Mięsaki to nowotwory rzadkie, które dotyczą również najmłodszych pacjentów. Eksperci szacują, że mięsaki stanowią 16% chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży. Rocznie rozpoznaje się je u 160-200 dzieci w Polsce. Profesor Anna Raciborska, Kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży w Instytucie Matki i Dziecka wyjaśnia, jakie są objawy tych nowotworów u dzieci i jak ważne jest ich szybkie rozpoznanie.
Lipiec jest miesiącem poświęconym budowaniu świadomości na temat mięsaków u dzieci i młodzieży.
Ból kości, utykanie, nocne pobudki, niewyjaśniona gorączka – objawy, które u dorosłych rzadko budzą podejrzenia nowotworu, u dzieci mogą stanowić sygnał alarmowy. Mięsaki, choć rzadkie, rozwijają się dynamicznie, a ich wczesne rozpoznanie w dużej mierze zależy od czujności rodziców oraz lekarzy pierwszego kontaktu. Co ważne, u młodych pacjentów czas diagnostyki przekłada się bezpośrednio na szanse wyleczenia i zakres terapii.
Jak wygląda ścieżka diagnostyczna małoletniego pacjenta?
Mięsak – nowotwór złośliwy u dzieci
Mięsak to nowotwór złośliwy, który głównie powstaje w tkance łącznej i mięśniowej. Mięsaki podzielone są na dwie główne podkategorie: mięsaki tkanek miękkich, które rozwijają się w mięśniach, powięziach lub tłuszczu, oraz mięsaki kości.
Większość z nich charakteryzuje się agresywnym przebiegiem. Każdego roku w Polsce rozpoznaje się nawet do 160 – 200 nowych przypadków. Mięsaki tkanek miękkich u dzieci stanowią około
5-8% wszystkich nowotworów złośliwych. Zazwyczaj diagnozowane są u pacjentów w wieku od 2 do 6 roku życia oraz od 15 do 19 lat.
Mięsaki kości natomiast to ok. 7% wszystkich nowotworów występujących u osób małoletnich, ze szczytem zachorowań pomiędzy 15 a 19 rokiem życia, ale zdarzają się u dzieci młodszych, w tym również u niemowląt poniżej 1 roku życia.
Mięsak u dziecka – objawy
Wczesne stadium mięsaka zwykle nie daje jednoznacznych symptomów. Najczęściej pojawia się narastający ból np. kończyny, szczególnie bez konkretnego powodu. Często ból bywa silniejszy nocą i nie ustępuje po podaniu leków przeciwbólowych.
Mięsaki tkanek miękkich najczęściej zlokalizowane są w obrębie głowy i szyi, w tym w okolicy oka, w układzie moczowo-płciowym, jamie brzusznej czy w kończynach, choć mogą wystąpić też w obrębie całego ciała. Mięsaki kości mogą pojawić się we wszystkich kościach organizmu.
– Najczęstszym objawem mięsaka jest guz lub wybrzuszenie w tkankach miękkich czy kościach, niekiedy mylone z krwiakiem, naczyniakiem lub obrzękiem. Ponadto zazwyczaj pojawia się ból stały lub nasilający się w nocy, który nie musi być związany z aktywnością fizyczną. W bardziej zaawansowanym stadium choroby często obserwuje się u dzieci również osłabienie, zmęczenie, utratę masy ciała, czy gorączkę wraz z podwyższonymi parametrami stanu zapalnego (m.in. wzrost liczny białych krwinek, wzrost CRP). Jeśli mięsak występuje w okolicy klatki piersiowej lub w odcinku szyjnym kręgosłupa, może powodować trudności z oddychaniem lub połykaniem w wyniku ucisku na narządy wewnętrzne – wyjaśnia prof. Anna Raciborska, Kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży w Instytucie Matki i Dziecka.
I dodaje:
– Z uwagi na to, że mięsaki nie dają jednoznacznych objawów, lekarze pierwszego kontaktu często diagnozują u dzieci np. zapalenie kości i przepisują leczenie objawowe, w tym antybiotyki. Dopiero gdy stan ogólny dziecka się pogarsza i nie działa zaordynowana terapia, przeprowadza się badanie radiologiczne – dodaje.
CZYTAJ RÓWNIEŻ: JAKIE OBJAWY DAJE RAK
Wczesna diagnoza mięsaka – szansa na lepsze wyniki leczenia
Trudność w rozpoznaniu mięsaków sprawia, że proces diagnostyczny rzadko przebiega według jednego schematu. Mimo tego zróżnicowania w praktyce najczęściej pierwszym krokiem jest podstawowe badanie obrazowe – RTG lub USG. Są szybkie, łatwo dostępne i pozwalają ocenić, czy w kości lub tkankach miękkich dzieje się coś, co wymaga pilnej konsultacji specjalistycznej.
Obecnie wyniki leczenia mięsaków rozpoznanych w początkowym stadium są bardzo dobre, jednak z uwagi na to, że przez długi czas nie dają żadnych objawów lub są one mylone z innymi chorobami, ich diagnoza często następuje zbyt późno.
