Wirus grypy jest podstępny, nieprzewidywalny i ciągle mutuje. Pod tym względem ma nad nami pewną przewagę. Dlatego szczepionki na grypę zawierają więcej niż jeden typ wirusa i stale wzbogaca się ich skład. Każdego roku wytwarzana jest nowa szczepionka, która ma za zadanie chronić nas podczas najbliższego sezonu grypowego. Na grypę warto się zaczepić przed sezonem zachorowań, czyli jesienią.
Coroczne szczepienie przeciw grypie wzmacnia odporność, redukuje ryzyko zachorowania, lecz przede wszystkim zabezpiecza przed groźnymi powikłaniami. Przyjęcie szczepionki powinny rozważyć w szczególności osoby, które cierpią na chorobę przewlekłą (np. nowotwór złośliwy).
W Polsce ruszają właśnie szczepienia przeciw grypie. To najlepszy moment, aby pomyśleć o ochronie – zarówno własnej, jak i swoich bliskich. Rosnąca liczba dowodów wskazuje, iż szczepienie nie tylko zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, ale też przynosi szereg pośrednich korzyści dla naszego zdrowia.
Dlaczego warto rozważyć szczepienie przeciw grypie? Kto i jak zaszczepi się przeciwko grypie w sezonie 2026/2027 za darmo? Zapraszamy do naszego poradnika.
Szczepienie przeciw grypie w Polsce – 2026 rok
W Polsce sezon epidemiczny grypy trwa od października do maja, a szczyt zachorowań od stycznia do marca. Optymalnie czas szczepienia przeciw grypie powinien mieć miejsce przed rozpoczęciem okresu zwiększonej zachorowalności na grypę – przypomina MZ.
W poslkich aptekach dostępne są trzy rodzaje szczepionek przeciwko grypie na sezon 2026/2027, które zgodnie z wykazem Ministerstwa Zdrowia objęte są 50-procentową refundacją na receptę.
Chodzi o szczepionki w ampułko-strzykawkach: Vaxigrip i Efluelda. Jednocześnie MZ poinformowało, że w sezonie 2026/2027 zapewni dostęp do bezpłatnych, zalecanych szczepień przeciw COVID-19. Resort przypomniał także, że przyjęcie obu preparatów – przeciwko grypie i COVID-19 – podczas jednej wizyty jest w pełni bezpieczne.
Szczepienie przeciw grypie nie jest szczepieniem obowiązkowym, lecz zalecanym. Lekarze podkreślają, że to najskuteczniejsza metoda ochrony przed grypą. Bezpłatnie szczepionki są dostępne dla dzieci po ukończeniu szóstego miesiąca życia do 18 lat, dla osób w wieku od 65 lat i dla kobiet w ciąży i połogu. Z 50-procentową refundacją szczepionkę mogą kupić wszyscy dorośli w wieku 18-64 lata.
Szczepionki na grypę Vaxigrip i Influvac są przeznaczone dla osób od ukończenia szóstego miesiąca życia i są dostępne również w wykazach bezpłatnych leków dla osób w wieku 18-65 plus oraz w programie Ciąża Plus. Szczepionka Efluelda jest przeznaczona dla osób od 60. roku życia i nie została ujęta w wykazach bezpłatnych leków.
Do 30 czerwca 2026 r. refundacją objęte były szczepionki przeciw grypie czterowalentne, a od 1 lipca 2026 r. zostały one zastąpione refundowanymi szczepionkami trójwalentnymi, przy zachowaniu podobnych wskazań oraz zasad dostępności. Zmiana ta wynika z zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczących składu szczepionek na sezon szczepień przeciw grypie.
Zgodnie z danymi Zintegrowanego Systemu Monitorowania Obrotu Produktami Leczniczymi (ZSMOPL) wszystkie wymienione szczepionki są obecnie dostępne w hurtowniach farmaceutycznych.
