Test HPV HR na obecność wirusa brodawczaka ludzkiego

Od 1 sierpnia 2026 roku klasyczną cytologię zastąpi test HPV HR – zarządzenie prezesa NFZ w tej sprawie opublikowano na stronie funduszu. Na badanie nie potrzeba skierowania. Można się na nie zapisać przez Internetowe Konto Pacjenta, mojeIKP, a także w placówkach realizujących badania.

Nowoczesny test molekularny HPV HR – najbardziej precyzyjne narzędzie w wykrywaniu wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka – staje się tym samym główną metodą przesiewową w ogólnopolskim programie profilaktycznym raka szyjki macicy.

Badania przesiewowe dotyczą kobiet w wieku od 25 do 64 lat. Test HPV HR będzie przeprowadzany co 5 lat – jeśli wynik HPV HR jest ujemny, lub po roku – w przypadku wyniku dodatniego, a także m.in. kobiet obciążonych czynnikami ryzyka. Dla określonych grup przewidziano także interwały 3-letnie.

W przypadku dodatniego wyniku przesiewowego testu molekularnego HPV HR, na tym samym pobranym materiale będzie wykonywane kolejna procedura – badanie cytologiczne na podłożu płynnym (LBC od ang. Liquid Based Cytology), które pozwala stwierdzić m.in. stan przednowotworowy lub nowotworowy w komórkach szyjki macicy.

Na czym polega badanie HPV HR DNA na obecność wirusa brodawczaka i jakie są najważniejsze zalety nowego testu w profilaktyce raka szyjki macicy?

Test HPV HR – nowe badanie w profilaktyce raka szyjki macicy

Zespół pod kierownictwem prof. Andrzeja Nowakowskiego (Narodowy Instytut Onkologii) wykazał, że test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż cytologia w wykrywaniu stanów przedrakowych szyjki macicy. Wyniki pilotażu, obejmującego ponad 33 tysiące kobiet, zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie The Lancet Regional Health – Europe i mogą przyczynić się do realnej zmiany standardów badań przesiewowych w Polsce.

Pilotaż był realizowany przez NIO-PIB we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, Narodowym Funduszem Zdrowia oraz ośrodkami kooperującymi z całego kraju. Na jego realizację MZ przekazało ponad 6 mln zł.

– Twarde dowody opublikowane w „Lancecie” świadczą o tym, że jesteśmy w nowej erze profilaktyki raka szyjki macicy. Od tej pory test HPV HR staje się podstawowym badaniem profilaktycznym dla polskich kobiet – powiedział prof. Andrzej Nowakowski i przypomniał, że badanie HPV HR jest już dostępne w profilaktyce raka szyjki macicy od lipca 2025 roku.

Test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż cytologia w wykrywaniu stanów przedrakowych szyjki macicy – wynika z badania przeprowadzonego przez Narodowy Instytut Onkologii, które w maju opublikowało czasopismo „The Lancet Regional Health – Europe”.

Wytyczne Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników już od pewnego czasu rekomendowały wprowadzenie testu HPV DNA (test na obecność wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka) jako podstawowego badania przesiewowego w kierunku raka szyjki macicy – zamiast tradycyjnej cytologii.

Zdaniem ekspertów test HPV DNA (HR) to  badanie przesiewowe, które jest skuteczniejsze niż cytologia klasyczna zarówno pod względem czułości, jak i specyficzności, a nowe podejście stanowi przełom w dotychczasowym postępowaniu ginekologicznym.

Dlaczego test HPV jest skuteczniejszy niż klasyczna cytologia, wyjaśnia ekspert dr hab. n. med. Katarzyna Ożegowska, specjalistka położnictwa i ginekologii z Ginekologiczno-Położniczego Szpitala Klinicznego w Poznaniu:

– HPV odpowiada za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy. Test HPV wykrywa obecność wirusa, zanim dojdzie do zmian komórkowych – stąd wyższa czułość i możliwość wydłużenia odstępu między badaniami z 3 do 5 lat.

WARTO WIEDZIEĆ: BADANIA PRZESIEWOWE NA RAKA

Test HPV DNA HR – na czym polega badanie?

Dotychczas podstawowym świadczeniem finansowanym przez NFZ w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy była klasyczna cytologia. Kobiety w wieku od 25 do 64 roku życia mogą wykonać ją bezpłatnie raz na trzy lata, a kobiety obciążone czynnikami ryzyka – raz w roku. Świadczeniem alternatywnym dla tradycyjnej cytologii jest test HPV DNA (HR).

Test HPV HR z genotypowaniem to badanie molekularne, które ma na celu wykrycie obecności DNA lub RNA wysokoonkogennych typów wirusów brodawczaka ludzkiego w wymazie pobranym z szyjki macicy.

– Szacuje się, że około 80 proc. populacji świata jest zakażona wirusem HPV, nie oznacza to jednak, że u wszystkich rozwinie się nowotwór. Rocznie stan przedrakowy w szyjce macicy stwierdza się u ok. 30 mln kobiet – wyjaśnia prof. Witold Kędzia, specjalista w dziedzinie położnictwa i ginekologii oraz onkologii ginekologicznej na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu.

Jak podkreśla ekspert, stany przedrakowe można wyleczyć, dlatego tak ważne jest prowadzenie badań przesiewowych w kierunku raka szyjki. Do niedawna podstawowym badaniem wykorzystywanym do tego celu była cytologia.