– Niestety, późne wykrycie nowotworu wiąże się z mniejszą szansą na powodzenie terapii. Szacuje się, że u 20% dzieci, już w momencie diagnozy, stwierdza się wiele miejsc przerzutu nowotworu, czyli tzw. chorobę rozsianą. Właśnie dlatego wczesne rozpoznanie mięsaków u dzieci jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Wybór odpowiedniej liczby procedur, takich jak chemioterapia, radioterapia czy chirurgia, a także ich intensywność zależą nie tylko od diagnozy histopatologicznej, ale także od „czynników rokowniczych” charakterystycznych dla każdego przypadku, w tym stopnia zaawansowania – wyjaśnia prof. Anna Raciborska, Kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży w Instytucie Matki i Dziecka.
Nie istnieją jeszcze specyficzne badania profilaktyczne, które pozwoliłyby odpowiednio wcześnie, jeszcze przed wystąpieniem objawów, zdiagnozować chorobę. Niemniej jednak regularne badania lekarskie oraz świadomość objawów i obserwacja dziecka są niezwykle ważne.
– Mięsaki u dzieci to choroba złożona, wymagająca odpowiedniego podejścia. Dokładna diagnoza wymaga przeprowadzenia badań obrazowych, takich jak rentgen, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, a także pobranie próbki tkanki, czyli tak zwanej biopsji, w celu badania histopatologicznego i molekularnego. Leczenie zazwyczaj obejmuje chemioterapię, radioterapię i operację, a czasami również immunoterapię lub terapię celowaną. Każde dziecko jest inne, więc plan leczenia powinien zostać dostosowany do indywidualnych potrzeb i charakterystyki pacjenta – dodaje specjalistka.
Podejrzenie mięsaka – co dalej? Ściezka pacjenta
Ścieżka małoletniego pacjenta z podejrzeniem mięsaka jest zawsze obciążona lękiem i niepewnością – zarówno po stronie dziecka, jak i rodziców. Jednocześnie to właśnie wczesna reakcja i szybkie skierowanie do specjalistów decydują o powodzeniu terapii.
– Jesteśmy w stanie skutecznie wyleczyć wiele przypadków mięsaków, pod warunkiem że pacjenci trafiają do nas na czas. Dlatego tak ważna jest czujność, niebagatelizowanie przewlekłego bólu i korzystanie z konsultacji w doświadczonych ośrodkach onkologii dziecięcej. To realnie zwiększa szanse na powrót do zdrowia – wyjaśnia prof. Raciborska.
- Pierwsze objawy i badania podstawowe – RTG lub USG.
- Skierowanie do ośrodka specjalistycznego, jeśli obraz budzi niepokój.
- Pogłębiona diagnostyka – rezonans, TK klatki piersiowej, badania laboratoryjne.
- Biopsja, która potwierdza lub wyklucza rozpoznanie.
- Konsylium i rozpoczęcie leczenia – indywidualny plan terapii.
Ta struktura pomaga rodzicom zrozumieć kolejne etapy, a jednocześnie pokazuje, że każdy przypadek może przebiegać nieco inaczej.
Diagnoza: mięsak u dziecka – leczenie
Terapia mięsaków u dzieci wymaga wielodyscyplinarnego podejścia, dlatego ważne jest, aby świadomie wybrać najlepszą placówkę. Szczególnie w przypadku małych dzieci, wybór metody leczenia rekonstrukcyjnego ma ogromny wpływ na rozwój i jakość życia po zakończonej terapii.
Leczenie mięsaków u dzieci jest jednym z najbardziej złożonych procesów w onkologii pediatrycznej. Wymaga zaangażowania zespołu: onkologów, chirurgów, radiologów, ortopedów, patomorfologów, psychologów i rehabilitantów.
W procesie leczenia niezbędna jest obecność w zespole nie tylko chirurga onkologa i onkologa, ale także radioterapeuty i rehabilitanta już od samego początku leczenia. Z tego powodu zaleca się, aby chorzy na mięsaki byli leczeni w specjalistycznych ośrodkach lub w jednostkach z dużym doświadczeniem w terapii tego rodzaju nowotworów, w których jest leczonych minimum 25 chorych rocznie.
Dla przykładu w Instytucie Matki i Dziecka co roku diagnozuje się i leczy ok. 75 nowych pacjentów z mięsakami. Dodatkowym atutem placówki mogą być również prowadzone badania kliniczne, szczególnie istotne dla pacjentów z nawrotem choroby.
Z uwagi na to, że mięsaki mogą pojawić się w całym organizmie, a przy tym nie dają charakterystycznych objawów, warto poszerzać wiedzę na ich temat. W lipcu, miesiącu świadomości na temat tej choroby, warto podkreślać znaczenie profilaktycznych badań, wczesnego wykrywania i wyboru odpowiedniego ośrodka leczenia.
źródło: materiały edukacyjne Klinika Onkologii i Chirurgii Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka (IMiD)
ZOBACZ WIĘCEJ: MIĘSAKI TKANEK MIĘKKICH I KOŚCI
