"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Chemioterapia – jak działa?

Chemioterapia jest współcześnie podstawową metodą systemowego leczenia raka. Wyleczenie chorego z nowotworem polega na całkowitym i trwałym usunięciu wszystkich komórek nowotworowych z organizmu pacjenta. W przypadku nowotworu o niskim stadium zaawansowania i niskiej złośliwości efekt taki można uzyskać poprzez chirurgiczne usunięcie tkanki nowotworowej. W wyższych stadiach zaawansowanych u pacjentów dorosłych i niemal we wszystkich nowotworach występujących u dzieci, wyleczenie raka jest możliwe po wprowadzeniu chemioterapii czyli zastosowaniu leków cytostatycznych. Cytostatyki to leki przeciwnowotworowe, które niszczą chore komórki, blokując ich cykl komórkowy oraz uruchamiając genetycznie zaprogramowane mechanizmy śmierci komórkowej czyli apoptozę.

Istotą i celem działania chemioterapii jest próba zniszczenia w organizmie chorych komórek, które różnią się od komórek zdrowych sposobem wzrostu oraz zdolnością odnowy. Nowotwór jest znacznie bardziej wrażliwy na chemioterapię niż tkanki prawidłowe ze względu na znacznie większą frakcję wzrostową. Posiada także więcej receptorów i szybciej wchłania podaną substancję. Choć w mniejszym stopniu, chemioterapia działa również na komórki zdrowe. Choć byłoby idealnie, aby chemioterapia nie atakowała zdrowych komórek, to jest to na dzień dzisiejszy niemożliwe. Komórkami prawidłowymi najbardziej podatnymi na działanie chemioterapii są szybko dzielące się komórki szpiku, przewodu pokarmowego i mieszków włosa (stąd wypadanie włosów podczas chemioterapii). Największa szansa na wyleczenie nowotworu za pomocą chemioterapii dotyczy wczesnych faz jego powstawania. Optymalne i najbardziej skuteczne byłoby leczenie nowotworu, podczas gdy znajduje się on jeszcze w fazie subklinicznej i jest bardzo mały. Niestety, w tym stadium pozostaje on bardzo trudny do zdiagnozowania. Im wcześniej wykryty jest nowotwór,tym większa szansa na jego wyleczenie, tym większa szansa na jego wyleczenie.

jak działa chemioterapia

 

JAK DZIAŁA CHEMIOTERAPIA ?

Chemoterapia działa na cały organizm. Dzięki tej metodzie można leczyć chorobę, która rozprzestrzeniła się w różne miejsca organizmu. Cytostatyki mają szeroki zasięg działania. Chemioterapia działa skutecznie na ognisko choroby, jak i przerzuty raka. Można ją stosować zarówno przed, jak i po operacji chirurgicznej. Może być również podawana w skojarzeniu z radioterapią. Najczęściej spotykana jest chemioterapia kroplówkowa, czyli podawanie leków cytostatycznych (toksycznych dla komórek) do krwiobiegu drogą dożylną. Docierają one wtedy do wszystkich części organizmu. W podobny sposób działają tabletki zażywane doustnie. Lek doustny wchłania się przez przewód pokarmowy i może być przyjmowany w domu. Inne formy chemoterapii stosuje się rzadko. Jedną z nich jest chemia dotętnicza. Istnieją także leki, które podaje się do jam ciała, np. jamy otrzewnowej czy opłucnowej. Można również leczyć za pomocą chemioterapeutyków aplikowanych miejscowo, na przykład w postaci maści.

ZOBACZ: RODZAJE CHEMIOTERAPII

Mówiąc o chemioterapii, mamy na myśli najczęściej tzw. polichemioterapię, czyli stosowanie kilku (najczęściej dwóch lub trzech) leków. Pojedynczy lek może mieć za małą skuteczność, a rak może stać się szybko odporny na daną substancję. Podanie kilku leków zmniejsza ryzyko rozwoju oporności na leczenie i prowadzi do wzmocnionego działania cytostatycznego. Wzmocnione działanie cytostatyczne oznacza, że efekt kliniczny wynikający z łącznego zastosowania kilku leków jest większy niż suma efektów działania każdego z nich pojedynczo, co wyraża się zwiększeniem ilości zabitych komórek. Odpowiednie kombinacje tych metod są tak dobierane, żeby zapewnić pacjentowi jak największą szansę na wyleczenie przy możliwie minimalnych skutkach ubocznych chemioterapii. Kluczowym pojęciem w tym kontekście jest indeks czyli wskaźnik terapeutyczny, który pokazuje, jak się ma skuteczność terapii do efektów ubocznych (zwłaszcza tych trwałych). Musi występować duża luka, zwana oknem terapeutycznym, pomiędzy skutecznością w likwidowaniu nowotworu (która powinna być jak największa), a toksycznością leku ( która powinna być jak najmniejsza). Właściwie wszystkie badania naukowe prowadzone w onkologii zmierzają do wymyślenia i opracowania takich metod leczenia, które powinny mieć szerokie okno terapeutyczne.

 

CHEMIOOPORNOŚĆ – OGRANICZENIA CHEMII

Zasadniczym ograniczeniem skuteczności chemioterapii jest występowanie oporności na leki. Istnieje wiele mechanizmów oporności i często jest ona zależna od interakcji kilku mechanizmów. Wśród mechanizmów chemiooporności wymieni można mechanizmy komórkowe i biochemiczne (upośledzone gromadzenie leków w komórkach, ograniczenie ich aktywacji wewnątrzkomórkowej lub zwiększenie dezaktywacji, nasilenie procesów naprawy uszkodzeń wywołanych przez leki. Istnieje również grupa mechanizmów anatomicznych (istnienie naturalnych barier w ustroju np. bariera krew-mózg).

