Dieta pacjenta zmagającego się z chorobą nowotworową powinna być odpowiednio zbilansowana pod względem wszystkich podstawowych składników odżywczych, witamin oraz minerałów. W trakcie terapii przeciwnowotworowej w organizmie dochodzi do zwiększonego zapotrzebowania na białko. Dzieje się tak, gdyż układ odpornościowy pozostaje w ciągłej pracy, a pozostałe komórki pracują intensywnie i odbudowują uszkodzenia organizmu powstałe w wyniku leczenia onkologicznego.

Białko warunkuje odnowę uszkodzonych tkanek, gojenie się ran, funkcję układu odpornościowego, produkcję enzymów i hormonów. Organizm ludzki nie magazynuje białek i aminokwasów, każda podaż tego składnika jest na bieżąco wykorzystywana między innymi w procesach wzrostu, rozwoju i regeneracji.

Białko pobierane wraz z pożywieniem zostaje przekształcone w swoiste białko ustrojowe, które pełni w organizmie określone funkcje. Aby dokładnie zrozumieć istotę roli białka w diecie pacjenta onkologicznego oraz poznać jego najbardziej cenne źródła warto zapoznać się z poniższymi treściami.
 

 

BIAŁKO – ZAPOTRZEBOWANIE, RODZAJE I ŹRÓDŁA

Białka stanowią najważniejszy składnik budulcowy organizmów żywych, stanowią ok. 20% masy ciała i są substancjami wielkocząsteczkowymi, o bardzo złożonej budowie. Białka zbudowane są z węgla (50-55%), tlenu (20-23%), azotu (16%), wodoru (6-7%) oraz siarki (1%), jednak niektóre mogą zawierać również fosfor, jod, żelazo, mangan, miedź lub cynk.

Ok. 50% białek znajduje się w suchej masie komórki w postaci ciał odpornościowych, enzymów oraz hormonów. Każde białko zbudowane jest z aminokwasów. W skład białek zwierzęcych wchodzi 20 aminokwasów, z których każdy pełni w organizmie inną funkcję. Aminokwasy możemy podzielić ze względu na różnorakie kryteria, jednak z punktu żywienia najistotniejszy jest podział pod względem wartości biologicznej.

Zgodnie z tym podziałem aminokwasy dzieli się na trzy grupy:

  • Aminokwasy, których organizm nie jest w stanie sam wyprodukować (egzogenne), muszą być dostarczane wraz z pokarmem, są to: lizyna, metionina, treonina, leucyna, izoleucyna, walina oraz tryptofan i fenyloalanina.
  • Aminokwasy względnie niezbędne (półegzogenne), które mogą powstawać w organizmie z aminokwasów egzogennych. W skład tej grupy wchodzą: tyrozyna, cysteina, cystyna, tyrozyna oraz histydyna.
  • Aminokwasy nie niezbędne (endogenne), które organizm jest w stanie sam syntetyzować. Należą tu: glicyna, alanina, arginina, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, prolina, hydroksyprolina oraz seryna.

 

AMINOKWAS                                    ŹRÓDŁO
LIZYNA Wszystkie białka wyjątkiem białka kukurydzianego
METIONINA Głównie białko: jaja, mleka, twarogu
LEUCYNA i IZOLEUCYNA Głównie białko mleka, kiełków, kukurydzy
WALINA Głównie białko siemienia lnianego
TRYPTOFAN Najobficiej białka zbóż, brak w białku kolagenowym i żelatynie
FENTYLOALANINA Wszystkie białka ( w małych ilościach)
TREONINA Wszystkie białka ( w małych ilościach)

Tabela 1. Charakterystyka aminokwasów egzogennych (opracowanie własne na podstawie
Ciborowska H., Rudnicka A.: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo
Lekarskie PZWL, Warszawa 2010 )

 

O wartości odżywczej białka decyduje głównie zawartość aminokwasów egzogennych oraz ich wzajemne proporcje. Jednak organizm ludzki najefektywniej wykorzystuje białko jaja kurzego (według Komitetu Ekspertów FAO/WHO albumina jaja kurzego stanowi białko wzorcowe – pełnowartościowe, gdyż zawiera wszystkie aminokwasy w odpowiednich proporcjach). Im większa wartość odżywcza, tym lepsze jego wykorzystanie przez organizm. Z wieloletnich obserwacji wynika, iż białko zwierzęce jest lepiej wykorzystywane aniżeli roślinne.

Wyróżniamy:

  • Białka pełnowartościowe (o dużej wartości biologicznej): białko jaja kurzego i mleka kobiecego, białko serów, mleka, mięsa zwierząt rzeźnych, drobiu oraz ryb.
  • Białka niepełnowartościowe (o małej wartości biologicznej): białka zbóż, warzy oraz ziemniaków.
     
    [accordion]
    [acc_item title=”BIAŁKO W DIECIE PACJENTA ONKOLOGICZNEGO – lek. med Aleksandra Kapała, Fakty i mity żywienia w chorobie nowotworowej „]Ludzki organizm wymaga takiej podaży białka, aby pokryć w codziennej diecie 15-20% kalorii. W wartościach bezwzględnych przyjmuje się, że potrzebujemy 0,8-1,2/g białka na kilogram masy ciała, większość pacjentów onkologicznych ma takie właśnie zapotrzebowanie. Istnieją sytuacje kliniczne, gdy zapotrzebowanie na białka znacznie wzrasta do 1,5-2,0/kg masy ciała na dobę. Sytuacja taka dotyczy pacjentów w okresie rekonwalescenji (gojenie ran pooperacyjnych), chorych ze współistniejącym stanem zapalnym, pacjentów hipermetabolicznych (niektóre nowotwory charakteryzują się podwyższoną podstawową przemianą materii), pacjentów z niewydolnością nerek w trakcie dializ czy chorych gorączkujących.[/acc_item]
    [/accordion]

 

BIAŁKO I JEGO ZNACZENIE PODCZAS LECZENIA ONKOLOGICZNEGO

W procesie leczenia onkologicznego białko odgrywa szczególną rolę, ze względu na wzmożoną aktywność układu odpornościowego oraz z uwagi na zachodzące w organizmie intensywne procesy odbudowy komórek uszkodzonych podczas stosowanych terapii (głównie operacji chirurgicznych, radio i/lub chemioterapii).

