Otyłość to choroba przewlekła, bez tendencji do samoistnego ustępowania, wymaga zaopiekowania i skutecznego leczenia długoterminowego – wyjaśnia prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości prof. Lucyna Ostrowska. Zdaniem ekspertki nie ma cudownej diety, która w długoterminowym stosowaniu dałaby sukces w leczeniu choroby otyłościowej.
Wskaźnik masy ciała BMI równy lub powyżej 30 wskazuje na otyłość. Choroba otyłościowa wymaga leczenia, gdyż prowadzi do wielu groźnych powikłań zdrowotnych i obniża jakość życia. Leczenie otyłości polega na zastosowaniu terapii behawioralnej, żywieniowej, ruchowej, psychoterapii, a u większości pacjentów konieczna jest także farmakoterapia.
Otyłość jest chorobą, dlatego wymaga zastosowania różnego typu metod, w tym przede wszystkim farmakoterapii.
Otyłość charakteryzuje się nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej, która zagraża zdrowiu i życiu. Jak czytamy na stronie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) – jest głównym czynnikiem ryzyka dla wielu innych ciężkich schorzeń. Najnowsze badania wskazują, że otyłość może powodować 13 różnych nowotworów.
Czym jest otyłość i jak leczyć chorobą otyłościową? Zajrzyj do naszego poradnika.
Otyłość – choroba otyłościowa
Otyłość uznawana jest dziś za jedną z chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Światowa Federacja Otyłości alarmuje, że na chorobę otyłościową cierpi już ponad miliard ludzi, a do 2035 roku z nadwagą lub otyłością będzie zmagać się co czwarta osoba (około 4 mld ludzi).
Otyłość to choroba przewlekła, w której zaburzone są mechanizmy regulujące głód, sytość, gospodarkę hormonalną, metabolizm i reakcję organizmu na stres.
– Otyłość bywa sprowadzana do prostego wniosku, że ktoś za dużo je. To jednak tylko wierzchołek góry lodowej. Pod powierzchnią kryją się mechanizmy znacznie bardziej złożone: jedzenie pod wpływem emocji, stosunek do jedzenia ukształtowany przez lata doświadczeń, czynniki środowiskowe oraz predyspozycje genetyczne. To właśnie one wpływają na to, jak organizm reguluje apetyt, odczucie sytości i masę ciała, często niezależenie od najlepszych chęci i wiedzy – tłumaczą w swojej książce „Lżej” lek. Anna Sankowska-Dobrowolka i mgr Oliwia Poniatowska.
22 maja 2026 roku obchodzony jest Europejski Dzień Walki z Otyłością.
Szczególnym okresem ryzyka rozwoju otyłości jest menopauza i perimenopauza. Zmiany hormonalne wpływają m.in. na gospodarkę węglowodanową oraz spadek masy mięśniowej. – A co za tym idzie rośnie insulinooporność, spada również podstawowa przemiana materii, zwiększa się odkładanie tłuszczu trzewnego, który wiąże się ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym – wyjaśnia obesitolożka lek. Justyna Kos.
Różne rodzaje otyłości
Nie każda otyłość wygląda tak samo, a tym bardziej nie każdy pacjent w ten sam sposób reaguje na dietę czy ruch. Współczesna medycyna coraz częściej klasyfikuje otyłość nie tylko na podstawie masy ciała, lecz także na podstawie dominujących mechanizmów biologicznych. Najczęściej wyróżnia się cztery fenotypy otyłości – wyjaśniają ekspertki lek. Anna Sankowska-Dobrowolka i mgr Oliwia Poniatowska na łamach książki „Lżej”:
- głodny mózg – w tym typie otyłości problem zaczyna się w głowie. Mechanizmy sytości są rozregulowane, a ośrodek głodu i sytości w podwzgórzu reaguje tak, jakby organizm był w stanie ciągłego niedożywienia.
- głodne jelito – tutaj problem otyłości leży w przewodzie pokarmowym. Osoby z tym fenotypem po posiłku czują się najedzone, ale sytość znika po godzinie czy dwóch. Żołądek opróżnia się za szybko, a jelita wydzielają zbyt mało hormonów, które u zdrowej osoby powodują sytość i hamują uczucie głodu, między innymi GLP-1 i PYY.
