Infekcja wirusowa to nie sprint, lecz maraton – przypomina dr n. med. Monika Wanke-Rytt, pediatrka i specjalistka chorób zakaźnych z UCK WUM. Pacjenci często oczekują „mocnego leku” lub antybiotyku na przeziębienie, grypę czy COVID-19, tymczasem wiedza medyczna jest jednoznaczna: na większość infekcji wirusowych nie mamy leczenia przyczynowego. Kluczowe znaczenie ma odpoczynek, nawadnianie, leczenie objawowe oraz unikanie „przechodzenia” choroby, które zwiększa ryzyko powikłań – od zapalenia mięśnia sercowego po zawały i udary.
W wywiadzie dr Wanke-Rytt wyjaśnia, kiedy infekcja wirusowa wymaga tylko domowej terapii, a kiedy pilnej konsultacji lekarskiej, dlaczego antybiotyk działa wyłącznie na bakterie i jak jego nadużywanie napędza antybiotykooporność.
Mówi też o roli refundowanych testów na grypę, RSV i COVID-19 w doborze leczenia oraz o znaczeniu szczepień – szczególnie przeciw grypie i SARS-CoV-2 – w ochronie przed ciężkim przebiegiem infekcji i groźnymi powikłaniami.
Infekcja (zakażenie) to zespół objawów spowodowanych wtargnięciem do organizmu i przełamaniem odporności przez drobnoustroje chorobotwórcze. Infekcja wirusowa wywołana jest przez wirusy, ale wyróżniamy również infekcje bakteryjne, mieszane, grzybiczne czy pasożytnicze.
Infekcja wirusowa – co warto wiedzieć? Wywiad z ekspertem
W polskich gabinetach znany jest scenariusz: pacjent przychodzi z objawami infekcji – katarem, gorączką, kaszlem, a wychodzi z zaleceniem odpoczynku i picia wody. Często czuje się zlekceważony. Dlaczego?
Dr Monika Wanke-Rytt: To bardzo częsta reakcja, ale wynika ze zderzenia kilku światów. Pacjent chciałby wyzdrowieć w dobę i wrócić do pełnej sprawności. Lekarz natomiast ma obowiązek działać zgodnie z wiedzą medyczną. A ta mówi jasno – na większość infekcji wirusowych, poza grypą, nie mamy skutecznych leków. W aptekach widzimy ogrom syropów, tabletek i saszetek, ale 99,9 proc. z nich nie ma udokumentowanej skuteczności.
Pacjent oczekuje magicznej tabletki, a lekarz wie, że kluczowe są odpoczynek i nawadnianie. Pacjent, przyjmując preparaty typu paracetamol lub ibuprofen, żeby obniżyć gorączkę, nie zdrowieje, tylko poprawia sobie na chwilę komfort chorowania. Jeśli oszukamy organizm paracetamolem, to rzeczywiście rano wstaniemy i pójdziemy do pracy. Ale organizm niestety wieczorem powie: „Stop, basta, nie mam siły i mogą być poważne powikłania”. Poza tym, idąc z infekcją do pracy, zarażamy innych.
Dlaczego odpoczynek przy infekcji jest tak ważny?
M.W-R.: Odpoczynek leczy, czy raczej umożliwia organizmowi walkę. Gorączka, przyspieszone bicie serca i szybszy oddech to objawy silnego stanu zapalnego. Organizm pracuje wtedy na 200 proc. Jeśli mimo infekcji działamy na pełnych obrotach, dokładamy mu kolejne obowiązki: dotlenianie mięśni, aktywność, stres. To prosta droga do powikłań. Przykład? Zapalenie mięśnia sercowego po przechodzonej grypie. Kilka dni w łóżku często chroni nas przed tygodniami, a nawet miesiącami leczenia powikłań.
Wspomniała pani o grypie. Dlaczego jest bagatelizowana?
M.W-R.: Bo wielu dorosłych myli ją z przeziębieniem. Tymczasem grypa to choroba, która potrafi zabić. Powoduje największe stany zapalne spośród sezonowych wirusów. Oprócz ciężkich objawów daje powikłania: zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, udary, zawały. Wiemy też, że 4-6 tygodni po szczycie zachorowań na grypę rośnie liczba zawałów i udarów. To nie przypadek.
