Mammografia jest jedną z uznanych i skutecznych metod obrazowych stosowanych w monitorowaniu chorych na nowotwory. Badanie mammograficzne piersi stanowi również podstawową metodę stosowaną we wczesnej diagnostyce i skriningu raka piersi.
Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Ministerstwa Zdrowia – od 1 listopada 2023 roku z bezpłatnej mammografii mogą korzystać kobiety w wieku od 45 do 74 lat. Na profilaktyczne badanie mammografią nie potrzeba żadnego skierowania.
– Mammografię profilaktyczna należy wykonywać co dwa lata. Nowotwór piersi najczęściej rośnie niezauważony, jednak badanie co dwa lata wystarczy, by wykryć go, zanim da przerzuty. Pomiędzy badaniami pamiętajmy o wykonywaniu samobadania piersi własnymi rękami – tłumaczy dr n. med. Wojciech Rudnicki, radiolog piersi, przewodniczący Sekcji Diagnostyki Obrazowej Piersi Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego.
Sam proces diagnostyczny wygląda następująco: jeśli pierwsze badanie wzbudzi niepokój lekarzy, pacjentka jest kierowana na szczegółowe badania takie jak dodatkowa mammografia i USG, a w razie konieczności – także na biopsję.
Jak pokazują najnowsze dane – z mammografii w Polsce korzysta zaledwie 33% pacjentek. W przypadku raka szyjki macicy (którego wykrywa cytologia) wskaźnik ten wynosi dramatyczne 12%, a raka jelita grubego (kolonoskopia) – 15%. To zdecydowanie zbyt niskie wyniki, by skutecznie wykrywać choroby na wczesnym etapie i realnie zmniejszać liczbę zgonów, którym można byłoby zapobiec dzięki regularnym badaniom profilaktycznym.
Mammografia – skrining raka piersi
Badania przesiewowe polegają na poszukiwaniu choroby w populacji zdrowej – bez objawów chorobowych – w celu wykrycia schorzenia na bardzo wczesnym etapie rozwoju. Skutkuje to redukcją umieralności z powodu danego nowotworu, poprawą wyników leczenia i rokowania oraz obniżeniem kosztów terapii.
Warunkiem skuteczności badań przesiewowych jest ich powszechność, długoterminowość, powtarzalność, niski koszt, wysoka czułość oraz swoistość badania. Mammografia spełnia wszystkie te wymogi.
Udowodniono, że skrining z wykorzystaniem mammografii wpływa na zmniejszenie umieralności z powodu raka piersi w grupie kobiet objętej badaniami o 30-35%. Analogicznego wpływu nie udało się potwierdzić w grupie kobiet młodszych 40-49 lat, dlatego skriningowe badania mammograficzne nie są zalecane w młodszej populacji.
Mammografia wykonywana regularnie co 2 lata u zdrowych kobiet w przedziale wiekowym 45-74 lat jest rekomendowanym badaniem przesiewowym (skriningowym) w kierunku raka piersi. W Polsce od 2007 roku prowadzony jest Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi.
W przypadku kobiet z rodzinnym występowaniem raka piersi (np. u nosicielek mutacji w genach BRCA1 i BRCA2) zaleca się wykonywanie rezonansu magnetycznego piersi co rok, naprzemiennie (co 6 miesięcy) z badaniem mammograficznym, począwszy od 10 lat przed najwcześniejszym zachorowaniem na raka piersi w rodzinie.
U wszystkich kobiet po 20 roku życia zaleca się propagowanie samobadania piersi co miesiąc jako elementu wzmacniającego świadomość występowania chorób nowotworowych piersi oraz czujności onkologicznej.
Warto podkreślić, że dostęp do badań mammograficznych w Polsce zwiększa się, jednocześnie problemem pozostaje niski w porównaniu z krajami Europy Zachodniej udział kobiet w populacyjnych badaniach przesiewowych.
ZOBACZ: JAK BADAĆ PIERSI
Czy mmamografia jest skuteczna?
Mammografia klasyczna cechuje się 75-95% czułością i 80-95% swoistością, a ujemna wartość predykcyjna badania wynosi 99%. Zdaniem ekspertów – mniej niż 15% nowotworów złośliwych bywa niewidoczna w badaniu mammograficznym, a aż w 45% przypadków w badaniu mammograficznym można ujawnić raka piersi, zanim stanie się on wyczuwalny.
Mammografia piersi ma najwyższą czułość u kobiet z budową piersi tłuszczową i tłuszczowo-gruczołową. Z tego powodu jej czułość o młodych kobiet jest mniejsza. U kobiet młodych stosuje się usg piersi.
W obrazowaniu piersi metodą mammograficzną MMG RTG wyróżnia się dwie standardowe projekcje: skośną przyśrodkową-boczną oraz głowowo-ogonową. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się wykonanie dodatkowych zdjęć celowanych.
