strączkowych, owsie, życie i jęczmieniu.
  • Wspomagają wzrost wybranych rodzajów bakterii jelitowych, które przekształcają amoniak -związek kancerogenny.
  • Mogą redukować aktywność enzymów reaktywujących substancje o potencjale rakotwórczym – przekształcają je w nieszkodliwe związki.

 
Nowotwory, na które pozytywnie wpływa duża ilość substancji balastowych – błonnika pokarmowego:

Rak jelita grubego – ryzyko rozwoju guza na jelicie grubym pod wpływem diety bogatej w błonnik pokarmowy, zmniejsza się o 40%. Im większy udział warzyw i owoców w diecie, tym niższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.
 
Rak piersi – im większa przyswajanie substancji balastowych, tym niższa umieralność na ten rodzaj nowotworu (najczęściej wśród kobiet po okresie menopauzy) – błonnik reguluje stężenie estrogenów, wiążąc je, a następnie wydalając.

Produkty spożywcze szczególnie bogate w błonnik pokarmowy to: siemię lniane, figi suszone, morele suszone, śliwki suszone, porzeczki, płatki żytnie naturalne, płatki pszenne naturalne, ryż brązowy, płatki owsiane, pumpernikiel, chleb żytni pełnoziarnisty, kasza gryczana, fasola biała, groszek zielony, bób, ciecierzyca.

 

C JAK CZEKOLADA

Statystyczny Polak zjada w ciągu roku blisko 1,5 kilograma czekolady. Ziarno kakaowca składa się w większości z tłuszczów – są to głównie nasycone kwasy tłuszczowe, takie jak: kwas stearynowy (35%) i kwas palmitynowy (25%). Znaczna część, bo blisko 35% tłuszczów pochodzi z kwasu oleinowego (występującego głównie w oliwie z oliwek), który zaliczany jest do grupy kwasów jednonienasyconych. Gorzka czekolada ma stosunkowo niski indeks glikemiczny (IG) oraz znaczną ilość teobrominy, która wpływa relaksująco i rozluźniająco na mięśnie. Dobroczynne skutki oddziaływania gorzkiej czekolady na organizm człowieka nie wynikają z zawartości w niej tłuszczów i cukru, ale z bogactwa polifenoli. Jedna kostka gorzkiej czekolady zawiera dwa razy więcej związków biologicznie czynnych niż lampka czerwonego wina i niemal tyle samo, co filiżanka długo zaparzanej zielonej herbaty.

Stwierdzono, że polifenole występujące w kakao są identyczne z obecnymi w zielonej herbacie katechinami, a ich polimery (proantocyjanidyny) mogą stanowić od 12% do 48% masy ziaren kakaowych. Związki te mają silne właściwości przeciwutleniające. Naukowcy odkryli, że filiżanka naturalnej, gorącej czekolady ma ok. 50 razy silniejsze działanie antyoksydacyjne niż filiżanka czarnej herbaty, trzykrotnie silniejsze niż filiżanka zielonej herbaty i dwa razy silniejsze niż lampka czerwonego wina. W związku z powyższym, tak wysoka zawartość związków przeciwutleniających jest głównym czynnikiem sprawczym pozytywnego oddziaływania gorzkiej czekolady na zdrowie.

Obecnie najwięcej dowodów naukowych wskazuje na dobroczynne działanie kakao na układ krążenia. Podjęto również badania, których celem jest wykazanie właściwości przeciwrakowych kakao. Wstępne wyniki są obiecujące, gdyż zaobserwowano, że protoantocyjanidyny z miazgi kakaowej mogą opóźniać rozwój raka płuc (badanie przeprowadzone na zwierzętach laboratoryjnych). Naukowcy zauważyli, że przyswajanie polifenoli z kakao powodowało spadek receptora białkowego nabłonkowego czynnika wzrostu komórek rakowych. Oczywiście potrzebne są jeszcze dalsze, bardziej szczegółowe badania określające potencjał gorzkiej czekolady w profilaktyce antynowotworwej.

Należy jednak pamiętać, że każdy rodzaj czekolady, ze względu na wysoką zawartość tłuszczu i cukru, jest produktem wysokokalorycznym i należy spożywać go z umiarem. Rekomenduje się codzienne spożywanie dwóch kostek gorzkiej czekolady (zawierającej minimum 70% miazgi kakaowej), pod warunkiem wyeliminowania z diety wszelkich innych słodkości o dużej zawartości cukru i tłuszczów, a pozbawionych składników fitochemicznych.