Grypa to ostra choroba wirusowa dróg oddechowych, której przebieg zależy od patogenu oraz odporności i stanu zdrowia chorego. Wirus stale mutuje, dlatego można chorować na nią wielokrotnie. Zakażenie następuje drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni (np. skażone dłonie), a choroba stanowi poważne zagrożenie dla życia i zdrowia – szczególnie w grupach ryzyka, takich jak dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży, osoby przewlekle chore czy pracownicy ochrony zdrowia. W sezonie 2024/2025 w Polsce zachorowało ponad 2 miliony osób.
Jak podano podczas konferencji Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych „Gotowi na sezon” pod koniec sierpnia, w minionym sezonie 2025/2026 przeciw grypie zaszczepiło się 2,3 mln Polaków (o ponad 0,5 mln więcej niż rok wcześniej).
Eksperci zwracają jednak uwagę, że jest to kilkakrotnie niższy wynik niż w wielu krajach Unii Europejskiej. Z raportu OECD opublikowanego w 2025 r. wynika, że w Danii i Wielkiej Brytanii przeciwko grypie szczepi się 78 proc. seniorów, w Irlandii – 76 proc., a w Portugalii – 72 proc. Wyprzedzają nas Czechy (25 proc.), Rumunia (23 proc.), Węgry (20 proc.) i Słowenia (18 proc.).
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w każdym sezonie przeciwko grypie powinno zostać zaszczepionych co najmniej 75 proc. osób po 65. roku życia. Wtedy jest największa gwarancja, że seniorzy dzięki szczepieniom unikną ciężkiego przebiegu tej choroby oraz przedwczesnego zgonu.
Szczepienie na grypę – co warto wiedzieć?
Opracowanie: prof. Piotr Rzymski, Zakład Medycyny Środowiskowej UMP.
Tradycyjnie szczyt zachorowań na grypę w Polsce przypada na okres styczeń-marzec, jednak w ostatnich sezonach znaczący wzrost liczby infekcji obserwowano już w grudniu. Dlatego zaszczepienie się jesienią daje największą szansę na skuteczną ochronę w czasie, gdy ryzyko zakażenia jest największe. O tym, jakie mogą być konsekwencje zlekceważenia tego faktu, przekonaliśmy się dobitnie w poprzednim sezonie epidemicznym.
Według danych Głównego Inspektoratu Sanitarnego odnotowano wówczas 2 mln zachorowań, 25 tys. hospitalizacji i tysiąc zgonów. Wyniki programu badawczego FluTer, prowadzonego pod auspicjami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych, wykazały, że hospitalizacji i zgonów z powodu grypy doświadczali głównie seniorzy z chorobami przewlekłymi – i niemal zawsze osoby niezaszczepione. W tym sezonie bądźmy więc mądrzy przed szkodą.
Wszystkie dostępne w tym sezonie szczepionki przeciw grypie to preparaty inaktywowane, podawane domięśniowo. Zgodnie z obowiązującymi zasadami refundacji są one bezpłatne dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18 lat, dla osób powyżej 65. roku życia oraz dla kobiet w ciąży i w połogu.
Dorośli w wieku 18–64 lat mogą skorzystać z 50% refundacji, a dodatkowo seniorzy po 60. roku życia mają dostęp do wysokodawkowej szczepionki, również objętej częściową refundacją. Dzięki temu w praktyce każdy w Polsce ma dziś możliwość zaszczepienia się na bardzo korzystnych warunkach – część populacji całkowicie bezpłatnie, a reszta za ułamek pełnej ceny. Co więcej, zaszczepić można się również w aptece, co jest bardzo wygodnym rozwiązaniem.
Dlaczego szczepienia przeciw grypie trzeba powtarzać co roku? To rezultat zdolności wirusów grypy do zmieniania się – mutują one szybciej niż większość patogenów, w tym SARS-CoV-2 czy syncytialny wirus oddechowy (RSV). Dlatego co roku, na podstawie badań prowadzonych na całym świecie, eksperci rekomendują nowy skład szczepionek.
