Doniesienia omawiane podczas 20. Akademii Onkologii Nuklearnej pokazują rosnącą rolę biologii nowotworu w doborze diagnostyki i leczenia. Obok metod o ustalonej skuteczności rozwijane są nowe radiofarmaceutyki, dokładniejsze sposoby kwalifikacji chorych oraz indywidualizacja leczenia na podstawie dozymetrii. Celem jest skuteczniejsze leczenie nowotworu przy ograniczeniu narażenia zdrowych narządów. Część tych rozwiązań jest już stosowana klinicznie, inne pozostają na etapie badań.
Przedstawiamy najważniejsze kierunków rozwoju onkologii nuklearnej w 2026 roku.
Onkologia nuklearna
Kierunki rozwoju onkologii nuklearnej wyznaczają dziś terapia radioligandowa, indywidualna dozymetria, nowe radiofarmaceutyki, nowoczesna aparatura SPECT/CT i PET/CT oraz ilościowa analiza obrazów wspierana przez sztuczną inteligencję. Część danych pochodzi jeszcze z niewielkich badań lub doniesień kongresowych, dlatego ich znaczenie dla codziennej praktyki wymaga dalszej oceny.
Ważnym elementem tego rozwoju jest teranostyka: ten sam cel biologiczny wykorzystuje się do obrazowania i kwalifikacji pacjenta, a następnie do dostarczenia radionuklidu terapeutycznego do tkanki nowotworowej. Diagnostyka i terapia stają się w ten sposób elementami jednego procesu decyzyjnego.
– Tegoroczne doniesienia pokazują, że medycyna nuklearna coraz wyraźniej zmierza w stronę personalizacji. Nie wystarczy już samo uwidocznienie zmiany – liczy się dobór właściwego celu molekularnego, precyzyjna kwalifikacja chorego i aktywność dopasowana do jego sytuacji klinicznej. Część rozwiązań wymaga jeszcze potwierdzenia, ale kierunek zmian jest jednoznaczny – mówi prof. Marek Dedecjus, kierownik Kliniki Endokrynologii Onkologicznej i Medycyny Nuklearnej Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie, przewodniczący 20. Akademii Onkologii Nuklearnej.
Terapia radioligandowa wcześniej i z dokładniejszą kwalifikacją
Jednym z najbardziej zaawansowanych klinicznie obszarów rozwoju jest leczenie raka prostaty. Terapia radioligandowa ukierunkowana na PSMA ma ustalone miejsce u chorych na postępującego, przerzutowego, opornego na kastrację raka prostaty z potwierdzoną ekspresją PSMA, po leczeniu inhibitorem szlaku receptora androgenowego (ARPI) i chemioterapii taksanem.
Badanie PSMAfore wykazało, że zastosowanie ¹⁷⁷Lu-PSMA-617 przed chemioterapią taksanową wydłuża czas przeżycia wolnego od progresji radiologicznej w porównaniu ze zmianą jednego leku z grupy ARPI na inny. Nie było to porównanie z docetakselem. W analizie zgodnej z pierwotnym przydziałem do grup nie wykazano istotnego statystycznie wydłużenia przeżycia całkowitego. Interpretację utrudniał fakt, że około 60 proc. pacjentów z grupy kontrolnej otrzymało następnie ¹⁷⁷Lu-PSMA-617. Zastosowanie przed chemioterapią taksanową nie jest obecnie objęte wskazaniem zarejestrowanym w Unii Europejskiej.
Rozwija się także kwalifikacja do leczenia. Dodatni wynik PET/CT z ligandem PSMA wymaga oceny w kontekście całego obrazu choroby, ponieważ nowotwór może być biologicznie niejednorodny. U wybranych chorych dodatkowe badanie FDG-PET/CT może ujawnić aktywne ogniska nowotworu o niewystarczającej ekspresji PSMA, które mogą słabiej odpowiadać na terapię ukierunkowaną na ten cel. FDG-PET/CT nie jest jednak obowiązkowym elementem kwalifikacji każdego pacjenta.
Dozymetria i leczenie dopasowane do pacjenta
Kolejny kierunek badań to dostosowywanie aktywności radiofarmaceutyku do indywidualnej sytuacji chorego. Masa guza, wychwyt znacznika, wydolność nerek i rezerwa szpikowa oraz tempo eliminacji radiofarmaceutyku różnią się między pacjentami. Ta sama podana aktywność może więc prowadzić do różnych dawek pochłoniętych w guzie i zdrowych narządach. Jednak schematy o stałej aktywności nadal pozostają podstawą wielu zarejestrowanych terapii.
W polskim wieloośrodkowym badaniu DUONEN porównuje się cztery strategie leczenia guzów neuroendokrynnych: standardowe leczenie ¹⁷⁷Lu-DOTATATE oraz trzy strategie z indywidualną dozymetrią. Obejmują one leczenie samym lutetem z dostosowywaną aktywnością oraz dwa warianty terapii tandemowej ¹⁷⁷Lu/⁹⁰Y, różniące się tym, którego radionuklidu aktywność jest modyfikowana. Dotychczasowe wyniki wskazują, że dozymetria pozwala zarówno zwiększać aktywność u części chorych, jak i ograniczać ją w celu ochrony narządów krytycznych.
Opublikowana analiza pośrednia dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa i dozymetrii; wpływ modyfikacji na długoterminową skuteczność leczenia wymaga dalszej obserwacji. Praktyczne wdrożenie tej strategii wymaga czasu, powtarzalnych pomiarów i odpowiedniego finansowania.