Badanie mammograficzne piersi – najważniejsze zalety
- Mammografia umożliwia dobrą ocenę mikrozwapnień, które w badaniu rezonansem magnetycznym lub usg mogą pozostać niewidoczne
- Badanie mammograficzne piersi umożliwia całościowe uwidocznienie piersi
- Regularnie wykonywana mammografia pozwala na porównanie wyników z poprzednimi badaniami. Zaleca się, aby pacjentki przechowywały wszystkie zdjęcia.
Ograniczenia i wady mammografii piersi
- Konieczność zastosowania i ekspozycji pacjentki na promieniowanie jonizujące (dawka ok. 0,4 mSV)
- utrudniona ocena piersi z endoprotezami
- Wraz ze wzrostem gęstości piersi pogarsza się czułość badania
- Konieczność zastosowania ucisku, który powoduje dyskomfort podczas badania. Warto pamiętać, że odpowiedni ucisk piersi w trakcie badania mammograficznego jest konieczny, żeby uzyskać odpowiednią wiarygodność badania.
Przygotowanie do badania mammograficznego
– O bólu najczęściej mówią osoby, które nie miały badania. Obliczono, że ucisk na pierś podczas mammografii to ok. 12 kilogramów – tyle waży niewielki piesek, którego często bierze się na ręce – podkreśla radiolog dr Wojciech Rudnicki.
Jak wyjaśnia, ucisk podczas badania mammograficznego jest bardzo ważny, bo zmniejsza dawkę promieniowania potrzebną do uzyskania obrazu, pozwala ustabilizować piersi i sprawia, że mniejsze struktury stają się lepiej widoczne.
Przygotowanie do badania jest bardzo proste – należy pamiętać o jednej rzeczy: tego dnia nie używamy antyperspirantów, które posiadają w składzie sole różnych metali – w niektórych przypadkach mogą one imitować raka piersi. Na badanie najlepiej założyć bluzkę i spodnie (pacjentki zdejmują górną część ubrania).
Implanty piersi nie są przeciwwskazaniem do mammografi. Nadanie jest jak najbardziej możliwe i bezpieczne – po prostu wykonuje się je w specjalnym protokole (zdjęcia wykonuje się z objęciem całego implantu i większej części piersi, ale z mniejszym uciskiem, żeby nie uszkodzić implantu oraz kolejne ujęcia z uciśnięciem jedynie części tkankowej piersi).
- Zaleca się, aby pacjentka, która planuje poddać się badaniu mammograficznemu była w pierwszej fazie cyklu (mniejszy obrzęk piersi, mniejsze ryzyko ciąży, słabsze fizjologiczne wzmacnianie się tkanki gruczołowej w badaniach z kontrastem);
- Nie zaleca się stosowania bezpośrednio przed badaniem mammograficznym kosmetyków i dezodorantów z talkiem (mogą imitować mikrozwapnienia);
- Na mammografię warto zgłosić się w dwuczęściowym ubraniu – łatwym do zdjęcia;
- W przypadku mammografii spektralnej należy wdrożyć zalecenia związane z podaniem środka kontrastowego (oznaczenie kreatyniny, eGFR i TSH), dobre nawodnienie i nieprzyjmowanie posiłków 4 godziny przed badaniem;
- Zaleca się zaprzestać stosowania hormonalnej terapii zastępczej na 4 tygodnie przed badaniem.
CZYTAJ: CZY MAMMOGRAFIA JEST BEZPIECZNA?
Mammografia spektralna z zastosowaniem środka kontrastowego
Mammografia spektralna stanowi pewną innowację, która polega na wykonaniu badania mammograficznego MMG w 4 standardowych projekcjach po podaniu środka kontrastowego, uzyskując dwa rodzaje obrazów do oceny. Pierwszy przypomina klasyczną mammografię, drugi – obraz wzmocnienia kontrastowego. W przypadku badania piersi za pomocą mammografii spektralnej wykorzystuje się jodowy środek kontrastowy, taki sam jak w przypadku tomografii komputerowej.
Mammografia spektralna stanowi alternatywę dla rezonansu magnetycznego piersi. Czas trwania badania jest kilka razy krótszy niż w przypadku MR. Wadą procedury jest zwiększone promieniowanie jonizujące – około 20% wyższe w porównaniu do klasycznej mammografii.
Tomosynteza – mammografia trójwymiarowa
Tomosynteza (MMG trójwymiarowa) to rodzaj mammografii bez kontrastu. W pełnym badaniu diagnostycznym – analogicznie jak w przypadku mammografii klasycznej – piersi kobiety obrazowane są w projekcjach: MLO i CC. Aparat do tomosyntezy wykonuje ruch podczas robienia serii zdjęć, a następnie przetwarza je na obraz trójwymiarowy.
Tomosynteza umożliwia lepsze uwidocznienie zmian ogniskowych w piersiach, co ma duże znaczenie zwłaszcza w przypadku piersi o większej gęstości.
Zastosowanie mammografii trójwymiarowej wiąże się z wyższą dawką promieniowania jonizującego, a sama technologia wymaga dużych mocy obliczeniowych.
źródła: PAP, pacjent.gov.pl, NFZ
ZOBACZ: DIAGNOSTYKA RAKA PIERSI
