Przedstawiamy kolejny Onkoserwis – comiesięczne zestawienie ciekawych doniesień i ważnych badań z obszaru onkologii, przygotowywany przez ekspertów Polskiej Ligi Walki z Rakiem.
W publikacji znajdziesz wyselekcjonowane doniesienia z renomowanych czasopism medycznych oraz wiarygodnych portali medycznych. Edycja: październik 2026.
Onkoserwis – październik 2026
Rodzaj spożywanych tłuszczów wiąże się z umieralnością chorych na raka gruczołu krokowego
Chorzy na raka gruczołu krokowego bez przerzutów odległych najczęściej umierają z powodu chorób sercowo-naczyniowych lub innych nowotworów. Amerykańscy badacze ocenili związek pomiędzy spożyciem różnych rodzajów tłuszczów a umieralnością w grupie blisko 5 tys. chorych na raka gruczołu krokowego, wykorzystując kwestionariusze żywieniowe wypełniane co 4 lata.
W trakcie obserwacji trwającej średnio 12,8 roku zmarło 3040 uczestników badania. Osoby należące do najwyższego kwintyla spożycia tłuszczów nasyconych miały o 24% wyższe ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny niż uczestnicy z najniższego kwintyla. Naukowcy oszacowali, że zastąpienie 5% energii pochodzącej z tłuszczów nasyconych tłuszczami jednonienasyconymi wiązałoby się z około 20-procentowym zmniejszeniem ryzyka zgonu. Wyższe spożycie tłuszczów zwierzęcych wiązało się z tendencją do wzrostu umieralności z wszystkich przyczyn (HR 1,14; 95% CI 0,97–1,33) oraz z wyższą umieralnością z powodu innych nowotworów (HR 1,49; 95% CI 1,00–2,21).
Zastąpienie 10% energii pochodzącej z tłuszczów zwierzęcych tłuszczami roślinnymi, takimi jak oleje roślinne, orzechy i nasiona, wiązało się z 16-procentowym zmniejszeniem ryzyka zgonu z wszystkich przyczyn (HR 0,84). Nie stwierdzono natomiast związku między rodzajem spożywanych tłuszczów a umieralnością z powodu raka gruczołu krokowego.
źródło: jamanetwork.com
Samo stanie zamiast siedzenia nie wystarczy – potrzebny jest ruch
Brytyjscy badacze przeanalizowali dane ponad 90 tys. osób bez rozpoznania nowotworu, obserwowanych przez ponad 12 lat, którzy w latach 2013-2015 nosili na nadgarstkach akcelerometry przez 7 dni w tygodniu. Każda dodatkowa godzina dziennie spędzona ciągiem w pozycji siedzącej wiązała się z 9-procentowym wzrostem ryzyka zgonu z powodu nowotworów (współczynnik ryzyka [HR], 1,09), podczas gdy każda dodatkowa godzina dziennie siedzenia z przerwami wiązała się z 18-procentowym obniżeniem tego ryzyka (HR, 0,82). Dalsza analiza wykazała, że obniżenie ryzyka dotyczyło jedynie sytuacji zastąpienia długotrwałego siedzenia lekką lub umiarkowaną aktywnością fizyczną, a nie np. stania przy biurku.
źródło: journals.plos.org
Wśród pilotów i personelu pokładowego częściej odnotowuje się zgony z powodu niektórych nowotworów
Amerykańscy badacze przeanalizowali blisko 13 mln aktów zgonów wystawionych w latach 2020-2024. Ponad 21 tys. z nich dotyczyło personelu pokładowego i pilotów samolotów. Wytypowane przez naukowców nowotwory potencjalnie związane z promieniowaniem stanowiły przyczynę 6,9% zgonów wśród stewardów i stewardess oraz 6,7% wśród pilotów — co stanowiło odpowiednio najwyższy i drugi najwyższy odsetek spośród 503 badanych zawodów. W porównaniu z pracownikami innych zawodów współczynnik prawdopodobieństwa zgonu z powodu nowotworów uznanych za potencjalnie związane z promieniowaniem był o 50% wyższy wśród stewardów i stewardess oraz o 36% wyższy wśród pilotów.
