Określenie „nowotwór układu chłonnego” dotyczy ponad 90 rodzajów rozrostów z limfocytów B, limfocytów T, limfocytów NK oraz z histiocytów i komórek dendrytycznych. [1]

Chłoniaki różnią się pomiędzy sobą nie tylko stopniem złośliwości, ale również pierwotnym miejscem rozwoju. Nowotwory układu chłonnego mogą rozwijać się w różnych strukturach organizmu: szpiku kostnym, grasicy, węzłach chłonnych, śledzionie, migdałkach, skórze, kościach czy rdzeniu kręgowym. Szacuje się, że zachorowania na chłoniaki stanowią ok. 2% zachorowań na wszystkie nowotwory złośliwe. [2]

Tradycyjnie chłoniaki dzieli się na tzw. chłoniaki niehodgkinowskie (NHL) oraz chłoniaka Hodgkina (HL). Podział ten ma obecnie znaczenie jedynie historyczne, ponieważ z praktycznego punktu widzenia wyróżnia się:

  • chłoniaki o dynamicznym i „agresywnym” przebiegu klinicznym,
  • chłoniaki indolentne,
  • chłoniaki o niepewnym rokowaniu. [3]

Zgodnie z klasyfikacją nowotworów układu chłonnego wywodzących się z komórek limfoidalnych, histiocytowych i dendrytycznych wg Światowej Organizacji Zdrowia wyróżniamy:

  • nowotwory z prekursorowych komórek B – np. ostra białaczka limfoblastyczna (ALL),
  • nowotwory z dojrzałych komórek B – np. przewlekła białaczka limfocytowa (CLL), chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL),
  • nowotwory z prekursorowych komórek T/NK ALL/LL z komórek T,
  • nowotwory z dojrzałych komórek T/NK – np. białaczka pro limfocytowa T (T-PLL),
  • chłoniaka Hodgkina,
  • potransplantacyjną chorobę limfoproliferacyjną PTDL,
  • nowotwory z komórek histiocytowych i dendrytycznych. [4]

 

Chłoniaki – najczęstsze objawy i diagnostyka

Symptomy związane z rozwojem nowotworów układu chłonnego mogą być bardzo różnorodne. Na podstawie objawów klinicznych (podmiotowych i przedmiotowych) trudno jest określić na jaki rodzaj chłoniaka zachorował dany pacjent.

Objawy, które pojawiają się nagle i szybko narastają, występują zwykle w chłoniakach z komórek prekursorowych  (np. ostra białaczka limfoblastyczna) i w chłoniakach dojrzałych o agresywnym przebiegu (np. DLBCL). Rozpoznanie przypadkowe choroby dotyczy częściej chłoniaków o indolentnym i łagodniejszym przebiegu. [5]

W wielu przypadkach objawem klinicznym chłoniaka jest bezbolesne powiększenie węzłów chłonnych. [6] Wśród innych symptomów podmiotowych wyróżnia się m.in: bóle i zawroty głowy, gorączkę, męczliwość, objawy dny moczanowej, nocne poty, utratę masy ciała, świąd skóry. [7]

Jeśli chodzi o diagnostykę obrazową, to typowy obraz kliniczny chłoniaka objawia się powiększeniem węzłów chłonnych i ewentualnie innych narządów, gdzie występuje tkanka limfatyczna. Zjawisko to można uwidocznić w badaniach obrazowych, takich jak tomografia komputerowa czy pozytonowa tomografia emisyjna w połączeniu z TK.[8]

Podstawowym narzędziem stosowanym w celu rozpoznania chłoniaka jest badanie histopatologiczne węzła chłonnego lub innej tkanki zajętej przez nowotwór układu chłonnego z wykonaniem barwień immunohistochemicznych [9]. Badanie mikroskopowe węzła chłonnego to jedyny wiarygodny i w miarę łatwy sposób na ustalenie szczegółowego rozpoznania. [10]

Dokładniejszą metodę umożliwiającą postawienie diagnozy oraz precyzyjne zróżnicowanie podtypów danego chłoniaka stanowi analiza przy użyciu cytometru przepływowego materiału komórkowego pobranego za pomocą biopsji aspiracynej cienkoigłowej np. z węzła chłonnego. [11]

