Jednym z pierwszych objawów rozwoju choroby nowotworowej jest często niezamierzona utrata masy ciała. Nierzadko, to właśnie ten fakt wzbudza u chorych podejrzenie, że w ich organizmie dzieje się coś niepokojącego. Wśród wielu pacjentów oraz ich opiekunów funkcjonuje stereotyp, że skoro ktoś ma raka, to oczywistym jest, że schudnie – nic bardziej mylnego! Utrata masy ciała w przebiegu leczenia jest częstym zjawiskiem, gdyż dotyka 33%-72% ogółu leczonych, jednak nie jest przypisana każdemu choremu obowiązkowo.

Choć istnieją pewne rodzaje nowotworów i schematy leczenia, które w sposób szczególny predysponują do ubytku masy ciała w procesie leczenia, to nawet w ciężkich nowotworach przewodu pokarmowego chory może zachować swoją masę ciała sprzed rozpoznania choroby. Kluczem do sukcesu pozostaje odpowiednie i efektywne wsparcie żywieniowe – co czasami stanowi jeden z najtrudniejszych elementów całej terapii.
 

ZABURZENIA STANU ODŻYWIENIA

Jednym z poważnych problemów dotykających chorych podczas leczenia systemowego
są trudności z jedzeniem – począwszy od utraty apetytu, poprzez trudności ze spożywaniem, a skończywszy na dolegliwościach bólowych ze strony dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Część wspomnianych problemów wynika bezpośrednio z samej choroby, niektóre są natomiast ściśle powiązane z działaniem niepożądanym najpopularniejszych metod leczenia.

Guz nowotworowy inicjuje w organizmie chorego powstanie stanu zapalnego. Mnożące się bezustannie komórki nowotworowe wydzielają pewien rodzaj białek nazywany cytokinami (TNF, IL-1, IL-6), które doskonale potrafią naśladować działanie substancji hamujących łaknienie oraz przyśpieszających metabolizm, a tym samym zużycie energii. Dodatkowo, w tym samym czasie, guz nowotworowy wydziela liczne czynniki przyczyniające się do rozpadu białek ustrojowych oraz tkanki tłuszczowej. To właśnie ten mechanizm powoduje zaburzenia metaboliczne w organizmie – nawet jeśli chory odżywiany jest w tym czasie prawidłowo.

Kolejną przyczyną mającą wpływ na zaburzenia stanu odżywienia jest niekontrolowany rozrost komórek nowotworowych bezpośrednio w narządach uczestniczących w procesach trawienia i wchłaniania, powodując upośledzenie ich pracy. Zjawisko to powoduje u chorych najczęściej problemy gastryczne oraz skutkuje niechęcią do jedzenia z obawy przed bólem ze strony przewodu pokarmowego. W tym okresie choroby, pacjent je mało lub zupełnie odmawia jedzenia, aby nie wywoływać cierpienia.

Zaburzenia przyjmowania pokarmów związane są również z umiejscowieniem guza. Największe problemy żywieniowe zgłaszają chorzy, u których guz zlokalizowany jest w okolicy głowy i szyi oraz jamy brzusznej. Większość wymienionych powyżej dolegliwości wpływa niekorzystnie na stan odżywienia, czego częstym skutkiem jest zły stan zdrowia, a w konsekwencji pogorszenie tolerancji leczenia i/lub zmniejszenie jego efektywności, a w ściśle określonych sytuacjach nawet jego przerwanie.

Należy mieć na uwadze, że  niedożywienie może rozwinąć się nawet u tych chorych, którzy nie maja trudności ze spożywaniem pokarmów (tj. spożywają wystarczającą ilość pożywienia) w skutek zaburzeń trawienia lub wchłaniania

Tabela 1. Zaburzania metaboliczne u chorych na nowotwory

 

BIAŁKA

  • zwiększony katabolizm mięśni białek
  • zwiększony całkowity obrót białek
  • zwiększona synteza białek w wątrobie
  • zmniejszona synteza białek mięśni
 

 

TŁUSZCZE

  • zwiększona lipoliza
  • zmniejszona lipogeneza
  • zmniejszona aktywność lipazy lipoproteinowej
  • niestały wzrost poziomu tłuszczów w surowicy
  • zwiększony obrót griceloru i kwasów tłuszczowych
  • oksydacja tłuszczów nie hamowana przez glukozę
 

WĘGLOWODANY

  • zwiększona glukoneogeneza z aminokwasów, mleczanów, gliceroli
  • insulinooporność
  • zwiększony wychwyt i obrót glukozy

 

CO ROBIĆ, ABY NIE TRACIĆ MASY CIAŁA PODCZAS LECZENIA ONKOLOGICZNEGO?