Współczynnik prawdopodobieństwa zgonu z powodu raka piersi, nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, raka gruczołu krokowego i czerniaka był istotnie wyższy zarówno w przypadku pilotów, jak i stewardów oraz stewardess. Nie stwierdzono jednak istotnego związku w odniesieniu do szpiczaka mnogiego, chłoniaka ani raka skóry innego niż czerniak, a istotnie wyższe prawdopodobieństwo zgonu z powodu białaczki dotyczyło jedynie pilotów.
źródło: jamanetwork.com
Terapia kognitywno-behawioralna może zmniejszyć bezsenność chorych na raka piersi
Bezsenność dotyka od 30% do 60% dorosłych chorych na nowotwory. Według badań 62% kobiet po leczeniu raka piersi zgłasza niską jakość snu, a 43% – zmęczenie o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. Problemy te często pojawiają się w trakcie aktywnego leczenia, zwłaszcza chemioterapii. W JAMA Network Open opublikowano badanie, do którego włączono 219 chorych na raka piersi w trakcie chemioterapii.
Pacjentki losowo przydzielano do grup otrzymujących przez 6 tygodni: terapię kognitywno-behawioralną (TKB), terapię jasnym światłem, TKB w połączeniu z terapią jasnym światłem lub wyłącznie edukację w zakresie higieny snu. Sesje odbywały się przez telefon lub wideokonferencje, a materiały interwencyjne wysyłano pocztą elektroniczną raz lub dwa razy w tygodniu. TKB istotnie zmniejszała nasilenie bezsenności (P = 0,002), ale nie wykazano jej wpływu na zmęczenie. Terapia jasnym światłem nie poprawiała istotnie ani bezsenności, ani zmęczenia.
źródło: jamanetwork.com
Ablacja laserowa umożliwia małoinwazyjne leczenie guzów śródczaszkowych
Laserowa śródtkankowa terapia termiczna (LITT) to minimalnie inwazyjna metoda neurochirurgiczna służąca do ablacji lub cytoredukcji guzów śródczaszkowych z wykorzystaniem hipertermii. W prospektywnym, wieloośrodkowym badaniu LAANTERN przeprowadzonym w latach 2015–2023 zastosowano ją u blisko 800 chorych z pierwotnymi (n=445) lub przerzutowymi (n=342) nowotworami mózgu z 25 ośrodków w Stanach Zjednoczonych.
Mediana czasu wolnego od progresji (PFS) chorych na nowo rozpoznanego glejaka wielopostaciowego w stopniu 4. według klasyfikacji WHO, u których osiągnięto redukcję guza (RG) ≥ 91%, wyniosła 1,32 roku w porównaniu z 0,24 roku w przypadku RG < 90% (P < 0,0001), natomiast mediana czasu przeżycia całkowitego (OS) wynosiła odpowiednio 2,1 roku i 0,36 roku (P < 0,0001). Zastosowanie LITT u chorych z przerzutami do mózgu i RG 100% skutkowało medianą OS 2,8 roku w porównaniu z 1,3 roku przy RG < 99% (P = 0,03). Mediana czasu pobytu w szpitalu wyniosła 32,4 godziny, a 62,6% pacjentów uniknęło przyjęcia na oddział intensywnej terapii.