To w żaden sposób nie podważa sensowności szczepienia. Przecież każdy kto korzysta z programu antywirusowego na komputerze nie podważa jego sensowności, bo musi go co jakiś czas aktualizować. Wręcz przeciwnie, domagamy się, by był on jak najbardziej na czasie i zapewniał optymalną ochronę. I podobnie jest w przypadku szczepionek przeciw grypie.
SPRAWDŹ: OBJAWY KORONAWIRUSA
Szczepionki na grypę – skuteczność
Szczepionki przeciw grypie mają przede wszystkim chronić przed ciężkim przebiegiem choroby i powikłaniami, a dopiero w drugiej kolejności – przed samym zachorowaniem. Według danych amerykańskich skuteczność szczepień w sezonie 2024/25 w zapobieganiu zachorowaniom wynosiła u dzieci od 32 do 60%, a u dorosłych od 36 do 54%. Jeszcze lepsze były wyniki w zakresie ochrony przed hospitalizacją: od 63 do 78% u najmłodszych i od 41 do 55% u dorosłych. To liczby, które w praktyce oznaczają tysiące uratowanych istnień i ogromne oszczędności dla systemu ochrony zdrowia.
Tym, którzy podważają sensowność szczepień przeciw grypie na podstawie powyższych procentów warto przypomnieć, że skuteczność przednich pasów bezpieczeństwa w zapobieganiu śmierci podczas poważniejszego zdarzenia drogowego wynosi 50%, a w przypadku tylnych – jedynie 25%. A przecież nikt nie kwestionuje sensowności ich zapinania, prawda?
Dodajmy jeszcze, że badania wskazują, iż szczepienie chroni również do pewnego stopnia osoby niezaszczepione, bo umożliwia przerywanie łańcuchów szerzenia się zakażeń. To dlatego warto, by przeciw grypie szczepiły się również młode, silne i nieschorowane osoby – to ich wyraz troski o innych, bardziej podatnych.
Szczepienie na grypę – czy warto się zaszczepić?
Korzyści ze szczepienia wykraczają jednak daleko poza samą grypę. Coraz więcej dowodów wskazuje, że preparaty te „trenują” układ odpornościowy, dzięki czemu organizm lepiej reaguje także na inne infekcje. Trening ten polega na wywoływaniu zmian w ekspresji genów, przede wszystkim w monocytach, ale także komórkach NK – w rezultacie lepiej kontrolują one stan zapalny podczas infekcji, produkują więcej przeciwwirusowych interferonów i zasadniczo w usprawniony sposób nawigują działaniem w starciu z różnymi patogenami.
To prawdopodobnie dlatego u dzieci szczepionych przeciw grypie obserwuje się łagodniejszy przebieg zakażeń wirusem RSV, a u dorosłych mniejsze ryzyko infekcji sezonowymi koronawirusami. Przeprowadzone podczas pandemii metanalizy wskazywały również, iż szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19.
Co więcej, szczepienie chroni serce i układ krążenia. A przecież grypa dramatycznie zwiększa ryzyko udaru i zawału. Wyniki meta-analiz wskazują natomiast, iż regularne szczepienia zmniejszają ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych o około 30%, co jest porównywalne z działaniem niektórych leków kardiologicznych. Stąd każde szanujące się towarzystwo kardiologiczne zaleca pacjentom z grup ryzyka sercowo-naczyniowego coroczne otrzymanie szczepionki.
Grypa a nowotwory
Interesujące są także obserwacje dotyczące nowotworów. Badania populacyjne przeprowadzone na Tajwanie wykazały, że osoby starsze i przewlekle chore, które systematycznie się szczepiły, miały nawet o połowę niższe ryzyko raka płuca – efekt ten wykazano w przypadku chorych z nadciśnieniem tętniczym, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc i przewlekłą chorobą nerek.
