"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Białko w diecie pacjenta onkologicznego – rola i znaczenie

Dieta pacjenta zmagającego się z chorobą nowotworową powinna być odpowiednio zbilansowana pod względem wszystkich podstawowych składników odżywczych, witamin oraz minerałów. W trakcie terapii przeciwnowotworowej w organizmie dochodzi do zwiększonego zapotrzebowania na białko. Dzieje się tak, gdyż układ odpornościowy pozostaje w ciągłej pracy, a pozostałe komórki pracują intensywnie i odbudowują uszkodzenia organizmu powstałe w wyniku leczenia onkologicznego. Białko warunkuje odnowę uszkodzonych tkanek, gojenie się ran, funkcję układu odpornościowego, produkcję enzymów i hormonów. Organizm ludzki nie magazynuje białek i aminokwasów, każda podaż tego składnika jest na bieżąco wykorzystywana między innymi w procesach wzrostu, rozwoju i regeneracji. Białko pobierane wraz z pożywieniem zostaje przekształcone w swoiste białko ustrojowe, które pełni w organizmie określone funkcje. Aby dokładnie zrozumieć istotę roli białka w diecie pacjenta onkologicznego oraz poznać jego najbardziej cenne źródła warto zapoznać się z poniższymi treściami.

źródło: paPisc, flickr.com, licencja Creative Commons

źródło: paPisc, flickr.com, licencja Creative Commons

 

BIAŁKO – ZAPOTRZEBOWANIE, RODZAJE I ŹRÓDŁA

Białka stanowią najważniejszy składnik budulcowy organizmów żywych, stanowią ok. 20% masy ciała i są substancjami wielkocząsteczkowymi, o bardzo złożonej budowie Białka zbudowane są z węgla (50-55%), tlenu (20-23%), azotu (16%), wodoru (6-7%) oraz siarki (1%), jednak niektóre mogą zawierać również fosfor, jod, żelazo, mangan, miedź lub cynk. Ok. 50% białek znajduje się w suchej masie komórki w postaci ciał odpornościowych, enzymów oraz hormonów. Każde białko zbudowane jest z aminokwasów. W skład białek zwierzęcych wchodzi 20 aminokwasów, z których każdy pełni w organizmie inną funkcję. Aminokwasy możemy podzielić ze względu na różnorakie kryteria, jednak z punktu żywienia najistotniejszy jest podział pod względem wartości biologicznej. Zgodnie z tym podziałem aminokwasy dzieli się na trzy grupy:

I. Aminokwasy, których organizm nie jest w stanie sam wyprodukować (egzogenne), muszą być dostarczane wraz z pokarmem, są to: lizyna, metionina, treonina, leucyna, izoleucyna, walina oraz tryptofan i fenyloalanina.

II. Aminokwasy względnie niezbędne (półegzogenne), które mogą powstawać w organizmie z aminokwasów egzogennych. W skład tej grupy wchodzą: tyrozyna, cysteina, cystyna, tyrozyna oraz histydyna.

III. Aminokwasy nie niezbędne (endogenne), które organizm jest w stanie sam syntetyzować. Należą tu: glicyna, alanina, arginina, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, prolina, hydroksyprolina oraz seryna.

 

AMINOKWAS                                    ŹRÓDŁO
LIZYNA Wszystkie białka wyjątkiem białka kukurydzianego
METIONINA Głównie białko: jaja, mleka, twarogu
LEUCYNA i IZOLEUCYNA Głównie białko mleka, kiełków, kukurydzy
WALINA Głównie białko siemienia lnianego
TRYPTOFAN Najobficiej białka zbóż, brak w białku kolagenowym i żelatynie
FENTYLOALANINA Wszystkie białka ( w małych ilościach)
TREONINA Wszystkie białka ( w małych ilościach)

Tabela 1. Charakterystyka aminokwasów egzogennych (opracowanie własne na podstawie
Ciborowska H., Rudnicka A.: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo
Lekarskie PZWL, Warszawa 2010 )

 

O wartości odżywczej białka decyduje głównie zawartość aminokwasów egzogennych oraz ich wzajemne proporcje. Jednak organizm ludzki najefektywniej wykorzystuje białko jaja kurzego (według Komitetu Ekspertów FAO/WHO albumina jaja kurzego stanowi białko wzorcowe – pełnowartościowe, gdyż zawiera wszystkie aminokwasy w odpowiednich proporcjach). Im większa wartość odżywcza, tym lepsze jego wykorzystanie przez organizm. Z wieloletnich obserwacji wynika, iż białko zwierzęce jest lepiej wykorzystywane aniżeli roślinne.

