Ponad połowa psów, które przekroczyły dziesiąty rok życia, umrze z powodu nowotworu – wskazuje w lekarka weterynarii Irena Padzińska-Pruszyńska. Podkreśla, że współczesna onkologia weterynaryjna pozwala skuteczniej leczyć zwierzęta, nie odbierając im radości z życia.
Współczesna onkologia weterynaryjna stawia przede wszystkim na jakość życia zwierzęcia. Pies czy kot leczony z powodu nowotworu może nadal cieszyć się jedzeniem, zabawą i kontaktem z opiekunem. O obawach związanych z chemioterapią, nadziejach na nowe terapie i objawach, których nie wolno lekceważyć, opowiada w rozmowie lekarka weterynarii.
Onkologia weterynaryjna: jak wygląda leczenie raka u psów i kotów? Irena Padzińska-Pruszyńska wyjaśnia możliwości terapii i wskazuje objawy, których nie należy lekceważyć.
Onkologia weterynaryjna
Mówi się, że nowotwory są dziś jedną z głównych przyczyn śmierci starszych psów i kotów. Czy zwierzęta chorują częściej niż kiedyś, czy po prostu żyją dłużej i potrafimy lepiej je diagnozować?
Irena Padzińska-Pruszyńska, lekarka weterynarii, biotechnolożka związana z Centrum Immunoterapii Komórkowych SGGW: Oba te zjawiska występują jednocześnie. Wiemy, że ponad połowa psów powyżej dziesiątego roku życia umrze z powodu choroby nowotworowej. To ogromna liczba. Z drugiej strony nasze zwierzęta żyją coraz dłużej, ponieważ lepiej się nimi opiekujemy. Dzięki temu dożywają wieku, w którym ryzyko zachorowania na nowotwór znacząco wzrasta.
Nie możemy jednak zapominać o środowisku. Psy i koty oddychają tym samym zanieczyszczonym powietrzem co my, bywają nieprawidłowo żywione i często mają zbyt mało ruchu. Podobnie jak u ludzi, czynniki środowiskowe odgrywają istotną rolę w rozwoju chorób nowotworowych.
Dla wielu właścicieli diagnoza: rak brzmi jak wyrok. Jeszcze większy strach budzi słowo chemioterapia. Wyobrażają sobie wymioty, osłabienie i cierpienie znane z ludzkich oddziałów onkologicznych. Słusznie?
I.P.-P.: Nie. I to jest jeden z najczęstszych lęków, z którymi spotykam się w swojej praktyce. Trzeba zrozumieć fundamentalną różnicę między onkologią ludzką a weterynaryjną.
Człowiek wie, że jest chory, rozumie, dlaczego poddaje się trudnemu leczeniu, i może świadomie zaakceptować poważne działania niepożądane w nadziei na całkowite wyleczenie. Zwierzę tego nie rozumie. Nie wie, że ma nowotwór i nie potrafi pojąć, dlaczego terapia miałaby powodować dodatkowe cierpienie.
Dlatego w onkologii weterynaryjnej obowiązuje bardzo ważna zasada: leczenie nie może być dla pacjenta bardziej uciążliwe niż sama choroba. Naszym zadaniem jest nie tylko walka z nowotworem, ale przede wszystkim zapewnienie zwierzęciu dobrej jakości życia.
Czyli pies może przyjmować chemioterapię i nadal cieszyć się spacerami, jedzeniem, zabawą?
I.P.-P.: Jak najbardziej. Statystycznie działania niepożądane chemioterapii występują u około 20 proc. naszych pacjentów. Zazwyczaj są stosunkowo łagodne. Wynika to między innymi z faktu, że stosujemy niższe dawki leków niż w onkologii ludzkiej.
Ma to oczywiście swoją cenę. Mniejsza intensywność leczenia oznacza niekiedy mniejszą szansę na całkowite wyleczenie. Ale dla nas sukcesem jest również sytuacja, w której zwierzę ma apetyt, chce się bawić, wychodzi na spacery i cieszy się kontaktem z opiekunem. Nie chodzi o przedłużanie życia za wszelką cenę.