źródło: ascopubs.org
Osoby po chorobie nowotworowej w dzieciństwie częściej otrzymują leki przeciwdepresyjne
Osoby, które przebyły chorobę nowotworową w dzieciństwie, częściej niż średnia populacyjna otrzymują leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne, co może wskazywać na większe potrzeby w zakresie opieki nad zdrowiem psychicznym wiele lat po zakończeniu leczenia. W największym dotąd badaniu tego typu przeanalizowano dane 21 605 osób w Anglii, które przeżyły co najmniej pięć lat od rozpoznania nowotworu w wieku 0–14 lat. W latach 2015–2021 co najmniej jedną receptę na lek przeciwdepresyjny otrzymało 31% ozdrowieńców, podczas gdy w populacji ogólnej częstość stosowania antydepresantów wynosiła około 21%. W ujęciu rocznym antydepresanty otrzymywało około 6% ozdrowieńców, wobec 4% osób w populacji ogólnej. Szczególnie wyraźne różnice obserwowano wśród kobiet: leki przeciwdepresyjne otrzymało 38,8% z nich, w porównaniu z 24,2% mężczyzn.
Najwyższy odsetek przepisywania antydepresantów odnotowano wśród osób, które w dzieciństwie chorowały na nowotwory kości. Najczęściej stosowano selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), które otrzymało 24% badanych, natomiast 10% stosowało trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne. Z kolei wśród osób po nowotworach ośrodkowego układu nerwowego częstość przepisywania leków przeciwpsychotycznych była 2,4 razy wyższa niż w populacji ogólnej. Autorzy podkreślają, że wyniki te nie muszą świadczyć o nadmiernym stosowaniu leków wśród ozdrowieńców, lecz mogą odzwierciedlać lepsze rozpoznawanie problemów psychicznych oraz częstszy kontakt tych osób z opieką zdrowotną.
źródło: academic.oup.com
Rak piersi może długotrwale obniżać sprawność fizyczną
Rak piersi i jego leczenie mogą się wiązać z długotrwałym pogorszeniem sprawności fizycznej, szczególnie u starszych kobiet. W badaniu Women’s Health Initiative przeanalizowano dane 45 530 kobiet obserwowanych przez 15 lat, u których sprawność oceniano za pomocą kwestionariusza RAND Short Form 36 (SF-36). Wśród 6462 uczestniczek rozpoznano wczesnego raka piersi, u 1872 miejscowo zaawansowanego raka piersi, a 37 196 kobiet stanowiło grupę kontrolną bez nowotworu. Po rozpoznaniu raka piersi obserwowano wyraźny spadek sprawności, po którym następowała jedynie częściowa poprawa.
Największe różnice dotyczyły chorych na miejscowo zaawansowanego raka: wynik sprawności fizycznej SF-36 był niższy o 6,8 punktu po roku od rozpoznania i nadal o 5,3 punktu niższy po 10 latach w porównaniu z kobietami bez nowotworu. Szczególnie duży wczesny spadek odnotowano u chorych otrzymujących chemioterapię. Podobne tendencje zaobserwowano w pomiarach siły uścisku dłoni i tempa chodu. Najbardziej trwałe pogorszenie dotyczyło starszych kobiet, natomiast u kobiet poniżej 70. roku życia różnice były mniejsze. Zdrowszy styl życia przed rozpoznaniem choroby, obejmujący większą aktywność fizyczną, lepszą dietę i niepalenie tytoniu, wiązał się z większą rezerwą sprawności i lepszym powrotem do funkcjonowania po zakończeniu leczenia.
źródło: academic.oup.com
Elektroakupunktura może łagodzić objawy neuropsychiatryczne po zakończeniu leczenia raka piersi
Elektroakupunktura może łagodzić część problemów poznawczych i psychicznych u kobiet po leczeniu raka piersi. W pilotażowym badaniu z randomizacją wzięło udział 35 kobiet, z których 30 (86%) ukończyło 10 cotygodniowych sesji elektroakupunktury. Średni wiek uczestniczek wynosił 58,2 roku, a 86% zgłaszało jednocześnie kilka objawów, takich jak zaburzenia poznawcze, zmęczenie, bezsenność czy dystres psychiczny.