 

D JAK DIETA

Istnieje ścisły związek pomiędzy składem i rodzajem codziennej diety, a ryzykiem rozwoju wielu typów nowotworów. Opierając się na dostępnych danych naukowych odnoszących się do przeciwrakowego potencjału związków zawartych w żywności, można stworzyć schemat optymalnej diety, która ma potencjał w profilaktyce raka. Polega ona na codziennym dostarczaniu organizmowi surowców bogatych w związki, uznawane za przeciwnowotworowe. Szeroko rozumiany zdrowy styl życia i odżywiania nie zagwarantują nam stuprocentowej ochrony przed zachorowaniem, mają jednak realny wpływ na nasze zdrowie. Poniżej proste fakty, ukazujące słuszność racjonalnego odżywiania jako naturalnej ochrony przed rozwojem raka:

  • Zróżnicowanie – przyjmowanie różnych klas związków przeciwrakowych pozwala skutecznie zapobiegać rozwojowi guza przez ingerowanie w liczne procesy powodujące progresję choroby nowotworowej. Niestety, żaden produkt spożywczy nie zawiera kompletu związków zdolnych oddziaływać na wszystkie procesy. Ważne jest komponowanie urozmaiconych posiłków z różnych surowców, których działanie będzie się wzajemnie dopełniać i wzmacniać. Optymalna dieta antyrakowa to nie tyle pojedyncze substancje odżywcze, a raczej ich wzajemne współdziałanie i synergia w zbilansowanej, różnorodnej diecie.
  • Umiar i regularność – umiar jest podstawą zdrowego i racjonalnego odżywiania, a zasada to dotyczy również działań związanych z prewencją raka. Żywieniowa profilaktyka raka polega na stałym i ciągłym dostarczaniu organizmowi korzystnych substancji przeciwrakowych. Zapobieganie chorobie przez odżywianie należy traktować jako stały i umiarkowany wysiłek, którego podstawą powinna być zmiana dotychczas prowadzonego trybu życia.
  • Skuteczność i synergia – połączenie ze sobą różnych produktów zawierających związki przeciwrakowe, umożliwia ingerencję w różne procesy związane ze wzrostem guza oraz znacząco zwiększa skuteczność ich antyrakowego oddziaływania. Dobroczynne działanie wielu związków ulega wzmocnieniu w obecności innych substancji. Taka synergia jest szczególnie istotna w przypadku związków pochodzenia żywieniowego, które występują bezpośrednio w krwioobiegu w niewielkich ilościach. Choć kurkumina i galusan epigalokatechiny ( aktywny składnik zielonej herbaty) nie są zdolne indywidualnie powodować śmierci komórek rakowych (apoptozy), to podawane jednocześnie są w stanie wywołać bardzo silną reakcję. Podobnym przykładem synergii pośredniej jest zdolność piperyny (substancji zawartej w pieprzu) do zwiększania niemal tysiąc razy przyswajalności kurkuminy.

 
Główne skutki działania związków przeciwrakowych zawartych w żywności:

  • redukcja potencjału kancerogennego: czosnek i cebula, winogrona i owoce miękkie, cytrusy, warzywa kapustowate;
  • hamowanie wzrostu komórek guzów: zielona herbata, kurkuma, soja, warzywa kapustowate, czosnek i cebula, winogrona i owoce miękkie, cytrusy, pomidory, tłuszcze omega-3, gorzka czekolad;
  • wpływ na obumieranie guza: kurkuma, soja, warzywa kapustowate, czosnek i cebula, winogrona i owoce miękki;
  • ingerencja w proces angiogenezy: zielona herbata, kurkuma, soja, winogrona i owoce miękkie, tłuszcze omega-3;
  • oddziaływanie na system odpornościowy: kurkuma, cytrusy, tłuszcze omega-3.

 

 

    ZOBACZ WIĘCEJ

    jak poprawić wyniki krwi podczas chemioterapiidieta immunomodulującaOrganizm człowieka w walce z chorobą nowotworową

    Jak poprawić wyniki kwi podczas leczenia onkologicznego?

    Dieta immunomodulująca. Rola immunoskładników w terapii onkologicznej

    Organizm człowieka w walce z chorobą nowotworową.

    Dieta w chorobie nowotworowej. Żywienie podczas chemioterapii i radioterapii

    Głodówka w chorobie nowotworowej. Czy raka można „zagłodzić” ?

    Białko w diecie pacjenta onkologicznego – rola i znaczenie

    Wsparcie żywieniowe i rola dietetyka w opiece nad pacjentem paliatywnym

    Leczenie żywieniowe u pacjenta onkologicznego – praktyczne wskazówki

    Niedożywienie w chorobie nowotworowej – objawy i postępowanie

    Diety alternatywne i naturalne w chorobie nowotworowej

    Antyoksydanty – przeciwutleniacze w profilaktyce choroby nowotworowej

    Suplementy na raka. Witaminy i składniki mineralne w onkologii. Fakty i mity.

    Ogólne zalecenia żywieniowe w trakcie choroby nowotworowej

    Żywienie dojelitowe i pozajelitowe u chorych na raka

    Kacheksja nowotworowa – wyniszczenie. Objawy i leczenie.