Leczenie nowotworów u zwierząt
Jeszcze niedawno leczenie raka u zwierząt kojarzyło się przede wszystkim ze skalpelem i chemioterapią. Dziś coraz częściej słyszymy o terapiach celowanych, lekach podawanych w tabletkach, a nawet immunoterapii. To już rzeczywistość czy dopiero obietnica naukowców?
I.P.-P.: Coraz bardziej rzeczywistość, choć wiele metod nadal znajduje się na etapie badań. Współczesna onkologia, zarówno ludzka, jak i weterynaryjna, zmierza w kierunku leczenia spersonalizowanego.
Wiemy, że każdy nowotwór jest inny, podobnie jak każdy pacjent. Staramy się więc opracowywać terapie, które będą uderzały możliwie precyzyjnie w komórki nowotworowe, oszczędzając zdrowe tkanki. Chcemy połączyć wysoką skuteczność z jak najmniejszą liczbą działań niepożądanych.
W weterynarii intensywnie badamy leki opracowane wcześniej dla ludzi, ale ten przepływ wiedzy działa również w drugą stronę. Rozwiązania rozwijane z myślą o zwierzętach mogą później znaleźć zastosowanie w medycynie ludzkiej.
Zajmuje się pani również immunoterapią. Czy naprawdę można nauczyć układ odpornościowy psa albo kota, żeby sam rozpoznawał i niszczył raka?
I.P.-P.: Właśnie na tym polega idea immunoterapii. Jednym z kierunków badań są terapie wykorzystujące limfocyty T, czyli komórki układu odpornościowego odpowiedzialne między innymi za rozpoznawanie i niszczenie nieprawidłowych komórek.
W terapii ACT pobieramy od pacjenta limfocyty T. Następnie w warunkach laboratoryjnych aktywujemy je, aby skuteczniej rozpoznawały i zwalczały nowotwór, po czym ponownie podajemy je zwierzęciu. Można powiedzieć, że przygotowujemy jego własne komórki odpornościowe do skuteczniejszej walki.
Badane są również terapie CAR-T polegające na modyfikowaniu receptorów na powierzchni limfocytów, aby lepiej rozpoznawały komórki nowotworowe.
Innym kierunkiem są autologiczne szczepionki przeciwnowotworowe. Wykorzystuje się w nich materiał pobrany z guza konkretnego pacjenta i odpowiednio przygotowuje, aby pobudzić jego układ odpornościowy do rozpoznawania nowotworu.
Brzmi niemal jak science fiction. Przy jakich nowotworach takie leczenie daje największe nadzieje?
I.P.-P.: Badania obejmują wiele rodzajów nowotworów, ale szczególnie dużo uwagi poświęca się obecnie chłoniakom, zwłaszcza B-komórkowym. Wynika to między innymi z faktu, że są to nowotwory stosunkowo często rozpoznawane u psów i kotów.
Trzeba jednak wyraźnie oddzielić terapie eksperymentalne od metod dostępnych w codziennej praktyce klinicznej. To, że potrafimy aktywować komórki odpornościowe w laboratorium, nie oznacza jeszcze, że każdemu pacjentowi możemy zaproponować taką terapię.
A co możemy zaproponować polskiemu psu lub kotu już dziś? Czy mamy dostęp do nowoczesnej radioterapii?
I.P.-P.: Tak, i to jest coś, z czego naprawdę możemy być zadowoleni. W Polsce działa ośrodek radioterapii weterynaryjnej położony między Warszawą a Łodzią. Dostępna jest tam między innymi radioterapia stereotaktyczna, pozwalająca bardzo precyzyjnie napromieniać zmiany nowotworowe.
To ogromna szansa dla pacjentów z guzami nieoperacyjnymi albo takimi, które nie odpowiadają na chemioterapię. W niektórych przypadkach radioterapia daje możliwość całkowitego wyleczenia.