Cytostatyki to leki, które działają w różnych fazach cyklu komórkowego. Zmniejszenie wrażliwości na cytostatyki może być wynikiem umiejscowienia komórek w cyklu – komórki w fazie G0 są niewrażliwe na działanie leków w fazie S. Powtarzane ekspozycje komórek nowotworu na działanie jednego leku prowadzą po czasie do powstania oporności krzyżowej także na inne leki tej samej grupy.

 


 

CHEMIOTERAPIA – RODZAJE

  • Chemioterapia indukcyjna (neoadjuwantowa) jest stosowana przed inna procedurą o założeniu radykalnym. Ma zlikwidować istniejące przerzuty lub potencjalny naciek nowotworu na sąsiednie narządy oraz wpłynąć na guza, by uległ częściowej regresji (zmniejszeniu się), co umożliwi podjęcie leczenia operacyjnego lub bardziej oszczędzający zabieg chirurgiczny.
  • Chemioterapia uzupełniająca (adjuwantowa), która jest stosowana po radykalnym zabiegu w celu likwidacji ewentualnych przerzutów. Podczas leczenia radioterapią lub metodą chirurgiczną lekarz szacuje prawdopodobieństwo wystąpienia nawrotu choroby w postaci przerzutów. Jeżeli to ryzyko jest duże, podaje się chemię uzupełniającą, w nadziei, że jeżeli doszło już do wysłania komórek przerzutowych poza pierwotny region zmieniony chorobowo, to podany lek zniszczy te komórki i uniemożliwi rozwój choroby w innych organach. Inaczej mówiąc jest to działanie profilaktyczne.
  • Chemioterapia jednoczesna jest najczęściej prowadzona równolegle do radykalnej radioterapii. Leczenie chemiczne zwiększa bowiem wrażliwość komórek nowotworowych na działanie promieniowania jonizującego, poprzez synchronizację ich cyklu komórkowego. Pod wypływem cytostatyku, większość komórek nowotworowych zostaje wprowadzona w fazę cyklu, w której są najbardziej podatne na radioterapię.
  • Chemioterapia radykalna stanowi jedyną lub główną metodę leczenia wybranych nowotworów i stwarza wysokie prawdopodobieństwo ich wyleczenia. Przykładem jej zastosowania jest m.in. leczenie większości nowotworów hematologicznych, chłoniaków i kosmówczaka złośliwego.
  • Chemioterapia regionalna stosowana miejscowo, bezpośrednio do miejsc zajętych przez nowotwór (do jam ciała, perfuzja dotętnicza, chemioembolizacja).
  • Chemioterapia paliatywna – dotyczy chorych, u których niemożliwe jest wyleczenie. Ma na celu wydłużenie ich życia lub/i poprawę stanu zdrowia (opieka paliatywna)

 

Jak działa chemioterapia, opracował Jarosław Gośliński, zwrotnikraka.pl, bibliografia

A. Chybicka, K. Sawicz-Birkowska, Onkologia i hematologia dziecięca, Warszawa 2008.
Z. Wronkowski, S. Brużewicz, Chemioterapia i radioterapia, Warszawa 2007.
A. Deptała, Onkologia w praktyce, Warszawa 2006.

 

Chemioterapia – jak działa?
3.38 (67.59%) 29 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Gorący temat: ograniczony dostęp do nowoczesnego leczenia raka płuca w Polsce

Rak płuca jest rozpoznawany w Polsce rocznie u około 15 000 mężczyzn i 6000 kobiet. Oznacza to, że jest on najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym w naszym kraju. Blisko 80% pierwotnych nowotworó...
Opublikowane 30 Mar 2017

Lekarz rodzinny i jego rola w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu chorób przewlekłych

Poprawa organizacji podstawowej opieki zdrowotnej, potrzeba wzmocnienia komunikacji w relacji pacjent-lekarz oraz zwiększenie zaangażowania lekarzy rodzinnych w opiekę nad osobami z chorobami przewlekły...
Opublikowane 28 Mar 2017

Konferencja FALENTY 2017 – Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi

Polskie Towarzystwo do Badań nad Rakiem Piersi zaprasza do udziału w XI Międzynarodowej Konferencji Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi FALENTY 2017, która odbędzie się w dniach 20-22 kwietnia 2017 w...
Opublikowane 25 Mar 2017

“Historie Pacjentów” – czekamy na Wasze wiadomości

Drodzy Czytelnicy! Choroba onkologiczna to nie tylko przypadek medyczny i schemat leczenia zbuntowanych komórek nowotworowych, ale przede wszystkim konkretny człowiek oraz jego indywidualna historia. Na...
Opublikowane 24 Mar 2017

Radomskie Centrum Onkologii zaprasza na Akademię Onkologiczną

Wykrywanie i leczenie nowotworów piersi to temat kolejnej edycji Akademii Onkologicznej dla Pacjentów, która odbędzie się 24 marca 2017 o godz. 16:00. Radomskie Centrum Onkologii na Wacynie już po raz...
Opublikowane 21 Mar 2017
Więcej w chemioterapia
jak przygotować się do chemioterapii
Jak przygotować się do chemioterapii – praktyczne wskazówki dla pacjentów

Pacjenci, którzy po raz pierwszy przechodzą chemioterapię nie wiedzą, czego powinni się spodziewać, ani jak dobrze przygotować się...

Zamknij