Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) może prowadzić do wielu nowotworów u obu płci, zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Zakażenie wywołane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) przekazywane jest drogą płciową i jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych infekcji. Szacuje się, że 50-60% mężczyzn i kobiet zostanie zakażonych HPV przynajmniej raz w życiu.
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego może doprowadzić także do wielu groźnych nowotworów u obu płci, takich jak rak odbytu, jamy ustnej i gardła, a także prącia u mężczyzn i sromu oraz pochwy u kobiet. W sumie HPV odpowiada rocznie za około 6 tys. zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce.
Najlepsze ochrona to szczepienie przeciwko HPV wykonane we właściwym wieku, zanim jeszcze nastolatek zatknie się z chorobą. Bezpłatne szczepienia wykonywane są u dzieci i młodzieży od 9. do 14. roku życia, gdyż w tej grupie wiekowej badania kliniczne wykazują najlepszą odpowiedź immunologiczną. Zaleca się podanie dwóch dawek preparatu w odstępie od 6. do 12. miesięcy, gwarantujących największą ochronę przez zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego.
Co jeszcze warto wiedzieć na temat szczepionek przeciw HPV?
Szczepienia przeciw HPV – fakty i mity
Od kilkunastu lat na rynku dostępne są szczepionki przeciwko najpopularniejszym typom wirusa HPV. Chronią one zaszczepione osoby przed zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego, a tym samym przed nowotworzeniem. Wiele osób zadaje sobie pytanie – czy szczepionka przeciw HPV jest skuteczna i bezpieczna?
Szczepionka przeciw HPV chroni nie tylko przed rakiem szyjki macicy i innymi nowotworami. Badania w Polsce pokazały, że u kobiet już zakażonych wirusem może ona znacząco przyspieszać jego eliminację i zmniejszać ryzyko nawrotu choroby.
HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, to mały wirus DNA pozbawiony osłonki, należący do rodziny Papillomaviridae. Do dziś poznaliśmy ponad 200 jego odmian (genotypów). Ze względu na zdolność do wywoływania nowotworów dzieli się je na trzy grupy:
- wysoko onkogenne (np. HPV 16, 18, 31, 33, 45),
- nisko onkogenne (np. 6 i 11),
- oraz te o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym.
HPV odpowiada za powstawanie zmian przednowotworowych i nowotworów w różnych miejscach organizmu – od szyjki macicy, pochwy czy odbytu, przez prącie, aż po gardło, migdałki i krtań. To także przyczyna kłykcin kończystych, czyli brodawek narządów płciowych – zwykle łagodnych, choć nieprzyjemnych.
PRZECZYTAJ: WIRUS BRODAWCZAKA HPV
HPV a rak – pewny związek
Utrzymująca się infekcja wysoce onkogennymi typami HPV jest odpowiedzialna za rozwój nawet 99% przypadków raka szyjki macicy. Nic więc dziwnego, że profilaktyka zakażeń ma tu kluczowe znaczenie. Obecnie dostępne są w Polsce dwie szczepionki przeciw HPV:
- przeciwko dwóm typom HPV (16 i 18),
- oraz przeciwko dziewięciu typom (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58).
W Polsce w ramach niedawno rozpoczętego programu szczepień podaje się je dzieciom w wieku 9–14 lat. Tymczasem w krajach takich jak Australia, Nowa Zelandia, Wielka Brytania czy państwa skandynawskie szczepienia populacyjne rozpoczęto już w latach 80. XX w. Dziewczynki, a później także chłopcy, zaszczepieni wtedy dziś są dorosłymi, którzy praktycznie nie chorują na nowotwory zależne od HPV.
W Polsce sytuacja wygląda gorzej. Jeszcze w 2014 r. rak szyjki macicy diagnozowano u dziewięciu kobiet dziennie, a połowa z nich umierała. Ostatnia dekada przyniosła pewną poprawę – dzięki rosnącej świadomości i popularyzacji szczepień – ale wciąż jest wiele do zrobienia. Badania pokazują, że aż 80–90% Polaków miało w swoim życiu kontakt z HPV lub jest aktualnie zakażonych.
Najczęstsze genotypy w naszej populacji to: 16, 53, 31, 51, 56 a wśród chorych ze zmianami przednowotworowymi: 16, 31, 52, 66, 53, 51.
Jakie szczepienia przeciwko HPV są dostępne w Polsce?
Optymalny czas na wykonanie szczepienia to okres przed inicjacją seksualną, ponieważ do zakażeń HPV dochodzi zwykle w krótkim czasie po rozpoczęciu aktywności płciowej. Jednak wiadomo, że tym samym typem HPV można się zarazić więcej niż raz w życiu, dlatego także osoba aktywna seksualnie również może odnieść korzyść ze szczepienia. Fakt rozpoczęcia aktywności seksualnej nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw HPV.
Szczepienia przeciw HPV skutecznie chronią przed rakiem szyjki macicy, sromu i pochwy u kobiet, rakiem prącia u mężczyzn, a także nowotworami odbytu oraz głowy i szyi u obojga płci.
W Polsce mamy obecnie dostępne dwie szczepionki przeciwko HPV:
- Szczepionka 2-walentna (2vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV-16 i HPV-18.