Mamy również dostęp do nowoczesnych leków przeznaczonych do leczenia określonych nowotworów. Przykładem jest Stelfonta, stosowana w wybranych przypadkach guzów z komórek tucznych. Jeżeli taki guz znajduje się na kończynie i tradycyjne leczenie chirurgiczne mogłoby oznaczać konieczność amputacji, zastosowanie tego preparatu może dać szansę na uratowanie łapy, a nawet całkowite wyleczenie.
Onkologia weterynaryjna – teoria i praktyka
Czyli nowoczesne leczenie jest dostępne, ale trzeba za nie słono zapłacić. Ile w Polsce warte jest życie chorego psa albo kota?
I.P.-P.: To bardzo trudny problem. W Polsce właściciel zwierzęcia musi zasadniczo sam pokrywać koszty leczenia onkologicznego. Im terapia jest bardziej skomplikowana, nowoczesna i spersonalizowana, tym większe mogą być wydatki.
W Stanach Zjednoczonych część pacjentów weterynaryjnych może uczestniczyć w badaniach klinicznych nowych leków i otrzymywać leczenie bezpłatnie. W Europie dostęp do takich możliwości jest bardziej ograniczony.
Problemem jest również rynek ubezpieczeń. W Wielkiej Brytanii ubezpieczenia zwierząt są bardzo popularne i mogą pokrywać koszty długiego, skomplikowanego leczenia. W Polsce takie produkty dopiero się rozwijają, a wiele polis nie obejmuje terapii onkologicznych.
Czy pieniądze są również największą przeszkodą w rozwoju nowych terapii?
I.P.-P.: Jedną z najważniejszych. W badania nad lekami dla ludzi inwestuje się nieporównywalnie większe środki niż w rozwój leków weterynaryjnych. To ogranicza tempo postępu.
Nie jest jednak prawdą, że badania na zwierzętach można prowadzić bez poważnych ograniczeń. Obowiązują coraz bardziej rygorystyczne zasady etyczne, których celem jest ochrona dobrostanu zwierząt uczestniczących w badaniach.
Czy niektóre rasy są szczególnie narażone na nowotwory? Boksery, owczarki niemieckie, labradory? A może najzdrowszy jest zwykły kundelek?
I.P.-P.: Niestety, kundelek nie ma gwarancji odporności na raka. Ale obserwujemy pewne predyspozycje rasowe. Na przykład u terierów szkockich częściej występują nowotwory pęcherza moczowego. W praktyce onkologicznej często spotykamy też boksery, owczarki niemieckie i labradory.
Nie oznacza to jednak, że pies rasowy musi zachorować, a mieszaniec będzie zdrowy. Na ryzyko rozwoju nowotworu wpływają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Nie można sprowadzać go wyłącznie do rodowodu.
Psy i koty żyją obok nas, oddychają tym samym powietrzem, często mają podobne problemy zdrowotne. Czy badania nad ich nowotworami mogą pomóc w leczeniu ludzi?
I.P.-P.: Zdecydowanie. Nowotwory u zwierząt i ludzi wykazują bardzo wiele podobieństw. Dotyczy to mechanizmów ich powstawania, rozwoju, tworzenia przerzutów i odpowiedzi na leczenie.
Badając nowotwory u zwierząt, możemy lepiej zrozumieć, dlaczego określone czynniki środowiskowe zwiększają ryzyko zachorowania, dlaczego u jednych pacjentów choroba przebiega agresywnie, a u innych wolniej, oraz jakie mechanizmy można wykorzystać do opracowania skuteczniejszych leków.
W obu dziedzinach medycyny często wykorzystujemy te same substancje i mechanizmy działania leków. Onkologia weterynaryjna i ludzka rozwijają się więc równolegle i wzajemnie korzystają ze swoich osiągnięć.
Zwierzęta w hospicjach. Sejm uchwalił prawo do spotkań z ukochanym pupilem
Objawy nowotworu u zwierząt – badania i diagnostyka
Wróćmy do właścicieli zwierząt. Jakie trzy sygnały powinny zapalić im czerwoną lampkę?