Dzienne zapotrzebowanie na białko w trakcie leczenia wzrasta ok. 15-20% energii ogółem. Należy jednak pamiętać, aby zwiększyć spożycie omówionego wyżej białka pełnowartościowego i zachować odpowiednie proporcje pomiędzy białkiem pochodzenia zwierzęcego i roślinnego (1:1). Zwiększanie ilość białka pochodzącego z produktów zwierzęcych, jest konieczne, gdyż jest ono lepiej przyswajalne przez organizm.

 

NAZWA PRODUKTU BIAŁKO (g)
Mleko spożywcze 2% 3,4
Jogurt 2% 4,3
Ser twarogowy tłusty 17,7
Ser twarogowy chudy 19,8
Jaja kurze całe 12,5
Cielęcina- udziec 19,9
Wołowina- pieczeń 20,9
Kurczak- piersi 21,5
Dorsz świeży 17,7
Kasza gryczana 12,6
Chleb graham 8,3
Fasola szparagowa 2,4
Ziemniaki 1,9
Jabłko 0,4
Porzeczki czarne 16,0
Żelatyna 84,2

Tabela 2. Zawartość białka w 100g produktu jadalnego (opracowanie własne na podstawie
Ciborowska H., Rudnicka A.: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo
Lekarskie PZWL, Warszawa 2010 )

 

Dieta bogata w białko przyśpiesza regenerację organizmu. Pacjent powinien spożywać średnio 100-120g białka na dzień (należy jednak pamiętać, że zapotrzebowanie na ten składnik ustala się indywidualnie dla każdego chorego).

Organizm ludzki zużywa tyle białka ile jest mu potrzebne w danym momencie, dlatego warto zaznaczyć, że nadmierne spożycie tego składnika w przypadku pacjentów chorych na nowotwory (> 2g/kg należnej masy ciała/dobę) nie przyniesie korzyści w postaci poprawy bilansu azotowego, może jednak znacznie obciążyć organizm produktami przemiany azotowej.

Dla zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu podczas choroby nowotworowej zaleca się spożywać 2-3 porcje pożywienia zawierającego białko pełnowartościowe (zwierzęce) lub opcjonalnie 4 porcje posiłków obfitującego w białko roślinne (pochodzące z różnych źródeł).
 
Produkty bogato białkowe powinny znaleźć szczególne miejsce w codziennym jadłospisie pacjenta zmagającego się z chorobą nowotworową, gdyż zawarte w nich białka:

  • budują i odbudowują zużywające się tkanki np. cebulki włosów w przebiegu chemioterapii
  • stanowią podstawowy składnik krwi, limfy oraz hormonów i enzymów,
  • budują ciała odpornościowe, które chronią organizm przed rozwojem raka oraz w trakcie terapii onkologicznej
  • są nośnikami wielu witamin i składników mineralnych niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych,
  • przyśpieszają gojenie się ran pooperacyjnych, dzięki czemu może skrócić się czas pobytu chorego w szpitalu oraz rekonwalescencji

 
Dobrze zbilansowana podaż w białka w diecie może uchronić przed niedożywieniem typu kwashiorkor, które zbyt późno rozpoznane może stać się przyczyną śmierci. Należy zawsze pamiętać o indywidualnych predyspozycjach zdrowotnych, gdyż nieumiejętne zwiększenie ilości białka w diecie może niekorzystnie wpłynąć na funkcjonowanie narządów wewnętrznych, głównie nerek oraz wątroby, które w trakcie leczenia onkologicznego są mocno obciążone.

Swój indywidualny plan żywieniowy warto opracować w porozumieniu z lekarzem i dietetykiem.
 
[message_box title=”ŻYWIENIOWY ONKOALFABET” color=”red”]Szacuje się, że przyczyną powstawania blisko 30% nowotworów jest niewłaściwa dieta. Choć do tej pory nie udało się opracować konkretnych zaleceń żywieniowych, które miałyby właściwości lecznicze, to dysponujemy rzetelną wiedzą na temat możliwości obniżania ryzyka zachorowania na wiele podtypów raka. Optymalna dieta przeciwnowotworowa opiera się na wzajemnym współdziałaniu i synergii różnych cennych związków i substancji odżywczych, które wpływają na zahamowanie procesu nowotworzenia. Odpowiednio skomponowana dieta odgrywa również ważną w przypadku, kiedy doszło do wykrycia już istniejącej choroby. Może ona spowalniać postęp choroby, łagodzić jej przebieg, skutki uboczne leczenia onkologicznego, przeciwdziałać niedożywieniu oraz wzmacniać organizm pacjenta w trakcie terapii.

Zachęcamy Państwa do zapoznania się z naszym ŻYWIENIOWYM ONKOALFABETEM, który został opracowany dla portalu Zwrotnik Raka przez dietetyk Małgorzatę Solecką – specjalistę do spraw żywienia i edukacji pacjentów onkologicznych.

Żywieniowy Onkoalfabet powstał pod patronatem firmy:

 
[/message_box]

Ź jak Źródła białka w diecie pacjenta onkologicznego – rola i znaczenie
4.7 (94.21%) 76 votes