Limfocyty za wysokie, neutrofile za niskie lub neutrofile za wysokie, limfocyty za niskie – to układy często obserwowane na wynikach morfologii krwi. Są one wymiernym efektem pracy naszego układu odpornościowego, który każdego dnia musi mierzyć się z otaczającymi nas drobnoustrojami. O czym może świadczyć takie rozchwianie? Czy zawsze powinno być przyczyną do niepokoju i kontroli u lekarza?

Neutrofile i limfocyty – czym są i jaka jest ich rola w organizmie?

Neutrofile to najliczniejszy rodzaj białych krwinek (leukocytów). Stanowią ich ok. 40 – 70%. Ich rolą jest w szczególności szybkie reagowanie na zagrażającą organizmowi inwazję drobnoustrojów, szczególnie bakterii.

Neutrofile w walce z drobnoustrojami wykazują się szczególną aktywnością. A co potrafią?

  1. Fagocytować, czyli pożerać przeciwników. Wchłaniają do wnętrza i następnie „trawią” bakterie, wirusy, grzyby czy zniszczone, obumarłe komórki.
  2. Mają zdolności chemotaktyczne. Oznacza to tyle, że podążają za substancjami wytwarzanymi w miejscu stanu zapalnego, a ich miejscowe działania mają na celu ten stan zapalny wygasić.
  3. Uwalniają zgromadzone ziarnistości, czyli degranulują. Ziarnistości wypełnione enzymami i toksynami są śmiertelną bronią przeciwko drobnoustrojom.
  4. Tworzą sieci (NET-y), czyli zewnętrzne pułapki rozwinięte z DNA neutrofili, które unieruchamiają drobnoustroje podobnie, jak pajęcza sieć. (NETs – Neutrophil Extracellular Traps).
  5. Działają zespołowo. Neutrofile uwalniając substancje chemiczne wysyłają sygnały do współpracy do innych komórek układu odpornościowego.
  6. Sprzątają, czyli usuwają obumarłe tkanki i komórki, które pozostały po stanie zapalnym.

Limfocyty to także rodzaj białych krwinek (leukocytów). Stanowią ich ok. 20 – 45%.

Limfocyty biorą udział w odpowiedzi odpornościowej swoistej, co oznacza, że potrafią rozpoznawać konkretnego przeciwnika, a w dodatku zapamiętywać go na przyszłość. Daje to możliwość szybszego i skuteczniejszego zwalczania drobnoustrojów po ich ponownym kontakcie z organizmem. W przeciwieństwie do neutrofili, limfocyty nie działają tak szybko, są jednak bardziej precyzyjne i wyspecjalizowane. Odpowiadają głównie za walkę z wirusami, produkcję przeciwciał oraz tworzenie trwałej odporności.

Co potrafią limfocyty?

  1. Rozpoznają zagrożenie. Limfocyty potrafią odróżnić własne komórki organizmu od tych zainfekowanych lub uszkodzonych. To dzięki nim układ odpornościowy wie, które komórki wymagają zniszczenia.
  2. Produkują przeciwciała. Limfocyty B (tylko) tworzą przeciwciała, czyli białka, które przyłączają się do wirusów i bakterii, unieszkodliwiają je oraz przekazują do zniszczenia przez inne komórki.
  3. Niszczą zainfekowane komórki. Limfocyty T cytotoksyczne działają jak broń – namierzają komórki zainfekowane wirusami oraz nieprawidłowe komórki (np. nowotworowe) i doprowadzają do ich unicestwienia.
  4. Koordynują pracę układu odpornościowego. Limfocyty T pomocnicze wydzielają substancje regulujące, które kontaktują się z innymi komórkami układu odpornościowego. Dzięki nim odpowiedź immunologiczna jest skoordynowana i skuteczna.
  5. Tworzą pamięć immunologiczną. Po przebytych infekcjach i szczepieniach część limfocytów przekształca się w tzw. komórki pamięci. Zapamiętują one konkretny patogen, dzięki czemu przy kolejnym kontakcie organizm reaguje szybciej i sprawniej.
  6. Tropią nieprawidłowe komórki. Komórki NK („natural killers”) to część limfocytów odpowiedzialna za wczesne wykrywanie i niszczenie komórek nowotworowych oraz tych zakażonych wirusami.

Neutrofile i limfocyty – badanie

Neutrofile i limfocyty ocenia się w morfologii, czyli podstawowym badaniu laboratoryjnym wykonywanym z próbki krwi żylnej. Wynik podawany jest jako liczba bezwzględna (ilość komórek w µl krwi – parametr ważniejszy!) oraz jako procentowy udział wśród wszystkich leukocytów (parametr pomocniczy).