– Cytologia jest badaniem, które powstało 70 lat temu. Postęp medycyny, który się dokonał, daje nam aktualnie możliwości o wiele dokładniejszej diagnostyki, służącej jak najwcześniejszemu wykrywaniu ryzyka, jakie niesie ze sobą zakażenie HPV – komentuje specjalista.

Badaniem, które na to pozwala jest test HPV DNA. Na jego podstawie możliwa jest ocena, czy jesteśmy nosicielem wirusa HPV o potencjale wysokoonkogennym. Jeśli w badaniu widoczna jest obecność wirusa typu 16 lub 18, kobieta ma wykonaną płynną cytologię z tej samej próbki. Jeśli wynik jest pozytywny, badanie powinno być powtórzone za sześć miesięcy, aby zaobserwować, czy zakażenie jest trwałe.

Zgodnie z wytycznymi test molekularny na obecność wirusa HPV wysokiego ryzyka w wymazie z szyjki macicy powinien być wykonywany u kobiet powyżej 25 roku życia raz na 5 lat.

Materiał do wykonania testu na obecność materiału genetycznego wirusa HPV pobierany jest dokładnie tak, jak do badania cytologicznego, czyli w gabinecie ginekologicznym przez lekarza lub pielęgniarkę.

Badanie HPV HR – jak wygląda?

Wymaz z szyjki macicy jest pobierany na podłoże płynne, co umożliwia wykonanie testu molekularnego HPV HR i oceny mikroskopowej (LBC) z jednej próbki (triage).

W przypadku ujemnego wyniku testu HPV HR, badanie będzie wykonywane co 5 lat. W przypadku dodatniego wyniku HPV HR, z tej samej próbki, bez konieczności powtarzania wizyty zostanie wykonana cytologia na podłożu płynnym (LBC). Jeśli cytologia wykryje zmiany na szyjce macicy, pacjentka zostanie skierowana na dodatkowe badania w ramach etapu pogłębionej diagnostyki.

• Test HPV HR – pomaga wykryć wywołujące raka szyjki macicy szczepy wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV 16 i 18)
• Cytologia na podłożu płynnym – jest dokładniejsza i pozwala lepiej ocenić stan zdrowia szyjki macicy.

Wirus HPV a rak szyjki macicy

Na raka szyjki macicy umiera w Polsce rocznie około ok. 1600 kobiet. To dziewiąty nowotwór złośliwy co do częstości zachorowań u kobiet w naszym kraju.

Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju tego nowotworu jest przetrwałe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (ang. human papillomavirus, HPV) o wysokim potencjale onkogennym (hrHPV). Badania przesiewowe w kierunku wykrywania raka szyjki macicy polegają na wykonywaniu wymazów z ujścia zewnętrznego kanału i z tarczy szyjki macicy celem wykonania testu HPV HR w triage z cytologią płynną (LBC).

HPV to jeden z najpowszechniejszych wirusów na świecie. Szacuje się, że ponad 80 proc. osób aktywnych seksualnie w pewnym momencie swojego życia zarazi się wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). U 9 na 10 osób układ odpornościowy zwalcza wirusa samodzielnie w ciągu 1–2 lat. Jednak niekiedy organizm nie daje rady zakażeniu, wirus namnaża się, a infekcja przechodzi w przewlekłą.

U części osób zainfekowane komórki doprowadzają do dysplazji. Na ogół także ona jest niegroźna, ale warto ją obserwować, bo u 15–20 proc. osób postępuje aż do stanu przednowotworowego. I to jest czas na działanie.

Cały proces rozwoju raka szyjki macicy trwa 5–7, a czasem nawet 10 lat.

– Stany przedrakowe, wykryte dzięki testowi HPV HR, można wyleczyć w ciągu jednego dnia, zapewniając kobietom kolejne lata życia – zwraca uwagę prof. Witold Kędzia.

Rak szyjki macicy rozwija się bezobjawowo, dlatego jest tak trudny do wykrycia i dlatego tak ważna jest profilaktyka. Nowoczesne badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy oraz szczepienia przeciwko wirusowi HPV stanowią ważny krok w skutecznej profilaktyce tej choroby.

PRZEJDŹ DO: RAK SZYJKI MACICY

Zalety badania HPV HR DNA – profilaktyka raka szyjki macicy

• Badanie molekularne HPV wyróżnia od cytologii jest znacznie wyższa czułość. Średnia czułość badania cytologicznego oscyluje w okolicach 60–70% w programie profilaktyki. Czułość testu molekularnego HPV DNA przekracza zdecydowanie 90%.
• Skuteczność testu HPV HR jest wyższa w diagnostyce szyjki macicy niż standardowej cytologii i co ważne – cytologia daje też więcej fałszywie negatywnych wyników.
• Klasyczna cytologia jest badaniem subiektywnym – materiał pobrany do badania jest oceniany przez specjalistę. Test HPV DNA wykonywany jest przez dedykowane urządzenie, co minimalizuje ryzyko błędu do zera, dając pewność wyniku.
• Istnieje możliwość samodzielnego pobrania próbki do badania HPV DNA (HR) przez pacjentkę za pomocą specjalnego zestawu (tzw. self-sampling).
• Ta sama próbka po wykonaniu testu HPV HR może być – w razie potrzeby – użyta do badania cytologicznego (cytologia płynna), dzięki czemu pacjentka nie musi przychodzić po raz drugi do gabinetu ginekologicznego.

źródła: naukawpolsce.pl, e-ginekologia.pl, www.gov.pl, NIO, PAP

PRZEJDŹ DO: GINEKOLOGIA