- głód emocjonalny – w tym typie otyłości jedzenie jest odpowiedzią na emocje – staje się sposobem na rozładowanie napięcia, złości, lęku, zagłuszenie poczucia samotności. Produkty bogate w cukier i tłuszcz aktywują układ nagrody w mózgu, dając chwilowe ukojenie.
- wolne spalanie – ten fenotyp otyłości dotyczy osób, którym się wydaje, że mają wolny metabolizm. Jedzą mało, ćwiczą, a mimo to nie chudną. Najczęściej jest to efekt adaptacji metabolicznych – naturalnej reakcji organizmu na długotrwały deficyt kaloryczny, restrykcyjne diety i utratę masy mięśniowej. W ich wyniku podstawowa przemiana materii zwalnia, a zapotrzebowanie kaloryczne staje się mniejsze, niż się wydaje.
Większość pacjentów z otyłością nie wpasowuje się w jeden wzorzec – mechanizmy otyłości najczęściej współistnieją i wzajemnie się napędzają.
Otyłość – leczenie
Jak podkreślają eksperci – nie wystarczy mniej jeść i więcej się ruszać, bo to nie działa. Udowodniły to liczne badania naukowe.
– Terapia żywieniowa i zwiększona aktywność to przede wszystkim zapobieganie chorobie otyłościowej. Samo leczenie polega na zastosowaniu terapii behawioralnej, żywieniowej, ruchowej, psychoterapii, a u większości pacjentów konieczna jest też farmakoterapia – przekonuje prof. Lucyna Ostrowska, prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości.
Wynika to z tego, że u wielu osób może być kilka przyczyn choroby otyłościowej: zarówno genetyczne, środowiskowe, jak i behawioralne, hormonalne, metaboliczne oraz psychologiczne.
Gdy otyłość trwa wiele lat, silna wola czy kolejne diety często nie wystarczą. Przerwanie tego mechanizmu bywa trudne bez świadomej medycznej interwencji, która działa na biologię organizmu.
Coraz częściej przyczyny otyłości nakładają się na siebie. Poza przyczynami neurohormonalnymi, związanymi z ośrodkiem głodu i sytości, występują też zaburzenia metaboliczne. Kluczowe znaczenie ma zastosowanie odpowiedniej terapii farmakologicznej.
– Wielu moich pacjentów nie jest w stanie pracować nad metodami behawioralnymi zanim nie włączy farmakoterapii, ponieważ pozwala ona przywrócić częściowo fizjologię sygnalizacji w ośrodkach sytości i głodu oraz nagrody. Dopiero wtedy pacjent jest w stanie pracować nad terapią żywieniową, zwiększa aktywność ruchową i poprawia własną samoocenę – wyjaśnia specjalistka.
Prof. Ostrowska powołuje się na badania naukowe wykazujące, że nie ma cudownej diety, która w długoterminowym stosowaniu dałaby sukces w leczeniu choroby otyłościowej.
– Oczywiście są pierwsze sukcesy stosowaniu różnego typu diet, na ogół jednak są one krótkotrwałe, ponieważ włączają się mechanizmy adaptacyjne i pacjent nie jest w stanie ich kontrolować – zauważyła.
Według prof. Ostrowskiej efekty leczenia niefarmakologicznego u pacjentów chorych na otyłość mogą sięgać 3-5 proc. utraty wyjściowej masy ciała, często są jednak bardzo trudne lub niemożliwe do utrzymanie w dłuższym okresie. – Farmakoterapia jest zatem częścią kompleksowej strategii leczenia choroby otyłościowej – przekonywała.
– Podobnie jak w innych chorobach przewlekłych, nieskuteczność postępowania niefarmakologicznego powinna być wskazaniem do wdrożenia farmakoterapii. Nie można się biernie przyglądać rozwojowi kolejnych powikłań – zaznaczyła prof. Lucyna Ostrowska.
WARTO WIEDZIEĆ: OTYŁOŚĆ A CHOROBA NOWOTWOROWA
Farmakologiczne leczenie otyłości (leki na otyłość)
Leczenie farmakologiczne otyłości należy rozpocząć, gdy stwierdzona zostanie nieskuteczność postępowania niefarmakologicznego. Szczególnie wtedy, gdy występuje otyłość trzeciego stopnia (wskaźnik masy ciała przekracza 40 punktów). Także w tedy, gdy otyłość może być mniejsza, sięgającą 30 punktów, ale doszło już do rozwoju chorób współistniejących, zwiększających ryzyko sercowo-naczyniowe, w tym zawału serca oraz udaru mózgu.