Czy mężczyźni faktycznie chorują ciężej jeśli chodzi o infekcje wirusowe?
M.W-R.: Tak! I to nie jest żart z internetowych memów. Różnice immunologiczne – m.in. rola testosteronu czy inna aktywność limfocytów – sprawiają, że mężczyźni gorzej znoszą infekcje wirusowe. Statystyki z pandemii COVID-19 były jednoznaczne: w niektórych krajach nawet 80 proc. zmarłych stanowili mężczyźni. Natomiast kobiety gorzej znoszą infekcje bakteryjne.
Antybiotyk przy infekcjach? Dlaczego w Polsce dostaje się go tak często, nawet przy wirusach?
M.W-R.: To trudny temat. Antybiotyk działa tylko na bakterie, a większość sezonowych infekcji to wirusy. W krajach takich jak Wielka Brytania czy państwa skandynawskie nawet ropnej anginy często nie leczy się antybiotykiem – o ile przebieg nie jest ciężki.
W Polsce presja pacjentów jest ogromna. Pacjent mówi, że zaraz umrze, CRP, czyli wskaźnik stanu zapalnego w organizmie bywa podwyższony (co zdarza się też w grypie), a lekarz przyjmuje kilkudziesięciu chorych dziennie. Łatwo wtedy pójść na skróty. Tymczasem zbędny antybiotyk niszczy mikrobiotę jelitową – naszą naturalną ochronę – i napędza antybiotykooporność. To globalny problem zagrażający medycynie. Walczymy z nim, jak możemy, ale bez większego sukcesu. Zdarza się, że nasi koledzy – lekarze z zagranicy – żalą się, że polscy pacjenci wymuszają na nich przepisywanie antybiotyków.
Czy probiotyk pomoże po antybiotyku?
M.W-R.: W niewielkim stopniu. W naszych jelitach żyją miliardy bakterii, ważące łącznie ok. dwóch kilogramów. Jedna kapsułka probiotyku to jak kropla w morzu. To bardziej działanie symboliczne, homeopatyczne niż realna odbudowa mikrobiomu.
Dlaczego lekarze tak rzadko wykonują testy combo na grypę, RSV czy covid? Pacjenci mówią, że prawie nigdy ich nie dostają.
M.W-R.: I to jest dla mnie kompletnie niezrozumiałe. Testy antygenowe combo są refundowane. Jeśli pacjent ma objawy infekcji, ma prawo do testu. Dzięki niemu w przypadku grypy możemy wdrożyć oseltamiwir – jedyny skuteczny lek przeciwwirusowy w codziennej praktyce. Bez testu często pacjent go nie dostaje. Co więcej, test można wykonać także w wielu aptekach – farmaceuci są do tego przeszkoleni.
Co z detoksykacją i oczyszczaniem organizmu? Wiele osób wierzy, że to przyspiesza powrót do zdrowia.
M.W-R.: To mit. Nasz organizm nie potrzebuje „detoksów”. Toksyny usuwają nerki i wątroba. W czasie gorączki tracimy więcej płynów, więc picie jest kluczowe – ale po to, by zapobiec odwodnieniu, zakrzepom czy zaburzeniom krążenia, a nie po to, by wypłukać toksyny.
Czy nadal powinniśmy się obawiać COVID-19?
M.W-R.: Obecne warianty są dużo łagodniejsze dla osób zdrowych, ale ryzyko ciężkiego przebiegu nadal mają osoby z grup ryzyka – starsze, przewlekle chore, z obniżoną odpornością. W ich przypadku szczepienia są bardzo ważne. Ogólnie dzisiejszy covid rzadko przypomina ten z lat 2020-2021.
O czym pacjenci powinni pamiętać w sezonie infekcyjnym?
M.W-R.: Po pierwsze: odpoczynek nie jest słabością, lecz elementem terapii. Po drugie: testujmy się, bo test pozwala wdrożyć właściwe leczenie, np. lek przeciwwirusowy na grypę. Po trzecie: szczepienia – zwłaszcza seniorzy powinni się szczepić przeciw grypie i pneumokokom, bo to realnie chroni przed utratą samodzielności i powikłaniami.
Na podstawie: PAP
Rozmawiała: Mira Suchodolska
PRZEJDŹ DO: WIRUSOLOGIA
