Każdego roku rak trzonu macicy, zwany również rakiem endometrium, diagnozowany jest u około 6 tysięcy kobiet w Polsce. Czynnikami podnoszącymi ryzyko zachorowania są otyłość, a także wszelkie schorzenia powiązane z nadmierną ilością tkanki tłuszczowej, jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, czy insulinooporność.
Rak endometrium najczęściej występuje u kobiet w okresie pomenopauzalnym, czyli między 50. a 70. rokiem życia. Jednakże z powodu rosnącego problemu otyłości ten rodzaj raka coraz częściej dotyka również młodsze kobiety.
Rak endometrium to jeden z najbardziej niepokojących nowotworów. W ostatnich dwóch dekadach odnotowano regularny wzrost umieralności z jego powodu, aż o 5 proc. rocznie. Przyczyn tej sytuacji można szukać m.in. w profilu pacjentek – coraz częściej są to kobiety z chorobami współistniejącymi, takimi jak otyłość, cukrzyca, zespół metaboliczny – czy braku badań przesiewowych.
Rak endometrium – objawy i symptomy
Pierwszym objawem raka endometrium, który kobieta może zauważyć już we wczesnym etapie rozwoju choroby, są wszelkie krwawienie z dróg rodnych po okresie menopauzy lub – w przypadku kobiet miesiączkujących – nieprawidłowe krwawienie między miesiączkami. Należy jednak pamiętać, że nie każde takie krwawienie musi od razu oznaczać nowotwór. Dlatego w takim przypadku pacjentka każdorazowo powinna skonsultować się z ginekologiem w celu stwierdzenia przyczyny krwawienia.
Nie każde nieprawidłowe krwawienie, czy plamienie międzymiesiączkowe musi od razu oznaczać nowotwór endometrium. Ale każda taka nieprawidłowość, szczególnie jeśli się powtarza, wymaga konsultacji z lekarzem
Wczesne wykonanie USG pozwala na szybkie wykrycie zmian w obrębie endometrium i skierowanie pacjentki na kolejne badania. W czasie standardowego badania ultrasonograficznego, tzw. USG dopochwowego, lekarz może stwierdzić nadmierny rozrost śluzówki macicy, której grubość u kobiet po menopauzie nie powinna być większa niż 10 mm. Jeżeli wielkość ta jest przekroczona, lub obraz w USG jest niejednorodny należy wykonać dalsze badania w celu postawienia diagnozy.
Jak wykryć raka endometrium? Podejrzenie nowotworu.
– Pacjentki powinny pamiętać, że nieprawidłowy obraz endometrium to nie zawsze powód do niepokoju – może być fizjologiczną reakcją organizmu związaną z cyklem miesiączkowym. To nie nowotwór, ale niepokojący symptom, którego jednak nie wolno bagatelizować. Natomiast rozrost endometrium, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, to już stan wymagający diagnostyki – tłumaczy prof. dr hab. n. med. Anita Chudecka-Głaz, kierowniczka Kliniki Ginekologii Operacyjnej i Onkologii Ginekologicznej Dorosłych i Dziewcząt w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym Nr 2 PUM w Szczecinie.
Inne przydatne badania w kierunku diagnostyki raka endometriozy to histeroskopia (endoskopia macicy), czyli małoinwazyjna metoda obrazowania wnętrza macicy, która umożliwia zlokalizowanie niewielkich mięśniaków macicy, polipów, a także ewentualnych zmian nowotworowych obecnych w śluzówce, które mogą być przyczyną nieprawidłowego krwawienia.
WIĘCEJ: RAK TRZONU MACICY
Diagnostyka pogłębiona i molekularna w raku endometrium
Nieprawidłowość w obrazie endometrium potwierdzana jest w kolejnym kroku przez badanie histopatologiczne. Po nim następuje diagnostyka pogłębiona, następnie ocena molekularna oraz ostateczna ocena materiału pooperacyjnego. Na podstawie wszystkich informacji specjalista klasyfikuje nowotwory według skali FIGO.