Analiza proporcji między poszczególnymi rodzajami białych krwinek pozwala lekarzowi ocenić, jak pracuje układ odpornościowy i czy organizm reaguje na infekcję oraz jakie może mieć ona podłoże (bakteryjne, wirusowe).

Morfologia jest szybkim, tanim i bardzo czułym narzędziem, dzięki któremu można wychwycić zarówno typowe infekcje, jak i poważniejsze zaburzenia funkcjonowania układu krwionośnego czy odpornościowego. Jeśli neutrofile lub limfocyty odbiegają od wartości referencyjnych (tzw. normy), często potrzebna jest interpretacja wyniku w kontekście obrazu klinicznego pacjenta. Same liczby na wyniku, bez rozmowy z pacjentem lub jego opiekunem mogą sprawiać trudności w interpretacji.

Morfologia badanie – sprawdź.

Niskie neutrofile wysokie limfocyty

Niskie neutrofile, wysokie limfocyty – przyczyny

Gdy na wyniku ilość neutrofili jest niska, a w przewadze są limfocyty, bierze się pod uwagę następujące możliwości:

  • Infekcje wirusowe – to najczęstsza przyczyna. Podczas infekcji wirusowej organizm wydziela substancje (np. interferony), które hamują produkcję neutrofili, a pobudzają namnażanie limfocytów. Dlaczego tak się dzieje? Ponieważ limfocyty są najskuteczniejsze w walce z wirusami.
  • Stan po przechorowaniu infekcji, głównie bakteryjnej. Tuż po przebytej chorobie bakteryjnej ilość neutrofili bywa jeszcze niska, ze względu na ich zużycie w czasie trwania infekcji. Limfocyty są podwyższone ze względu na trwające jeszcze reakcje „zapamiętywania” i aktywność komórek pamięci.
  • Przebyte szczepienia – czasem prowadzą do przejściowego wzrostu limfocytów.
  • Niedobory witamin i składników odżywczych – zwłaszcza witaminy B12, kwasu foliowego czy miedzi, prowadzą do zmniejszonej produkcji neutrofili.
  • Działanie niektórych leków – np. leków przeciwpadaczkowych, przeciwnowotworowych, immunosupresyjnych czy niektórych antybiotyków.
  • Choroby autoimmunologiczne to choroby, w których organizm zwalcza własne komórki organizmu. W przebiegu tych chorób „ofiarą” mogą paść neutrofile, prowadząc do przewagi limfocytów.
  • Zaburzenia pracy szpiku – rzadsza, ale możliwa przyczyna. Przykładem jest przewlekła białaczka limfatyczna. W białaczce limfatycznej dochodzi do nadmiernego namnażania limfocytów, które w morfologii mogą być znacznie podwyższone, a jednocześnie szpik może produkować mniej neutrofili. Chorobie towarzyszą znaczne zaburzenia i objawy kliniczne.

Limfocyty niskie, neutrofile wysokie – przyczyny

Gdy na wyniku morfologii widać obniżoną ilość limfocytów, a neutrofile są podwyższone, najczęściej oznacza to reakcję na infekcję bakteryjną. Możliwe są także inne przyczyny.

  • Ostre infekcje bakteryjne – to najpopularniejsza przyczyna takiego układu na wyniku. Podczas infekcji bakteryjnej organizm zwiększa produkcję neutrofili, bo to one są „pierwszą linią obrony” przeciw bakteriom. Jednocześnie ilość limfocytów może spadać, bo są one mniej potrzebne w tej fazie walki z infekcją.
  • Stan ostry lub przewlekły stresowy – stres fizyczny (np. ból, uraz, gorączka) oraz psychiczny (silne emocje, lęk) powodują wyrzut hormonów stresu, takich jak kortyzol. Kortyzol zwiększa ilość neutrofili we krwi, ale jednocześnie obniża ilość limfocytów, które przemieszczają się z krwi do tkanek limfatycznych.
  • Leki sterydowe – działają podobnie jak kortyzol. Powodują wzrost neutrofili, a jednocześnie obniżają ilość limfocytów, dlatego w morfologii często pojawia się układ: neutrofile wysokie, limfocyty niskie.
  • Palenie papierosów – może prowadzić do przewlekle podwyższonej ilości neutrofili i jednoczesnego obniżenia limfocytów. To reakcja organizmu na przewlekły stan zapalny wywołany dymem tytoniowym.
  • Stan po dużym wysiłku fizycznym – intensywny trening, szczególnie wytrzymałościowy, również może na krótko zwiększyć ilość neutrofili i obniżyć limfocyty. To efekt przejściowego stresu fizycznego.
  • Okres pooperacyjny, po urazach – organizm mobilizuje wtedy neutrofile do gojenia i walki ze stanem zapalnym. Limfocyty mogą być przejściowo obniżone.
  • Cięższe, przewlekłe niedobory odporności – rzadziej, ale limfopenia (niska ilość limfocytów) może być związana z zaburzeniami pracy układu odpornościowego.
  • Niektóre choroby szpiku – rzadsze, ale możliwe. W wyjątkowych sytuacjach bardzo wysoka liczba neutrofili może wynikać z chorób układu krwiotwórczego. Przykładem jest przewlekła białaczka szpikowa (CML) – nowotwór, w którym szpik zaczyna produkować nadmierną liczbę komórek z linii granulocytarnej, w tym również dużo neutrofili oraz ich form niedojrzałych. W morfologii widoczne jest wtedy bardzo duże podwyższenie neutrofili, obecność nieprawidłowych form komórek krwi, często podwyższona jest ilość leukocytów ogółem, a jednocześnie obniżona liczba limfocytów. W przebiegu CML niemal zawsze występują dodatkowe, wyraźne nieprawidłowości w badaniach oraz objawy kliniczne (np. powiększenie śledziony, przewlekłe zmęczenie).