Wyróżniamy:

Białka pełnowartościowe (o dużej wartości biologicznej): białko jaja kurzego i mleka kobiecego, białko serów, mleka, mięsa zwierząt rzeźnych, drobiu oraz ryb.

Białka niepełnowartościowe (o małej wartości biologicznej): białka zbóż, warzy oraz ziemniaków.
 

  • BIAŁKO W DIECIE PACJENTA ONKOLOGICZNEGO - lek. med Aleksandra Kapała, Fakty i mity żywienia w chorobie nowotworowej

    Ludzki organizm wymaga takiej podaży białka, aby pokryć w codziennej diecie 15-20% kalorii. W wartościach bezwzględnych przyjmuje się, że potrzebujemy 0,8-1,2/g białka na kilogram masy ciała, większość pacjentów onkologicznych ma takie właśnie zapotrzebowanie. Istnieją sytuacje kliniczne, gdy zapotrzebowanie na białka znacznie wzrasta do 1,5-2,0/kg masy ciała na dobę. Sytuacja taka dotyczy pacjentów w okresie rekonwalescenji (gojenie ran pooperacyjnych), chorych ze współistniejącym stanem zapalnym, pacjentów hipermetabolicznych (niektóre nowotwory charakteryzują się podwyższoną podstawową przemianą materii), pacjentów z niewydolnością nerek w trakcie dializ czy chorych gorączkujących.

 

BIAŁKO I JEGO ZNACZENIE PODCZAS LECZENIA ONKOLOGICZNEGO

W procesie leczenia onkologicznego białko odgrywa szczególną rolę, ze względu na wzmożoną aktywność układu odpornościowego oraz z uwagi na zachodzące w organizmie intensywne procesy odbudowy komórek uszkodzonych podczas stosowanych terapii (głównie operacji chirurgicznych, radio i/lub chemioterapii). Dzienne zapotrzebowanie na białko w trakcie leczenia wzrasta ok. 15-20% energii ogółem. Należy jednak pamiętać, aby zwiększyć spożycie omówionego wyżej białka pełnowartościowego i zachować odpowiednie proporcje pomiędzy białkiem pochodzenia zwierzęcego i roślinnego (1:1). Zwiększanie ilość białka pochodzącego z produktów zwierzęcych, jest konieczne, gdyż jest ono lepiej przyswajalne przez organizm.

 

NAZWA PRODUKTU BIAŁKO (g)
Mleko spożywcze 2% 3,4
Jogurt 2% 4,3
Ser twarogowy tłusty 17,7
Ser twarogowy chudy 19,8
Jaja kurze całe 12,5
Cielęcina- udziec 19,9
Wołowina- pieczeń 20,9
Kurczak- piersi 21,5
Dorsz świeży 17,7
Kasza gryczana 12,6
Chleb graham 8,3
Fasola szparagowa 2,4
Ziemniaki 1,9
Jabłko 0,4
Porzeczki czarne 16,0
Żelatyna 84,2

Tabela 2. Zawartość białka w 100g produktu jadalnego (opracowanie własne na podstawie
Ciborowska H., Rudnicka A.: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo
Lekarskie PZWL, Warszawa 2010 )

 

Dieta bogata w białko przyśpiesza regenerację organizmu. Pacjent powinien spożywać średnio 100-120g białka na dzień (należy jednak pamiętać, że zapotrzebowanie na ten składnik ustala się indywidualnie dla każdego chorego). Organizm ludzki zużywa tyle białka ile jest mu potrzebne w danym momencie, dlatego warto zaznaczyć, że nadmierne spożycie tego składnika w przypadku pacjentów chorych na nowotwory (> 2g/kg należnej masy ciała/dobę) nie przyniesie korzyści w postaci poprawy bilansu azotowego, może jednak znacznie obciążyć organizm produktami przemiany azotowej. Dla zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu podczas choroby nowotworowej zaleca się spożywać 2-3 porcje pożywienia zawierającego białko pełnowartościowe (zwierzęce) lub opcjonalnie 4 porcje posiłków obfitującego w białko roślinne (pochodzące z różnych źródeł).