Leczenie nowotworów układu chłonnego

Chłoniaki cechują się odmiennym przebiegiem klinicznym od tzw. guzów litych. U pacjentów z nowotworami układu chłonnego chirurgiczne metody leczenia odgrywają marginalne znaczenie – poza rozpoznaniem choroby, gdy konieczne jest pobranie wycinków do badania histopatologicznego. [12]

Podstawę leczenia chłoniaków stanowią leki podawane dożylnie lub doustnie i działające (systemowo) w całym organizmie, czyli tzw. chemioterapia, często w skojarzeniu z immunoterapią lub innymi lekami celowanymi, uzupełniona o radioterapię i / lub wysokodawkowaną chemioterapię z przeszczepem komórek hematopoetycznych. W ostatniej dekadzie coraz większe znaczenie nabierają tzw. leki celowane. [13]

Protokoły chemioterapii czy immunochemioterapii są bardzo różne – w zależności od podtypu chłoniaka. Wybór leczenia pierwszej linii uzależniony również od stanu ogólnego chorego, wydolności narządów, chorób współistniejących oraz stopnia zaawansowania klinicznego choroby i czynników prognostycznych. W przypadku chłoniaków powolnych (indolentnych) głównym celem leczenia jest uzyskanie i jak najdłuższe utrzymanie całkowitej remisji, zaś w przypadku chłoniaków agresywnych – wyleczenie choroby. [14]

Niektórzy pacjenci w przypadku nawrotowego lub opornego na terapię chłoniaka wymagają przeszczepienia macierzystych komórek krwiotwórczych (HSCT). W takim przypadku rozważa się przeszczepienie komórek autologicznych (pochodzących od danego pacjenta) lub u niektórych chorych przeszczepienie allogeniczne (źródłem macierzystych komórek krwiotwórczych jest inna osoba). [15]

Leczenie opornej lub nawracającej postaci chłoniaków stanowi duże wyzwanie, dlatego lekarze i badacze poszukują nowych strategii terapeutycznych,skutecznych w walce z nowotworami układu chłonnego. Nadzieją dla niektórych chorych może okazać się immunoterapia komórkowa z zastosowaniem CAR-T cells. [16]

Sprawdź: Chłoniak nieziarniczy – objawy, diagnostyka i leczenie

Technologia CAR-T w leczeniu chłoniaków

Przez dziesięciolecia badacze poszukiwali różnych metod wykorzystania układu odpornościowego do walki z nowotworami. Zdobyczą ostatnich lat jest opracowanie i wprowadzenie immunoterapii CAR-T. Siła technologii CAR-T tkwi w nauce oraz krwi pacjenta, a dokładnie mówiąc w jego własnych limfocytach T, które zostają ukierunkowane przeciwko komórkom nowotworowym. [17]

W zindywidualizowanej terapii CAR-T do walki z nowotworem wykorzystuje się układ odpornościowy pacjenta. Limfocyty T zostają pobrane od chorego, a następnie poddane modyfikacjom poza jego organizmem. W efekcie są w stanie rozpoznać komórki nowotworowe oraz je zwalczyć. [18]

Oznacza to, że dla każdego pacjenta produkowany jest lek z jego własnych komórek. Z tego względu, immunoterapia CAR-T zaliczana jest do najbardziej spersonalizowanych terapii onkologicznych. [19]

Obecnie zarejestrowane w Europie terapie CAR-T obejmują oporne lub nawrotowe postaci następujących chorób nowotworowych: ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) u dzieci i młodych dorosłych w wieku do 25 lat; chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL) u dorosłych; pierwotny chłoniak śródpiersia z dużych komórek B (PMBCL) u dorosłych. [20]

Terapia CAR-T ukierunkowana jest na wyleczenie pacjenta. [21]

Chcesz wiedzieć więcej o strategiach leczenia nowotworów hematologicznych? Obejrzyj wideo:

Chłoniaki – „nowotwory układu odpornościowego” - źródła

  1. Pod red. R.Stec, A.Deptała, M.Smoter, Onkologia, Podręcznik dla studentów medycyny. Pomoc dydaktyczna dla lekarzy specjalizujących się w onkologii, AsteriaMed, Gdańsk 2019, s.272
  2. Chłoniaki – wiadomości ogólne, https://hematoonkologia.pl/info-o-chorobach/chloniaki [dostęp 22.03.2020 r.]
  3. Pokonaj Chłoniaka, https://chloniak.org/podtypy-chloniakow/ [dostęp 23.03.2020 r.]
  4. Pod red. R.Stec, A.Deptała, M.Smoter, Onkologia, Podręcznik dla studentów medycyny. Pomoc dydaktyczna dla lekarzy specjalizujących się w onkologii, AsteriaMed, Gdańsk 2019, s.273-274
  5. Pod red. R.Stec, A.Deptała, M.Smoter, Onkologia, Podręcznik dla studentów medycyny. Pomoc dydaktyczna dla lekarzy specjalizujących się w onkologii, AsteriaMed, Gdańsk 2019, s.275
  6. Jakie są objawy chłoniaków? https://www.dkms.pl/pl/jakie-sa-objawy-chloniakow [dostęp 21.03.2020 r.]
  7. Pod red. R.Stec, A.Deptała, M.Smoter, Onkologia, Podręcznik dla studentów medycyny. Pomoc dydaktyczna dla lekarzy specjalizujących się w onkologii, AsteriaMed, Gdańsk 2019, s.276
  8. Tamże s. 277
  9. Pod red. R.Stec, A.Deptała, M.Smoter, Onkologia, Podręcznik dla studentów medycyny. Pomoc dydaktyczna dla lekarzy specjalizujących się w onkologii, AsteriaMed, Gdańsk 2019, s.277
  10. Pokonaj Chłoniaka, https://chloniak.org/badania-diagnostyczne/ [dostęp 23.03.2020 r.]
  11. Pod red. R.Stec, A.Deptała, M.Smoter, Onkologia, Podręcznik dla studentów medycyny. Pomoc dydaktyczna dla lekarzy specjalizujących się w onkologii, AsteriaMed, Gdańsk 2019, s.277
  12. Pokonaj Chłoniaka, https://chloniak.org/metody-leczenia/ [dostęp 20.03.2020 r.]
  13. Tamże
  14. Jak wygląda leczenie chłoniaków, https://www.dkms.pl/pl/jak-wyglada-leczenie-chloniakow [dostęp 23.03.2020 r.]
  15. Tamże
  16. Terapia CAR-T: czy pozwoli częściej wygrywać z agresywnym chłoniakiemnieziarniczym?, https://www.rynekzdrowia.pl/Serwis-Onkologia/Terapia-CAR-T-czy-pozwoli-czesciej-wygrywac-z-agresywnym-chloniakiem-nieziarniczym,198656,1013.html [dostęp 24.03.2020 r.]
  17. Immunoterapia CAR-T – genetycznie zmodyfikowane limfocyty T, https://immuno-onkologia.pl/limfocyty-car-t-immunoterapia-adoptywna/ [dostęp 23.03.2020 r.]
  18. CAR-T – najnowocześniejsza metoda leczenia chłoniaków, https://hematoonkologia.pl/aktualnosci/news/id/3386-car-t-najnowoczesniejsza-metoda-leczenia-chloniakow [dostęp 21.03.2020 r.]
  19. Po raz pierwszy w Polsce zastosowano innowacyjną terapię CAR-T, https://www.termedia.pl/mz/Po-raz-pierwszy-w-Polsce-zastosowano-innowacyjna-terapie-CAR-T,36223.html [dostęp 22.03.2020 r.]
  20. Robin Foà, „CAR T Cells in the Treatment of Haematological Malignancies”, https://touchoncology.com/insight/car-t-cells-in-the-treatment-of-haematological-malignancies/, [dostęp: 14.04.2020]
  21. CAR-T – najnowocześniejsza metoda leczenia chłoniaków, https://hematoonkologia.pl/aktualnosci/news/id/3386-car-t-najnowoczesniejsza-metoda-leczenia-chloniakow [dostęp 24.03.2020 r.]

Artykuł powstał we współpracy z firmą Novartis, PL2004818021 (04/2020)