Neutrofile, limfocyty – nieprawidłowy wynik. Jak postępować?

Ze względu na wiele możliwych przyczyn nieprawidłowego obrazu krwi, każdy wynik badania należy konsultować z lekarzem.

Lekarz analizując wyniki może podjąć decyzję o:

  • powtórzeniu morfologii, w celu upewnienia się, że wynik nie był jednorazowym odchyleniem,
  • wykonaniu dodatkowych badań (np. CRP, OB, witamina B12, ferrytyna, witamina D, posiewy mikrobiologiczne pobranych materiałów),
  • obserwacji pacjenta przez pewien czas, zwłaszcza gdy pacjent czuje się dobrze i nie zgłasza doskwierających objawów klinicznych,
  • wdrożeniu leczenia, jeśli wyniki i objawy wskazują na konkretną przyczynę.

Sprawdź gotowy pakiet badań: Pakiet badań dla każdego – premium

Zestawienie wyniku z obrazem klinicznym pacjenta, przeprowadzonym wywiadem, daje lekarzowi możliwość nie tylko na zrozumienie wyniku badania, ale także na podjęcie właściwej i skutecznej decyzji terapeutycznej.

 
DIAGNOSTYKA DLA ZWROTNIKRAKA.PL

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

AUTOR: dr n. med. Beata Skowron – specjalista laboratoryjnej diagnostyki medycznej

BIBLIOGRAFIA:

  1. Szczeklik A, Gajewski P, red. Interna Szczeklika. Kraków: Medycyna Praktyczna; 2024.
  2. Główny Urząd Statystyczny. Health and Healthcare in Poland. Warszawa: GUS; 2023.
  3. World Health Organization. WHO Classification of Tumours of Haematopoietic and Lymphoid Tissues. Geneva: WHO; 2022.
  4. Polskie Towarzystwo Hematologów i Transfuzjologów. Wytyczne diagnostyki neutropenii i limfopenii; 2022.
  5. Lewandowski K, red. Hematologia kliniczna. Poznań: Termedia; 2021.
  6. Życińska K. Interpretacja morfologii krwi u dorosłych w praktyce POZ. Forum Med Rodz. 2020.
  7. Góralczyk T, Teresińska A. Znaczenie odchyleń w morfologii krwi obwodowej — interpretacja w praktyce lekarza rodzinnego. Medycyna Praktyczna. 2020.
  8. Kałwak K, Gołąb J, red. Immunologia. Podręcznik dla studentów kierunków medycznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2020.
  9. Krajewski W, Piszcz J. Zaburzenia liczby leukocytów — diagnostyka różnicowa. OncoReview. 2019;9(1–2).
  10. Podolak-Dawidziak M, red. Hematologia – podręcznik dla studentów i lekarzy. Wrocław: Polskie Towarzystwo Hematologów i Transfuzjologów; 2019.
  11. Łętowska M. Znaczenie badań laboratoryjnych w ocenie układu odpornościowego. Diagn Lab. 2018;54(4).
  12. Frydecka I, Kosmaczewska A. Rola limfocytów T i B w odpowiedzi immunologicznej – aktualne spojrzenie. Postepy Hig Med Dosw. 2018;72.
  13. Bocheńska J, Krajewski J. Fizjologiczne i patologiczne zmiany w układzie białokrwinkowym. Pediatr Dypl. 2017.
  14. Góralczyk T, Butkiewicz A. Podstawy interpretacji wyników badań laboratoryjnych. Diagn Lab. 2017;53(2).

PRZEJDŹ DO: DIAGNOSTYKA ONKOLOGICZNA