Szczepionka jest przeznaczona do profilaktyki zmian przednowotworowych narządów płciowych i odbytu oraz raka: szyjki macicy i odbytu, związanych przyczynowo z określonymi onkogennymi typami HPV.
- Szczepionka 9-walentna (9vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58.
Może być stosowana jako ochrona przed zmianami przednowotworowymi i rakiem szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu oraz brodawkami kończystymi narządów płciowych, związanych przyczynowo z określonymi typami HPV.
Refundacja szczepionek przeciw HPV
Dzieci w wieku od 9 do 14 lat są objęte bezpłatnymi szczepieniami preparatami:
- Cervarix (2-walentna szczepionka) – chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV,
- Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) – zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58 HPV.
Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat:
- Cervarix – 100% refundacji,
- Gardasil 9 w tej grupie wiekowej jest dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji samorządów,
Dla osób po 18. roku życia:
- szczepionka Cervarix dostępna jest z 50% refundacją,
- szczepionka Gardasil 9 jest dostępna z pełną odpłatnością.
Jak działa szczepionka przeciw HPV?
Choć szczepionki terapeutyczne są dopiero w fazie badań (głównie w Chinach), coraz częściej stosuje się szczepienia u pacjentek już chorych – np. z przednowotworowymi zmianami szyjki macicy czy sromu. Nie zastępują one leczenia chirurgicznego, ale znacząco zmniejszają ryzyko nawrotu choroby i – co ważne – mogą doprowadzić do zaniku infekcji HPV.
Polskie badania na grupie 320 pacjentek pokazały, że po szczepieniu całkowity zanik wirusa obserwowano u ponad 72% kobiet, podczas gdy w grupie nieszczepionej było to niespełna 46%.
Szczególnie dobrze działała dziewięciowalentna szczepionka przeciw HPV, obejmująca najczęstsze genotypy. Co ważne, wszystkie uczestniczki badania nigdy wcześniej nie były szczepione żadną z dostępnych szczepionek przeciw HPV, a więc efekt nie był zaburzony wcześniejszą immunizacją. Różnice były szczególnie widoczne przy analizie genotypów objętych szczepionką – eliminacja tych wariantów następowała częściej i szybciej.
Jeszcze bardziej wymowne okazały się wyniki, gdy uwzględniono pacjentki po zabiegu chirurgicznym usuwającym zmiany szyjki macicy (LEEP). W tej grupie zanik wirusa osiągnęło ponad 81% zaszczepionych kobiet, podczas gdy wśród niezaszczepionych po takim samym zabiegu było to tylko 57%. U pacjentek, które nie przeszły LEEP, szczepienie również zwiększało szanse na eliminację HPV – do prawie 60%, wobec 34% w grupie kontrolnej.
Badacze podkreślają, że szczepienie u kobiet z potwierdzonymi zmianami przednowotworowymi (HSIL) może w przyszłości znacząco ograniczyć ryzyko kolejnych infekcji i nowych zmian związanych z HPV. To sugeruje, że szczepionka przeciw HPV nie jest wyłącznie narzędziem profilaktyki – może stać się realnym wsparciem w leczeniu kobiet już zakażonych, przyspieszając eliminację wirusa i zmniejszając ryzyko nawrotów choroby.
Wyniki badań, także tych międzynarodowych, dają nadzieję, że dzięki szczepieniom uda się w Polsce znacząco zmniejszyć liczbę nowotworów zależnych od HPV. Warunkiem jest jednak współpraca lekarzy, nauczycieli i edukatorów zdrowotnych, którzy będą konsekwentnie budować świadomość społeczną.
WARTO WIDZIEĆ: SZCZEPIENIA PRZECIW HPV DZIECI
Wirus HPV – czy możemy zaszczepić się przeciw rakowi?
Nie przeciw każdemu, ale na te związane z HPV – jak najbardziej. I co ważne – szczepienie na HPV warto rozważyć w każdym wieku, a także wtedy, gdy jesteśmy już zakażeni wirusem. To jedna z niewielu szans, by skutecznie zmniejszyć ryzyko zachorowania na groźne nowotwory.
Podsumujmy – szczepienie jest najskuteczniejszym i najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniem HPV. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizm służący zapewnieniu długotrwałej ochrony przed HPV, co udowodniono w badaniach klinicznych. Po 10 latach funkcjonowania programów szczepień przeciw wirusowi brodawczaka kraje oceniające ich efektywność, m.in. Australia czy Dania odnotowały znaczną, sięgającą nawet 90% redukcję infekcji HPV.
Szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne. Szczepionki przeciw HPV są jednymi z najlepiej przebadanych na świecie pod kątem bezpieczeństwa. Niepożądane odczyny poszczepienne występują niezwykle rzadko i najczęściej objawiają się zaczerwienieniem w miejscu wkłucia lub niewielką gorączką. Zwykle ustępują w ciągu 1-3 dni.
źródło: Nauka i Zdrowie – onauce.ump.edu.pl – lek. Sonja Millert-Kalinska; PAP; Główny Inspektorat Sanitarny
PRZEJDŹ DO: WAKCYNOLOGIA
