Współczesna onkologia ginekologiczna opiera się na precyzyjnym diagnozowaniu podtypów molekularnych nowotworu. Odpowiedź na pytanie, czy każda pacjentka z rozpoznaniem raka jajnika powinna zostać poddana badaniom genetycznym, jest jednoznaczna. Zarówno polskie, jak i międzynarodowe wytyczne medyczne wskazują, że badania genetyczne i molekularne stały się integralną częścią standardu opieki.
Badania genetyczne u pacjentek z rakiem jajnika. Jednoznaczne stanowisko towarzystw naukowych
Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej (PTGO), każda chora na raka jajnika powinna mieć wykonane badanie w kierunku występowania mutacji w genach BRCA1 i/lub BRCA2. Tego typu postępowanie rekomendują również główne światowe instytucje, w tym Europejskie Towarzystwo Onkologii Medycznej (ESMO) oraz amerykańskie National Comprehensive Cancer Network (NCCN). W zależności od wyniku badania, może być konieczne odbycie konsultacji z genetykiem klinicznym.
Co istotne, wytyczne te podkreślają konieczność testowania pacjentek (w szczególności z rakiem nieśluzowym) bez względu na ich wiek w momencie diagnozy czy wywiad rodzinny. Wiedza medyczna dowodzi, że znaczny odsetek mutacji predysponujących do rozwoju nowotworu występuje u kobiet, u których w rodzinie nie odnotowano wcześniej przypadków raka piersi czy jajnika.
Biomarkery w raku jajnika – jakie badania pomagają dobrać leczenie?
Jak się to odbywa?
W raku jajnika obecność mutacji w genach BRCA1 lub BRCA2 zmienia możliwości leczenia niezależnie od tego, czy uszkodzenie genu pojawiło się w tkance nowotworowej czy też jest zmianą wrodzoną.
Nowotwór to popsuta komórka naszego organizmu, zawiera więc zestaw zmian genetycznych, z którymi się urodziliśmy, do których dodaje sobie nowe mutacje. Dlatego w raku jajnika najczęściej badaniu poddawany jest materiał z guza, a jeśli wynik wykaże obecność mutacji w genie BRCA1 czy BRCA2 prowadzona jest dalsza weryfikacja (badanie z krwi), odpowiadająca na pytanie czy pacjentka urodziła się z tą zmianą, czy też jej obecność ograniczona jest wyłącznie do tkanki guza.
Wiemy, że u około 7% pacjentek, których choroba nie ma podłoża dziedzicznego, w komórkach nowotworu występuje mutacja w genie BRCA1 lub BRCA2, co otwiera drogę do leczenia celowanego.
Trzeba jednak podkreślić, że aktualne wyniki badań sugerują, że wykonywanie badania wyłącznie z tkanki nie jest optymalnym podejściem. Z uwagi na ograniczenia technologiczne (często słabszą jakość materiału do badania), badanie wykonywane wyłącznie z tkanki powoduje, że nie znajdujemy nawet do 10% kobiet, które urodziły się z mutacją w genie BRCA1 bądź BRCA2.
Tym samym, jeśli wynik badania tkanki nie wykaże obecności mutacji, a pacjentka zachorowała wcześnie albo w jej rodzinie chorowano na nowotwory (przede wszystkim raka piersi, raka jajnika, raka prostaty lub raka trzustki), powinna odbyć konsultację genetyczną i mieć zlecone badanie genów BRCA1 i BRCA2 z krwi.
Te badania są w Polsce refundowane.
Czy badania genetyczne w onkologii można wykonać na NFZ? Przewodnik dla pacjentów
Rak jajnika: znaczenie mutacji w genach BRCA1 i BRCA2
Zidentyfikowanie mutacji w genach BRCA1 lub BRCA2 odgrywa podwójną rolę. Z jednej strony, ma ono wymiar profilaktyczny – pozwala objąć rodzinę pacjentki (tzw. zdrowe nosicielki) specjalistyczną opieką, zmniejszając ryzyko rozwoju raka u krewnych.
Z drugiej strony, status mutacji ma fundamentalne znaczenie terapeutyczne i predykcyjne, otwiera bowiem drogę do leczenia inhibitorami PARP.
Status HRD – dlaczego badanie BRCA to dziś za mało?