Co ciekawe, dopiero od dwóch lat w ocenie stopnia zaawansowania raka endometrium uwzględnia się diagnostykę molekularną, która w tym czasie zdążyła już zmienić podejście do leczenia raka trzonu macicy. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi przedstawionymi na kongresie Europejskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, kompleksowe profilowanie genomowe wykonywane metodą NGS stało się nieodzownym elementem postępowania terapeutycznego. Badanie to pozwala na jednoczesną analizę wielu markerów genetycznych z jednej próbki, co umożliwia precyzyjne dopasowanie leczenia do indywidualnych cech molekularnych nowotworu.
– Diagnostyka molekularna to nie dodatek, to podstawa. Na co dzień spotykamy pacjentki, które próbują zrozumieć wynik badania, który otrzymują. Chcą wiedzieć, co oznacza typ molekularny ich nowotworu i jakie mają możliwości leczenia. Badania immunohistochemiczne i profilowanie genetyczne powinny być wykonywane rutynowo – już na etapie rozpoznania. Tylko wtedy możliwe jest wdrożenie terapii dostosowanej do biologii nowotworu, a nie jedynie uzyskanie szczegółów dotyczących jego lokalizacji czy rozmiaru – mówi Pola Król, Prezeska Fundacji Onkologicznej Życie z Rakiem.
PRZEJDŹ DO: ENDOMETRIOZA – CO TO JEST
Nie każdy rak endometrium jest taki sam
W większości przypadków u pacjentek z potwierdzonym rakiem trzonu macicy dalszym postępowaniem jest leczenie chirurgiczne. Warto podkreślić, że współczesna medycyna oferuje różne możliwości leczenia zabiegowego raka endometriozy, ze szczególnym uwzględnieniem technik małoinwazyjnych laparoskopowych, jak również z użyciem robota. Zabiegi te niosą ze sobą wiele korzyści dla pacjentek.
Jeśli chodzi o leczenie systemowe, to przez lata w leczeniu raka endometrium nie było znaczących przełomów. Biologia tego nowotworu była słabo poznana. Sytuację diametralnie zmienił rok 2013, w którym formalnie wyróżniono typy molekularne raka endometrium. Dziś wiemy, że rak endometrium nie jest jedną chorobą, lecz grupą nowotworów o odmiennych cechach biologicznych. Wiedza ta pozwoliła na dalsze badania i opracowanie innowacyjnych terapii, które zmieniają sytuację wielu pacjentek.
W diagnostyce molekularnej kluczowe znaczenie ma status mechanizmu naprawy niesparowanych zasad DNA – MMR, który określa, czy mechanizm ten działa prawidłowo. Aktualnie, ze względu na zarejestrowane terapie, pacjentki dzieli się na dwie główne grupy: dMMR (z deficytem mechanizmu naprawy DNA) oraz non-dMMR tzw. pMMR (z prawidłowym mechanizmem naprawy).
Nowotwory typu dMMR są „widoczne” dla układu odpornościowego. Dzięki temu lepiej reagują na immunoterapię. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja pacjentek z typem non-dMMR, które stanowią większość przypadków. Są to tzw. guzy „zimne” – mniej immunogenne, a więc słabiej reagujące na to leczenie. Niezależnie od statusu molekularnego, jego znajomość daje możliwość doboru dopasowanej terapii.
– Każda pacjentka, niezależnie od typu molekularnego nowotworu, powinna mieć równy dostęp do skutecznego leczenia. Obecnie czekamy na decyzje Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozszerzenia programu lekowego dla chorych z rakiem endometrium należących do grupy pMMR. Decyzja ma zapaść w październiku – podsumowuje prof. dr hab. n. med. Anita Chudecka-Głaz.
PRZEJDŹ DO: NOWOTWORY GINEKOLOGICZNE
SPRAWDŹ: RAK TRZONU MACICY – PROFILAKTYKA