I.P.-P.: Pierwszym jest niezamierzona utrata masy ciała. Jeżeli pies lub kot chudnie bez wyraźnego powodu, nigdy nie należy tego lekceważyć. Przyczyną może być nowotwór, ale także inna poważna choroba przewlekła.
Drugim sygnałem są wszelkie nowe guzki i zmiany skórne. Kiedyś często zalecano ich obserwowanie i reagowanie dopiero wtedy, gdy zaczynały szybko rosnąć. Dziś wiemy, że warto takie zmiany zbadać od razu.
Bardzo pomocna jest biopsja cienkoigłowa. Polega na pobraniu niewielkiej ilości komórek ze zmiany i obejrzeniu ich pod mikroskopem. To proste badanie, które zazwyczaj nie wymaga narkozy, a może dostarczyć ważnych informacji o charakterze guzka.
Trzecim objawem choroby nowotworowej jest zmiana zachowania zwierzęcia: osłabienie, apatia, niechęć do ruchu czy zabawy. Właściciele starszych psów i kotów często tłumaczą takie objawy wiekiem. Tymczasem za tym, co nazywamy starością, może kryć się choroba wymagająca leczenia.
Czyli nie wolno wszystkiego zrzucać na starość. A co z profilaktyką?
I.P.-P.: Warto wykonywać regularne badania, nawet jeżeli zwierzę wygląda na zdrowe. Sama mam psy i podobnie jak wielu moich kolegów lekarzy weterynarii dbam o ich systematyczną diagnostykę.
Przynajmniej raz w roku warto wykonać badania krwi i USG jamy brzusznej, dobierając zakres kontroli do wieku i stanu zdrowia zwierzęcia. Im wcześniej wykryjemy chorobę nowotworową, tym większe mamy możliwości skutecznego leczenia. Gdy pojawią się przerzuty, sytuacja staje się znacznie trudniejsza.
Słyszy się również o testach wykrywających nowotwory z krwi albo moczu. Czy to oznacza, że wkrótce wystarczy proste badanie, aby sprawdzić, czy kot lub pies ma raka?
I.P.-P.: Takie metody już się rozwijają. Istnieją specjalistyczne testy pozwalające wykrywać niektóre rodzaje nowotworów na podstawie materiału pobranego z krwi lub moczu. Można również badać osad moczu w poszukiwaniu komórek nowotworowych.
Nie oznacza to jednak, że zwykłe badanie krwi czy moczu pozwala rozpoznać każdy nowotwór. To dodatkowe narzędzia diagnostyczne, których zastosowanie zależy od rodzaju podejrzewanej choroby.
Na jaki przełom w onkologii weterynaryjnej czeka pani najbardziej?
I.P.-P.: Jednym z obiecujących kierunków jest rozwój nowych leków przeciwko chłoniakom u psów. Przykładem jest Tanovea, preparat dostępny na rynku amerykańskim, którego działanie polega na hamowaniu syntezy DNA komórek nowotworowych.
To interesująca możliwość leczenia, ponieważ może ograniczyć potrzebę stosowania długotrwałych schematów chemioterapii. Zależy nam na terapiach skutecznych, a jednocześnie możliwie mało obciążających pacjenta.
Jeszcze dziesięć lat temu, kiedy zaczynałam pracę jako lekarka weterynarii, nasze możliwości pomocy zwierzętom z nowotworami były znacznie bardziej ograniczone. Dziś mamy coraz więcej narzędzi, a nauka rozwija się bardzo szybko.
Najważniejsze jest jednak to, że za każdą nową metodą leczenia stoi konkretne zwierzę, któremu możemy dać więcej dobrych dni, miesięcy, a czasem lat życia. I właśnie dlatego warto tę dziedzinę rozwijać.
Rozmawiała Mira Suchodolska
Na podstawie: PAP
PRZEJDŹ DO: LECZENIE ONKOLOGICZNE