Odpowiedzieć na to pytanie jest bardzo trudno – część zmian metabolicznych w organizmie zachodzi niezależnie od stanu jego odżywienia i bardzo często jest to sytuacja, która wymaga specjalistycznej interwencji żywieniowej opartej na żywieniu klinicznym. Z takich metod wsparcia najczęściej korzystają chorzy z guzami zlokalizowanymi w obszarze głowy i szyi oraz przewodu pokarmowego.

W pierwszej kolejności zawsze należy ustalić dokładną przyczynę utraty masy ciała. Oczywiście istnieje szereg bardzo prostych metod żywieniowych, dzięki którym będzie można zminimalizować ryzyko rozwoju zaburzeń masy ciała. Jako pierwszą należy przyjąć zasadę, że chudnięcia nigdy nie należy lekceważyć, następnie należy zaplanować wraz z dietetykiem najbardziej korzystny schemat postępowania żywieniowego w danym okresie leczenia, biorąc pod uwagę rodzaj leczenia, jego tolerancję oraz realne możliwości żywieniowe osoby chorej.

Poniżej znajdują się najprostsze wskazówki żywieniowe dla chorych zmagających się z zaburzeniami odżywiania. Należy mieć jednak na uwadze, że te z pozoru bardzo proste i często oczywiste czynności, mogą przysporzyć choremu oraz jego opiekunom wiele trudności, szczególnie w przypadku pojawienia się działań niepożądanych terapii onkologicznej.

Zawsze w takim przypadku – jeżeli wyczerpią się już pomysły wsparcia żywieniowego – należy skorzystać z pomocy specjalisty dietetyka i/lub lekarza, aby nie dopuścić do nadmiernej utraty masy ciała.

 

 

10 ZASAD CHRONIĄCYCH PRZED CHUDNIĘCIEM I UTRATĄ MASY CIAŁA

  • Jedz często nawet 6-8 razy dziennie, staraj się, dzielić posiłki na mniejsze porcje, nie zjadaj zbyt wiele za jednym razem.
  • Wybieraj techniki kulinarne, które sprawią, że posiłki nie będą dodatkowo obciążały Twojego przewodu pokarmowego m.in.: gotowanie w wodzie, gotowanie na parze, pieczenie w folii. Jeżeli nie masz trudności z trawieniem, spokojnie możesz pozwolić sobie na zjedzenie potrawy smażonej (jednak nie zbyt często – taka forma obróbki termicznej nie jest zalecana).
  • Wypijaj płyny pomiędzy posiłkami, a nie w ich trakcie. Bezpośrednie popijanie każdego kęsa sprawi, że zjesz mniej wartościowego posiłku, a w Twoim brzuchu będzie więcej płynu niż pokarmu, który jest źródłem wartościowych składników odżywczych.
  • Pomiędzy posiłkami zjadaj drobne przekąski np. owoce, jogurty, kisiele, budynie, bakalie. Jeżeli jednak masz trudności z gryzieniem bądź śluzówka jamy ustnej jest uszkodzona to unikaj pokarmów twardych. Jeżeli masz w tym czasie ochotę na orzechy możesz zmielić je w młynku i dodać np. do budyniu lub kisielu, który będzie miał odpowiednią  temperaturę (pamiętaj: gorący lub nadmiernie zimny pokarm będzie powodował niepotrzebny ból, nie rezygnuj wtedy z jedzenia, odczekaj aż pokarm ostygnie  do tolerowanej przez ciebie temperatury).
  • Zwiększ codzienne spożycie pełnowartościowego białka, które znajdziesz m.in. w : serach twarogowych, chudym mięsie, rybach oraz w jajach. Jest to niezwykle istotna wskazówka, gdyż to właśnie w większości z białek składają się komórki naszego organizmu. Nie musisz jeść na siłę jajek skoro ich nie lubisz, możesz wybrać coś innego 0 równie wartościowe są np. ryby, a wraz z ich spożyciem dostarczysz do organizmu cenne kwasy tłuszczowe. Oamiętaj, wybierają taką formę białka, która jest w danym momencie dla Ciebie najbardziej pożądana.
  • Poznaj techniki i produkty, które pozwolą w sposób naturalny zwiększyć kaloryczność Twoich posiłków:

 
CO DODAWAĆ?

  1. oleje roślinne, w tym olej kokosowy – ok.120 kalorii w jednej łyżce stołowej
  2. majonez (do kanapek, sałatek, jajek) – ok.120 kalorii w jednej łyżce stołowej
  3. margarynę lub masło (do ciepłych dań, zup, gotowanych warzyw, kasz, ryżu, puree ziemniaczanego; ciepły chleb pochłania znacznie więcej tłuszczu niż zwykła kromka) – ok. 100 kalorii w jednej łyżce stołowej
  4. masła orzechowe (z orzechów laskowych, ziemnych i migdałów- do smarowania owoców, pieczywa) – ok. 95 kalorii w jednej łyżce stołowej
  5. miód (do herbaty, kawy, zupy mlecznej) – ok. 50 kalorii w jednej czubatej łyżce stołowej
  6. tłustą bitą śmietanę (do deserów, budyniów) – ok. 50 kalorii w jednej łyżce stołowej
  7. mleko kokosowe – ok. 35 kalorii w jednej łyżce stołowej
  8. śmietanę – ok. 25 kalorii w jednej łyżce stołowej

 
JAK DODAWAĆ?

  1. Do porcji rosołu dodaj ugotowane na twardo i rozgniecione 1-2 żółtka.
  2. Do różnego rodzaju zup można dodać 1-2 łyżki oleju roślinnego lub kokosowego, masła bądź też śmietany lub mleka w proszku do talerza zupy.
  3. Do budyniów dodaj roztarte orzechy i rodzynki, mleko skondensowane, albo gęstą, bitą śmietanę.
  4. Do musów owocowych dodaj mleko skondensowane lub bitą śmietanę, albo mleko kokosowe.
  5. Do past śniadaniowych używaj tłuste twarogi, serek mascarpone, awokado, tłuste śmietany.
  6. Do przygotowania kakao stosuj pełnotłuste mleko z dodatkiem mleka kondensowanego, a do kawy dodajemy tłustą śmietankę lub syropy smakowe np. waniliowy.

 

  • Jeżeli Twoje ulubione potrawy i przekąski nie powodują dyskomfortu np. w jamie ustnej spożywaj je z apetytem, możesz również spróbować zmodyfikować swoje ulubione posiłki wykorzystując powyżej opisane techniki zwiększania kaloryczności.
  • Pamiętaj, że dla bliskich jesteś najważniejsza/y, nie zamykaj się na ich obecność, jedz wraz z nimi przy stole, spędzaj wspólnie czas. Jeżeli z różnych powodów nie możesz zjeść tego co oni zaproponuj im żeby pewnego dnia np. na kolację przygotowali Twoje menu.
  • To banalne, ale działa: Twoje posiłki powinny być kolorowe i apetycznie podane – naukowcy to udowodnili, im bardziej kolorowa i atrakcyjnie podana potrawa, tym większe prawdopodobieństwo jej zjedzenia – dlatego może warto spróbować?
  • Jeżeli z różnych powodów wprowadzenie powyższych zasad w Twoim przypadku jest ciężkie lub zupełnie niemożliwe, zawsze możesz sięgnąć po specjalne diety przemysłowe, które mogą stanowić Twoje jedyne źródło pożywienia bądź jego doskonałe uzupełnienie. Takich produktów na półkach aptecznych jest bardzo dużo, jednak za nim zdecydujesz się sięgnąć wsparcie – poproś kogoś kompetentnego np. lekarza, dietetyka lub pielęgniarkę o pomoc w doborze odpowiedniej diety. Tylko właściwie dobrany produkt może sprawić, że odnieść zamierzoną korzyści z jego stosowania.