Poza analizą genów BRCA, coraz większy nacisk kładzie się na badanie deficytu rekombinacji homologicznej, czyli tzw. statusu HRD (z ang. Homologous Recombination Deficiency). Zjawisko to występuje, gdy komórki nowotworowe tracą zdolność do precyzyjnej naprawy uszkodzeń swojego DNA.
Szacuje się, że u około 50% pacjentek z zaawansowanym rakiem jajnika występuje dodatni status HRD. Pojęcie to jest znacznie szersze niż same mutacje BRCA1/2. Wykonanie testu HRD pozwala na wyodrębnienie dodatkowej grupy pacjentek (stanowiącej niemal połowę chorych bez mutacji BRCA), u których występuje głęboka niestabilność genomowa. Diagnoza ta jest niezwykle ważna z punktu widzenia kwalifikacji do nowoczesnych terapii.
Niestety, badanie HRD nie jest w Polsce refundowane, ale jego koszty najczęściej pokrywa firma produkująca jeden z inhibitorów PARP.
Przełożenie na leczenie w Polsce
Wykonywanie badań genetycznych u pacjentek z rakiem jajnika nie jest jedynie procedurą naukową, lecz warunkuje dostęp do wysoce skutecznych opcji leczenia. Uszkodzone mechanizmy naprawcze komórek nowotworowych stanowią ich słaby punkt (tzw. „piętę achillesową”), który współczesna farmakologia potrafi precyzyjnie wykorzystać.
W polskim systemie ochrony zdrowia, w ramach programu lekowego B.50, wiedza o statusie molekularnym guza otwiera pacjentkom drogę do terapii celowanych inhibitorami PARP (np. olaparyb, niraparyb).
- Pacjentki z nowo zdiagnozowanym, zaawansowanym rakiem jajnika posiadające mutację w genach BRCA1/2 albo dodatni status HRD kwalifikują się do leczenia podtrzymującego olaparybem albo niraparybem bądź rukaparibem w monoterapii bądź w skojarzeniu z lekiem antyangiogennym (bewacyzumabem).
- Pacjentki z nawrotowym rakiem jajnika kwalifikują się do leczenia olaparybem lub niraparybem po wcześnieszym zastosowaniu przynajmniej 2 linii chemioterapii zawierającej związki platyny, gdy nawrót choroby wystąpił nie wcześniej niż po 6 miesiącach od zakończenia tej terapii.
Podsumowanie
Podsumowując, wykonanie pogłębionych badań genetycznych obejmujących ocenę mutacji BRCA1/BRCA2 oraz statusu HRD u każdej pacjentki z rakiem jajnika powinno stanowić złoty standard postępowania diagnostycznego.
Badania te są prawem każdej pacjentki, a wynikające z nich decyzje medyczne dają największą szansę na zastosowanie precyzyjnej, spersonalizowanej terapii o najwyższej możliwej skuteczności.
BAZA WIEDZY: DIAGNOSTYKA GENETYCZNA W ONKOLOGII
BIBLIOGRAFIA:
„BRCA1 and BRCA2 in Ovarian Cancer: ESMO Biomarker Factsheet | OncologyPRO”
„Germline BRCA1/2 Variants in Polish Patients with Family History of Breast and Ovarian Cancer: Prevalence, CNV Detection, and Identification of a Novel Loss-of-Function Mutation – MDPI”
„HRD in Advanced Ovarian Cancer – AZPrecisionMed.com”
„Jakie są zalecenia światowych i Polskich Towarzystw Onkologicznych? – Zbadaj BRCA”
„Precision Medicine for Ovarian Cancer – AZPrecisionMed.com”
„Predictive biomarker testing for homologous recombination deficiency and PARP inhibitor benefit in ovarian cancer – ESMO OncologyPRO”
„Programy lekowe – Narodowy Portal Onkologiczny”
„Programy lekowe – Onkologia.edu”
„REKOMENDACJE POLSKIEGO TOWARZYSTWA GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ DOTYCZĄCE DIAGNOSTYKI I LECZENIA RAKA JAJNIKA Wersja 1.2015”
„Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka jajnika”
Jeśli podobają Ci się nasze działania i artykuły – wesprzyj Fundację Wiedzieć Więcej!
