Rak jądra u nastolatków może rozwijać się bez bólu, a wstyd przed rozmową o zmianach w okolicach intymnych bywa przeszkodą w rozpoznaniu choroby. W listopadzie, miesiącu poświęconym zdrowiu mężczyzn, prof. Anna Raciborska z Instytutu Matki i Dziecka przypomina o objawach, których nie należy ignorować.
Jak podaje ekspertka, w Polsce co roku rozpoznaje się około 30 złośliwych nowotworów jądra u chłopców i młodych mężczyzn poniżej 19. roku życia. Niebolesny guzek, stwardnienie lub powiększenie jądra wymagają pilnej konsultacji. Wczesna diagnoza daje szansę na mniej obciążające leczenie i zachowanie płodności, a niektóre typy tych nowotworów mogą postępować już w ciągu kilku tygodni.
- Brak bólu nie wyklucza nowotworu. Nowy guzek, zgrubienie lub zmiana wielkości jądra powinny skłonić do pilnej wizyty u lekarza i diagnostyki USG.
- Wczesne rozpoznanie ma znaczenie dla przyszłości pacjenta. W części przypadków pozwala ograniczyć leczenie do operacji, z późniejszymi kontrolami.
- Listopadowa edukacja dotyczy także młodych mężczyzn. W poradniku opublikowanym 3 listopada 2026 r. NFZ przypomina o raku jądra i zwracaniu uwagi na nowe zmiany.
Rak jądra u nastolatków: nie czekaj na ból
Prof. Anna Raciborska, hematolog i onkolog dziecięcy, kieruje Kliniką Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży w Instytucie Matki i Dziecka. Zwraca uwagę, że choć złośliwe nowotwory jądra są u dzieci rzadkie, nie można pomijać ich w edukacji zdrowotnej nastolatków.
Rodzaj nowotworu zależy m.in. od wieku i etapu dojrzewania. U chłopców poniżej piątego roku życia najczęstszym, choć skrajnie rzadkim złośliwym nowotworem jądra jest guz pęcherzyka żółtkowego. W grupie 12-18 lat dominują nowotwory zarodkowe nienasieniakowe, stanowiące ponad połowę przypadków. U młodych dorosłych rośnie udział nasieniaków.
Jak wyjaśnia specjalistka, niektóre nowotwory nienasieniakowe mogą rozwijać się bardzo szybko. Istotny postęp choroby bywa kwestią kilku tygodni, podczas gdy nasieniaki zazwyczaj rosną wolniej.
– Nowotwór jądra najczęściej jest niebolesny. Do objawów, które powinny wzbudzić czujność, należą niebolesny guzek, stwardnienie lub powiększenie jądra, zmiana konsystencji w dotyku oraz uczucie ciężkości w mosznie lub utrzymujący się dyskomfort. Każda nowa zmiana w okolicy jądra powinna zostać pilnie skonsultowana z lekarzem rodzinnym i zweryfikowana za pomocą badania USG – wskazuje prof. Anna Raciborska.
Nowa zmiana nie musi oznaczać raka, ale wymaga sprawdzenia przez lekarza. Również NFZ podkreśla, że nie należy zwlekać z konsultacją. Samobadanie pomaga zauważyć zmianę, lecz nie zastępuje diagnostyki.
Onkolog: wstyd nie powinien opóźniać diagnozy
Rozpoznanie może opóźniać strach przed rozmową o zdrowiu intymnym. Jak zauważa ekspertka, niepokojące objawy bywają też tłumaczone urazem czy otarciem od siodełka rowerowego. Ważna jest wówczas reakcja rodziców.
– W wykrywaniu tego typu nowotworów rola rodziców jest kluczowa – zbyt gwałtowna, nadmiernie emocjonalna reakcja na zgłaszane przez dziecko drobne dolegliwości może sprawić, że nastolatkowi trudniej będzie powiedzieć o poważniejszym problemie – podkreśla prof. Raciborska.
Spokojne wysłuchanie nastolatka, potraktowanie jego obaw poważnie i pomoc w umówieniu wizyty mogą ułatwić mu zgłoszenie problemu. W rozmowie o wczesnym wykrywaniu nowotworów warto poświęcić tej atmosferze zaufania równie dużo uwagi jak znajomości objawów.
Najważniejsze pozostaje więc edukowanie młodych ludzi, zdejmowanie piętna tabu z tematu zdrowia intymnego oraz budowanie atmosfery zaufania w relacji rodzic-dziecko – podsumowuje lekarka.
SPRAWDŹ: MOVEMBER – KAMPANIA
Wczesne wykrycie nowotworu jądra to szansa na ochronę płodności
Nowotwory jądra należą do najlepiej rokujących nowotworów złośliwych. Według danych przywołanych przez prof. Raciborską pięcioletnie przeżycie przy chorobie ograniczonej do jądra wynosi około 99 proc., a dla wszystkich stadiów zaawansowania łącznie około 95 proc.
– Wczesne wykrycie sprawia, że często wystarcza sam zabieg chirurgiczny, co przy prawidłowej funkcji drugiego jądra pozwala zachować sprawność seksualną oraz możliwość naturalnego ojcostwa – wyjaśnia ekspertka.
Po operacji konieczne są dalsze kontrole. Decyzja o dodatkowym leczeniu zależy m.in. od rodzaju nowotworu i stopnia jego zaawansowania.
Bardziej intensywne leczenie wiąże się z ryzykiem powikłań. Chemioterapia oparta na cisplatynie może m.in. uszkadzać słuch i wpływać na płodność. Dlatego temat jej zabezpieczenia powinien pojawić się w rozmowie z zespołem leczącym przed rozpoczęciem terapii.
U chłopców na odpowiednim etapie dojrzewania możliwe jest zamrożenie nasienia. Zabezpieczenie płodności pacjentów onkologicznych jest finansowane ze środków publicznych w ramach programu Ministerstwa Zdrowia. W przypadku mężczyzn obejmuje on osoby od okresu dojrzewania do 45. roku życia. Jak zaznacza prof. Raciborska, u chłopców przed pokwitaniem metody zabezpieczenia płodności pozostają przedmiotem badań.
Opracowano na podstawie PAP oraz materiałów Narodowego Funduszu Zdrowia, Ministerstwa Zdrowia i National Cancer Institute.
PRZEJDŹ DO: JAKIE OBJAWY DAJE RAK?