Nowe znaczniki odzwierciedlają biologię konkretnego guza
¹⁸F-FDG pozostaje podstawowym znacznikiem w onkologii, ale nie wszystkie guzy wykazują jego intensywny wychwyt. Coraz większe zainteresowanie budzą znaczniki FAPI, obrazujące białko aktywacji fibroblastów w mikrośrodowisku nowotworu. Wstępne badania wskazują, że obrazowanie FAPI może uzupełniać FDG-PET/CT w wybranych nowotworach o niskim wychwycie FDG, w tym w raku zrazikowym piersi. Zakres jego zastosowań klinicznych wymaga jednak dalszej oceny.
W raku rdzeniastym tarczycy badane są m.in. znaczniki z grupy CTR-FAPI. Wczesne badania porównawcze wykazały większą wykrywalność zmian niż w FDG-PET/CT, co może pomóc w dokładniejszym określeniu zasięgu choroby i planowaniu postępowania. Wyniki te nie oznaczają jednak, że metoda jest już standardowym badaniem dla wszystkich chorych; potrzebna jest dalsza walidacja i ocena jej wpływu na wyniki leczenia.
W badaniu Co-PSMA nowy radiofarmaceutyk ⁶⁴Cu-SAR-bisPSMA oceniono u 50 chorych z nawrotem biochemicznym raka prostaty po prostatektomii, ze stężeniem PSA 0,2–0,75 ng/ml. W obrazowaniu wykonanym po 24 godzinach od podania tego znacznika zmiany wykryto u 78 proc. badanych wobec 36 proc. w badaniu z użyciem ⁶⁸Ga-PSMA-11. Plan postępowania zmieniono u 44 proc. chorych. Wyniki odnoszą się do tej konkretnej populacji i protokołu obrazowania. Wymagają potwierdzenia w większych badaniach oraz wykazania, że zmiana postępowania przekłada się na korzyść kliniczną.
Nowoczesny SPECT/CT może poszerzyć dostęp do diagnostyki PSMA
Diagnostyka PSMA kojarzy się przede wszystkim z PET/CT, tymczasem nowoczesne kamery SPECT/CT oraz nowe radiofarmaceutyki mogą zwiększyć dostępność badań. Opracowany w Polsce znacznik ⁹⁹ᵐTc-PSMA-T4 można przygotowywać z wykorzystaniem technetu uzyskanego z powszechnie stosowanego generatora. W badaniu pilotażowym czułość i swoistość wynosiły odpowiednio 92 proc. i 100 proc. dla zmian w prostacie oraz 83 proc. i 100 proc. dla zajęcia węzłów chłonnych miednicy. Ze względu na niewielką grupę badaną wyniki wymagają potwierdzenia w większych badaniach.
Detektory CZT oraz rozwój metod rekonstrukcji i korekcji ruchu poprawiają jakość obrazowania SPECT/CT i wspierają pomiary ilościowe. Wpływ tych rozwiązań na praktykę zależy jednak nie tylko od technologii, lecz także od rejestracji radiofarmaceutyków, finansowania procedur i dostępu ośrodków do odpowiedniej aparatury.
Sztuczna inteligencja wspiera analizę obrazów i ocenę rokowania
Sztuczna inteligencja wspiera rekonstrukcję i poprawę jakości obrazów oraz automatyzację wybranych etapów analizy i przygotowania opisu. Jest także wykorzystywana w radiomice, czyli ilościowej analizie cech obrazu, w tym takich, których nie ocenia się rutynowo wzrokowo.
Badania nad łączeniem wyników różnych modeli wskazują na możliwość poprawy przewidywania przebiegu choroby na podstawie PET/CT. Przed zastosowaniem klinicznym trzeba jednak potwierdzić przydatność modeli w niezależnych populacjach i różnych ośrodkach. Potrzebne są również jednolite standardy pozyskiwania i przetwarzania obrazów, ponieważ różnice między aparatami i protokołami mogą wpływać na wynik algorytmu.
Onkologia nuklearna – aktualna wiedza a praktyka kliniczna w Polsce
Polska uczestniczy w rozwoju medycyny nuklearnej: prowadzi wieloośrodkowe badania, opracowuje radiofarmaceutyki i jest obecna w europejskich projektach. Wyzwaniem pozostaje przekładanie wyników badań na rutynową opiekę. Zdaniem ekspertów potrzebne są sprawniejsze ścieżki oceny i finansowania nowych radiofarmaceutyków, rozliczanie dozymetrii, współpraca ośrodków w badaniach klinicznych oraz inwestycje w kadry i aparaturę. Finansowanie badań PET/CT powinno umożliwiać terminową diagnostykę pacjentów z potwierdzonymi wskazaniami medycznymi.
Praktycznym sposobem oceny postępu może być monitorowanie czasu oczekiwania na badanie i terapię, stopnia wdrażania procedur o potwierdzonej wartości klinicznej oraz dostępności badań klinicznych poza największymi ośrodkami. Warto również oceniać wykorzystanie dozymetrii tam, gdzie ma ona uzasadnienie kliniczne. Takie mierniki pozwalałyby oceniać rzeczywistą dostępność świadczeń dla pacjentów.
– Wyzwaniem jest to, aby postęp naukowy w dziedzinie medycyny nuklearnej, który Polska aktywnie współtworzy, stawał się dostępny dla pacjenta w optymalnym czasie, niezależnie od miejsca zamieszkania. Potrzebujemy finansowania podążającego za wskazaniem medycznym, szybszego włączania nowych procedur do praktyki oraz krajowej współpracy ośrodków w badaniach klinicznych i dozymetrii – podkreśla prof. Rafał Czepczyński, kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej Katedry i Kliniki Endokrynologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej.
Polska ma kompetencje, aby współtworzyć ten rozwój; potrzebuje jednak mechanizmów, które pozwolą szybciej przekładać postęp naukowy na świadczenia dostępne dla pacjentów.
źródło: materiały prasowe
PRZEJDŹ DO: STRONA GŁÓWNA























