Pojęcie rak (nowotwór złośliwy) wywodzi się ze starożytności. Początkowo tym mianem określano tylko złośliwe guzy piersi u kobiet, które w zaawansowanym stadium przypominały kształtem kraba. W średniowiecznym piśmiennictwie słowo rak występuje już jako określenia guza nowotworowego, który pojawia się w każdej części ciała.

Aż do XX wieku nowotwór złośliwy uważano za chorobę nieuleczalną, a jedynym znanym sposobem leczenia była operacja chirurgiczna. Jeszcze kilkanaście lat temu rak nie budził tak wielkich emocji, choroba nowotworowa była wstydliwa, ukrywana i traktowana jako temat tabu. Aktualnie następuje zmiana tego trendu – o nowotworach złośliwych dyskutuje się coraz więcej i głośniej.

Niemal każdy z nas ma dziś w swoim bezpośrednim lub dalszym otoczeniu kogoś chorego na nowotwór złośliwy lub łagodny. Statystyki odnotowują zwiększony odsetek zachorowań na nowotwory, choć nie jest on tak duży, jak się powszechnie sądzi. Wrażenie to wynika raczej z upowszechniania się specjalistycznej diagnostyki onkologicznej oraz z częstszego rozpoznawania raka we wczesnych stadiach choroby.

Czym różnią się rak i nowotwór?

Pojęcia rak i nowotwór są potocznie traktowane jako tożsame i używane zamiennie. W rzeczywistości nie każdy nowotwór jest rakiem i jest złośliwy. Natomiast każdy rak jest złośliwy – ten termin oznacza medycznie nowotwór złośliwy. To co odróżnia guza złośliwego od niezłośliwego to jego zdolność do ciągłego rozrostu, niepohamowanego rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych w organizmie i niszczącego działania.

Nowotwory niezłośliwe (łagodne) rosną tylko miejscowo i nie dają przerzutów. Choć występują statystycznie częściej niż złośliwe, to z reguły nie są dużym problemem onkologicznym. W przypadku takiego guza wystarczającym leczeniem jest zazwyczaj klasyczna operacja chirurgiczna. Niektóre zmiany niezłośliwe traktowane są jako stan poprzedzający powstanie guza złośliwego (np. polipy jelita grubego).

Wszystkie zmiany uważane za niezłośliwe i usuwane chirurgicznie muszą zostać przebadane dla pewności pod mikroskopem podczas badania histopatologicznego.

Jak powstaje nowotwór złośliwy?

Najprostsze wyjaśnienie słowa nowotwór czyli nowy twór, mówi wiele o naturze tej choroby. Nowotwór (rak) nie jest ciałem obcym, lecz powstaje na skutek przekształcenia się normalnych, prawidłowych komórek ustroju w komórki nienormalne czyli nowotworowe.

Najwcześniejsza faza kancerogenezy czyli powstawania choroby to okres pojawienia się pierwszej komórki nowotworowej w organizmie, która „zadomowi się” w miejscu powstania i zacznie rozwijać  – dając w konsekwencji dwie nowotworowe komórki potomne. Ta faza ma charakter utajony i nie wywołuje żadnych objawów.

Tym samym część komórek w organizmie człowieka zwyczajnie wymyka się spod kontroli. Komórki chorobowe są nastawione na ekspansję oraz walkę przeciw całemu zdrowemu organizmowi. Nowa tkanka zaczyna kierować się własnymi zasadami. Najważniejszą z nich jest masywne i szybkie dzielenie się komórek raka, tak aby powstała ich jak największa liczba (wzrost guza).

Drugą zasadą charakteryzującą raka, jest migracja komórek poza obręb guza pierwotnego do innych tkanek w organizmie, która prowadzi do powstania przerzutów – najczęściej w płucach, wątrobie, mózgu i kościach.

Początkowe fazy rozwoju raka

Na samym początku choroby autonomia rozwoju raka jest niewielka. Układ odpornościowy organizmu i jego mechanizm obronne hamują jego rozwój i ograniczają ekspansję, a zdrowy i silny organizm sam stara się zniszczyć powstałe komórki nowotworowe. Na tym etapie rak – choroba nowotworowa nie jest groźna i łatwa do zwalczenia. Niestety ludzkie zmysły – pacjenta i lekarza – rozpoznają nowotwór dopiero w bardziej zaawansowanym stadium, kiedy jest on już zbudowany z miliardów komórek.

Badania naukowe nie są w stanie wychwycić początkującej fazy kancerogenezy i nowotworzenia, podczas której nowotwór skutecznie oszukuje organizm, który nie wie, że powstaje w nim guz. Uważa się, że musi dojść do namnożenia się co najmniej miliarda komórek rakowych, aby w ogóle dały one o sobie znać.

Oznacza to, że rak w czasie kilkudziesięciu komórkowych pokoleń zwyczajnie ukrywa się, a nasz organizm nie jest w stanie zareagować.

Naukowcy wciąż próbują odpowiedzieć na pytanie o czynniki ryzyka rozwoju raka i przyczyny powstawania nowotworów. Wiadomo, że w kancerogenezie, czyli procesie powstawania nowotworu w organizmie uczestniczy co najmniej kilka czynników sprawczych. Jedne z nich należą do świata zewnętrznego – np. palenie papierosów, a drugie pochodzą z samego ustroju – np. osłabienie odporności przeciwnowotworowej.

Dopiero ich wspólne działanie może doprowadzić do powstania ogniska choroby onkologicznej. Tak właśnie powstaje rak czyli zaawansowany nowotwór złośliwy. Niestety, jego pełne wyleczenie nadal stanowi duże wyzwanie dla współczesnej onkologii.

 

Rak i nowotwór złośliwy – co to jest?, opracował Jarosław Gośliński – portal zwrotnikraka.pl

J. Bal, Biologia molekularna w medycynie. Elementy genetyki klinicznej, Warszawa 2011
R.Kordek, Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy, Gdańsk 2007
K. Składowski, Wspólnie pokonajmy raka, Kraków 2011

 

Co to jest nowotwór złośliwy?
4.5 (89.26%) 54 votes