 

SAMOKONTROLA MASY CIAŁA I ILOŚCI SPOŻYWANEGO POKARMU

Aktualna masa ciała i niezamierzony jej ubytek, który przekracza 10% masy ciała, w ciągu 3 miesięcy dają możliwość oceny dalszego przebiegu choroby. Ubytek masy ciała wyraża się w procentach zwykłej masy ciała według wzoru:

aktualna masa ciała [kg]: normalna masa ciała [kg] x 100% = % normalnej masy ciała

  1. Chory ważył trzy miesiące wcześniej 68kg, a obecnie waży 56kg

56:68= 0.82×100= 82% normalnej masy ciała à 100-82= 18% – wynik świadczy o umiarkowanym niedożywieniu, które wymaga interwencji dietetycznej

Jedną z najprostszych metod służących do orientacyjnej kontroli stanu odżywienia jest wskaźnik masy ciała BMI (Body Mass Index )- pozwala on w sposób prosty stwierdzić, czy masa ciała jest prawidłowa. Wynik BMI, możne wskazać zarówno niedobór jak i nadmiar masy ciała, korzystając ze wzoru:

BMI [kg/m2]= masa ciała [kg] : wzrost [m2]

  1. masa ciała wynosi 64kg, a wzrost 168cm (1.68m) à BMI= 64kg : 2.82m2 = 22.7 kg/m2

Interpretacja:

BMI < 16  III stopień niedożywienia

BMI 16.0-16.9   II stopie niedożywienia

BMI 17.0-18.4   I stopień niedożywienia

BMI 18.5-24.9   ZAKRES ZALECANY

BMI 25.0-29.9   I stopień otyłości

BMI 30.0-39.9   II stopień otyłości

BMI > 40.0   III stopień otyłości

Należy pamiętać, że wskaźnik BMI jest tylko orientacyjnym wyznacznikiem stanu odżywienia. Jeżeli jednak jego wartość jest niepokojąca, to należy zgłosić ten fakt lekarzowi prowadzącemu, który podejmie odpowiednio dalsze kroki diagnostyczne. Chorzy (szczególnie narażeni na ubytek masy ciała) powinni uważnie przyglądać się ilości i jakości zjadanych produktów.
 
Jeżeli zdecydowanie widać, że przyjmowane porcje są mniejsze od standardowych, a do spodni należy włożyć pasek – to jest to najpóźniejszy moment modyfikacji diety pod kątem jej wartości energetycznej, jak i odżywczej.
 
[message_box title=”ŻYWIENIOWY ONKOALFABET” color=”red”]Szacuje się, że przyczyną powstawania blisko 30% nowotworów jest niewłaściwa dieta. Choć do tej pory nie udało się opracować konkretnych zaleceń żywieniowych, które miałyby właściwości lecznicze, to dysponujemy rzetelną wiedzą na temat możliwości obniżania ryzyka zachorowania na wiele podtypów raka. Optymalna dieta przeciwnowotworowa opiera się na wzajemnym współdziałaniu i synergii różnych cennych związków i substancji odżywczych, które wpływają na zahamowanie procesu nowotworzenia. Odpowiednio skomponowana dieta odgrywa również ważną w przypadku, kiedy doszło do wykrycia już istniejącej choroby. Może ona spowalniać postęp choroby, łagodzić jej przebieg, skutki uboczne leczenia onkologicznego, przeciwdziałać niedożywieniu oraz wzmacniać organizm pacjenta w trakcie terapii.

Zachęcamy Państwa do zapoznania się z naszym ŻYWIENIOWYM ONKOALFABETEM, który został opracowany dla portalu Zwrotnik Raka przez dietetyk Małgorzatę Solecką – specjalistę do spraw żywienia i edukacji pacjentów onkologicznych.

Żywieniowy Onkoalfabet powstał pod patronatem firmy:

 
[/message_box]

U jak Utrata masy ciała w chorobie nowotworowej
5 (100%) 5 votes