Elektroakupunktura przyniosła istotną poprawę uwagi oraz zmniejszenie dystresu. Poprawę obiektywnie ocenianych funkcji poznawczych stwierdzono u 42,9% kobiet w tej grupie, w porównaniu z 12,5% w grupie kontrolnej. Klinicznie istotne zmniejszenie dystresu odnotowano odpowiednio u 50% i 37,5% uczestniczek. Wszystkie działania niepożądane miały łagodne lub umiarkowane nasilenie. Autorzy podkreślają jednak, że było to niewielkie badanie pilotażowe, dlatego jego wyniki wymagają potwierdzenia w większych, wieloośrodkowych badaniach.
źródło: academic.oup.com
Rzadka dziedziczna mutacja w genie EGFR wiąże się ze znacznie zwiększonym ryzykiem raka płuca
Rzadka dziedziczna mutacja genu EGFR T790M może silnie zwiększać ryzyko zachorowania na raka płuca. W analizie danych genetycznych ponad 3,37 mln osób wariant ten występował średnio u 1 na 15 850 badanych i był związany z ponad 25-krotnie wyższym ryzykiem zachorowania na raka płuca. Zależność była jeszcze silniejsza u osób, które nigdy nie paliły. Nie stwierdzono natomiast istotnego związku między obecnością dziedzicznego wariantu EGFR T790M a ryzykiem 17 innych typów nowotworów ani nienowotworowych chorób płuc. Wariant ten występuje częściej w Stanach Zjednoczonych niż w populacjach brytyjskich i irlandzkich, a szczególnie dużą częstość stwierdzono w południowych Appalachach, co wiąże się z efektem założyciela.
Wyniki sugerują, że wykrywanie mutacji EGFR T790M może w przyszłości pomóc w identyfikowaniu osób wymagających szczególnie uważnej oceny ryzyka i ewentualnych badań przesiewowych, zwłaszcza w przypadku rodzinnego występowania raka płuca lub obecności mnogich guzków płucnych.
źródło: science.org
Częste używanie konopi może wiązać się z większym ryzykiem nasieniaka jądra
Nowotwory zarodkowe jądra należą do najczęstszych nowotworów złośliwych u młodych mężczyzn, a ich czynniki ryzyka nadal nie są w pełni poznane. We francuskim badaniu przeanalizowano dane 454 chorych na nowotwory jądra oraz 670 mężczyzn z grupy kontrolnej, oceniając używanie konopi w okresie nastoletnim i we wczesnej dorosłości. Ogólnie nie stwierdzono jednoznacznego związku między używaniem konopi a ryzykiem nowotworu jądra, jednak wyniki różniły się w zależności od wieku rozpoczęcia używania, jego częstotliwości oraz typu histologicznego nowotworu.
Codzienne używanie konopi we wczesnej dorosłości wiązało się z około 50% wyższym ryzykiem nowotworu jądra ogółem. Zależność była silniejsza w przypadku nasieniaka, którego ryzyko było około dwukrotnie wyższe. Obserwowano również zależność typu dawka–odpowiedź: regularne, co najmniej cotygodniowe używanie konopi między 12. a 25. rokiem życia wiązało się z 85% wyższym ryzykiem nowotworu jądra, a w przypadku nasieniaka — ze wzrostem ryzyka o 129%. Nie stwierdzono natomiast istotnego związku między używaniem konopi wyłącznie w okresie nastoletnim a ryzykiem nowotworu ani między używaniem konopi a występowaniem nienasieniaków.
Wyniki sugerują, że znaczenie może mieć przede wszystkim częste i długotrwałe używanie konopi we wczesnej dorosłości, zwłaszcza w odniesieniu do ryzyka nasieniaka. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala na wykazanie związku przyczynowego, a jego wyniki wymagają potwierdzenia w niezależnych badaniach.
opracowanie: Onkoserwis – serwis onkologiczny dla dziennikarzy – Polska Liga Walki z Rakiem
PRZEJDŹ DO: ONKOSERWIS – WRZESIEŃ 2026
PRZESKOCZ DO: PORTAL ONKOLOGICZNY