 

NABIAŁ, MIĘSO PRODUKTY ZBOŻOWE, ROŚLINY

STRĄCZKOWE I ORZECHY

 

1 filiżanka mleka lub jogurtu 1 kromka chleba
ok. 45g sera twarogowego ok.30g płatków zbożowych
1 jajko ½ filiżanki gotowanego ryżu, makaronu
Ok.60-85g gotowanego,chudego ½ filiżanki gotowanej suchej fasoli
mięsa, drobiu, ryb 1/3 filiżanki orzechów

Tabela 3. Przykłady jednej porcji żywności (źródło: Wytyczne American Cancer Society dotyczące żywienia i aktywności fizycznej w zapobieganiu nowotworom złośliwym, 2006)

 

Produkty bogato białkowe powinny znaleźć szczególne miejsce w codziennym jadłospisie pacjenta zmagającego się z chorobą nowotworową, gdyż zawarte w nich białka:

– budują i odbudowują zużywające się tkanki np. cebulki włosów w przebiegu chemioterapii
– stanowią podstawowy składnik krwi, limfy oraz hormonów i enzymów,
– budują ciała odpornościowe, które chronią organizm przed rozwojem raka oraz w trakcie terapii onkologicznej
– są nośnikami wielu witamin i składników mineralnych niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych,
– przyśpieszają gojenie się ran pooperacyjnych, dzięki czemu może skrócić się czas pobytu chorego w szpitalu oraz rekonwalescencji

Dobrze zbilansowana podaż w białka w diecie może uchronić przed niedożywieniem typu kwashiorkor, które zbyt późno rozpoznane może stać się przyczyną śmierci. Należy jednak zawsze pamiętać o indywidualnych predyspozycjach zdrowotnych, gdyż nieumiejętne zwiększenie ilości białka w diecie może niekorzystnie wpłynąć na funkcjonowanie narządów wewnętrznych, głównie nerek oraz wątroby, które w trakcie leczenia onkologicznego są mocno obciążone. Swój indywidualny plan żywieniowy warto opracować w porozumieniu z lekarzem i dietetykiem.

 

Białko w diecie pacjenta onkologicznego, opracowała Małgorzata Solecka – dietetyk, Specjalista do spraw żywieniu i edukacji pacjentów onkologicznych, członek Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej. kontakt: [email protected]

 

ZOBACZ:  WSPARCIE ŻYWIENIOWE DLA PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH

 

Białko w diecie pacjenta onkologicznego – rola i znaczenie
4.81 (96.25%) 64 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Konferencja FALENTY 2017 – Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi

Polskie Towarzystwo do Badań nad Rakiem Piersi zaprasza do udziału w XI Międzynarodowej Konferencji Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi FALENTY 2017, która odbędzie się w dniach 20-22 kwietnia 2017 w...
Opublikowane 25 Mar 2017

“Historie Pacjentów” – czekamy na Wasze wiadomości

Drodzy Czytelnicy! Choroba onkologiczna to nie tylko przypadek medyczny i schemat leczenia zbuntowanych komórek nowotworowych, ale przede wszystkim konkretny człowiek oraz jego indywidualna historia. Na...
Opublikowane 24 Mar 2017

Radomskie Centrum Onkologii zaprasza na Akademię Onkologiczną

Wykrywanie i leczenie nowotworów piersi to temat kolejnej edycji Akademii Onkologicznej dla Pacjentów, która odbędzie się 24 marca 2017 o godz. 16:00. Radomskie Centrum Onkologii na Wacynie już po raz...
Opublikowane 21 Mar 2017

Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi

23 marca 2017 roku w warszawskim Hotelu Belweder odbędzie się Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi. Spotkanie ma charakter interaktywny z udziałem wszystkich prelegentów...
Opublikowane 20 Mar 2017

Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi – konferencja

W dniach 26-28 kwietnia 2017 roku w Krakowie odbędzie się II edycja konferencji naukowej połączonej z warsztatami praktycznymi Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi....
Opublikowane 15 Mar 2017
Więcej w białko, dieta antyrakowa
Kasza w profilaktyce chorób nowotworowych

„Kipi kasza, kipi groch. Lepsza kasza niż ten groch. Bo od grochu boli brzuch. A od kaszy człowiek...

Zamknij