Mechanizmy tego zjawiska wciąż są analizowane, ale z niedawnych badań eksperymentalnych wiemy, że zakażenia grypowe mogą „wybudzać” uśpione komórki nowotworowe i sprzyjać ich rozwojowi, co tłumaczy, dlaczego unikanie infekcji poprzez szczepienie może mieć tak odległe korzyści zdrowotne.
To jednak nie wszystko. Coraz więcej dowodów wskazuje, że szczepienia przeciw grypie mogą mieć także potencjalne działanie neuroprotekcyjne. Wyniki badań eksperymentalnych sugerują, że podawanie szczepionki we wczesnych stadiach choroby Alzheimera poprawia funkcje poznawcze, a duże analizy epidemiologiczne potwierdzają niższe ryzyko rozwoju demencji u osób zaszczepionych.
Metaanaliza obejmująca niemal 300 tys. seniorów wykazała redukcję ryzyka demencji o około 30%, a badania kohortowe z USA i Wielkiej Brytanii wskazują na wyraźny spadek ryzyka zarówno choroby Alzheimera, jak i demencji naczyniowej – przy czym efekt wzmacniał się wraz z liczbą otrzymanych dawek.
Choć mechanizmy tego zjawiska wymagają dalszego wyjaśnienia, wskazuje się m.in. na ochronę przed uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego związanymi z infekcją grypową, poprawę mikroglejowej eliminacji amyloidu β, wpływ na odpowiedź immunologiczną oraz potencjalne mechanizmy heterologiczne. W kontekście rosnącego obciążenia społecznego i ekonomicznego chorobami otępiennymi, szczepienia przeciw grypie mogą stanowić prostą i opłacalną interwencję wspierającą zdrowie poznawcze osób starszych.
SPRAWDŹ: SZCZEPIENIA NA GRYPĘ DLA PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH
Szczepienia przeciw grypie w walce z antybiotykoopornością
Nie można pominąć jeszcze jednego ważnego efektu: szczepienia przeciw grypie mogą pomagać w walce z narastającą opornością bakterii na antybiotyki. Grypa bardzo często toruje drogę powikłaniom bakteryjnym , co sprawia, że większość pacjentów hospitalizowanych z jej powodu wymaga antybiotykoterapii – zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych.
Nadkażenia bakteryjne w przebiegu grypy często wiążą się z pneumokokami i gronkowcem złocistym, a więc bakteriami, pośród których narasta problem oporności, w tym wielolekooporności. Badania prowadzone w Kanadzie i Anglii pokazały, że powszechne programy szczepień przekładają się na istotne zmniejszenie liczby recept na antybiotyki, a metaanalizy potwierdzają redukcję ich stosowania u dzieci nawet o 30–40%. Co więcej, obserwacje z Włoch sugerują, że wysoki poziom wyszczepialności wśród seniorów może wiązać się nie tylko z mniejszym użyciem antybiotyków, lecz także z wolniejszym szerzeniem się oporności w populacji.
Szczepienie przeciw grypie w Polsce – podsumowanie
Wszystko to razem prowadzi do jednego wniosku: szczepienie przeciw grypie to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów, by wydłużyć życie w zdrowiu i uchronić się przed poważnymi powikłaniami. Tym bardziej dziwi, że wciąż tak wielu Polaków rezygnuje z tej ochrony – nierzadko pod wpływem mitów i lekceważenia zagrożenia. Warto pamiętać, że ignorancja nie chroni przed wirusami. Chroni tylko wiedza, nauka i odpowiedzialność.
Dlatego w tym sezonie postawmy na rozsądek i zaszczepmy się przeciw grypie – dla siebie, swoich bliskich i całego społeczeństwa.
Na podstawie: PAP, MZ, Nauka i Zdrowie – onauce.ump.edu.pl
PRZEJDŹ DO: WIRUSOLOGIA