Celem farmakoterapii w chorobie otyłościowej jest trwałe zmniejszenie tłuszczowej masy ciała, bez istotnej utraty masy tkanki mięśniowej. Bardzo ważne jest ograniczenie powikłań otyłości. Chodzi przede wszystkim o ich zahamowanie, a nawet cofnięcie, na ile jest to jeszcze możliwe, szczególnie w odniesieniu do ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Ważna jest poprawa jakości życia i wydłużenie jego trwania, gdyż otyłość zmniejsza długość życia o kilka, a nawet kilkanaście lat.
Farmakoterapia (nowe leki) jest tylko jednym z elementów leczenia choroby otyłościowej. W terapii powinno uwzględniać się również zmianę nawyków żywieniowych, zwiększenie aktywności fizycznej, a w wielu przypadkach także wsparcie psychologiczne.
Rynek terapii przeciwotyłościowych szybko się rozwija. Obecnie dostępnych jest sześć zarejestrowanych leków stosowanych w terapii otyłości.
– Jest szansa, że jeszcze w tym roku będziemy mieli rejestrację orfoglipronu, który w kwietniu 2026 został zatwierdzony przez FDA (Amerykańską Agencję Żywności i Leków), a być może w przyszłym roku retatrutydu – potrójnego agonisty GIP, GLP-1 oraz glukagonu – podkreśla obesitolożka lek. Justyna Kos.
Do wyboru jest wiele różnego typu leków, o odmiennym działaniu, które mona dopasować do wielu pacjentów. Efekty leczenie powinny wystąpić już po 12 tygodniach stosowania farmakoterapii w połączeniu z innymi metodami, takimi jak zmiana stylu życia. Masa ciała powinna się zmniejszyć co najmniej o 5 proc. Jeśli to się nie uda, może być konieczna zmiana dawki leku lub zastąpienie go innym farmaceutykiem.
Terapia otyłości powinna być długotrwała, podtrzymywana przez co najmniej 12 miesięcy, dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Farmakoterapię otyłości należy stosować tak długo jak tylko jest potrzebna, gdyż – co należy podkreślić po raz kolejny – otyłość jest chorobą przewlekłą, bez tendencji do samoistnego ustępowania, za to z tendencjami do nawrotów. Co ważne, leczenie należy prowadzić pod okiem doświadczonego lekarza, którym jest np. obesitolog.
Istotnym przełomem dla pacjentów może być pojawienie się tańszych leków generycznych po wygaśnięciu patentów na część preparatów. W Polsce mają pojawić się niebawem generyczne odpowiedniki liraglutydu, których cena będzie niższa niż oryginalnych preparatów.
– W innych krajach są już zamienniki semaglutydu, np. w Indiach. Pojawienie się generyków wywiera presję cenową na producenta, więc ceny oryginalnych preparatów również mogą ulec obniżeniu – wskazuje lek. Justyna Kos.
ZOBACZ: LEKI GLP-1 NA OTYŁOŚĆ
Otyłość – jak poradzić sobie z chorobą otyłościową?
Choroba otyłościowa jest przewlekłym, wieloczynnikowym schorzeniem wymagającym kompleksowego, długoterminowego leczenia, a nie krótkotrwałych interwencji dietetycznych. Jak podkreślają eksperci – skuteczna terapia otyłości powinna łączyć działania behawioralne, żywieniowe, ruchowe i psychoterapeutyczne, przy czym u większości pacjentów niezbędna jest także farmakoterapia.
Leki pozwalają częściowo przywrócić prawidłową regulację głodu i sytości, co umożliwia realną pracę nad zmianą stylu życia i utrzymanie efektów leczenia. Brak skuteczności metod niefarmakologicznych, zwłaszcza u chorych z otyłością olbrzymią lub powikłaniami, powinien być wskazaniem do włączenia leczenia farmakologicznego.
W kontekście onkologicznym szczególnie istotne jest, że redukcja masy ciała i zahamowanie powikłań otyłości mogą ograniczać ryzyko nowotworów oraz poprawiać rokowanie i jakość życia pacjentów.
Na podstawie: PAP, WHO
PRZEJDŹ DO: OBESITOLOGIA
