Polskie prawo zawiera szereg przepisów, które chronią pacjenta onkologicznego i zapewniają mu (przynajmniej w teorii) liczne prawa np. prawo do należytego poziomu świadczeń zdrowotnych, dostępu do dokumentacji medycznej, tajemnicy informacji medycznych czy podmiotowości w procesie podejmowania decyzji terapeutycznych. Prawa pacjenta (w tym pacjenta onkologicznego) regulowane są zasadniczo w ustawie z 6 listopada 2008 roku („ustawa o prawach pacjenta”).

Niektóre kwestie związane z prawami pacjenta onkologicznego regulowane są także w innych aktach prawnych – ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ustawie o działalności leczniczej, ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych czy w Kodeksie Etyki Lekarskiej.

W tym miejscu warto przywołać instytucję Rzecznika Prawa Pacjenta (RPP). Jest to organ powołany, aby stać na straży praw pacjenta. Rzecznik Praw Pacjenta posiada wiele istotnych kompetencji, przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w przypadku przekazania informacji o podejrzeniu naruszenia praw pacjenta.

W 2020 roku Rzecznik Praw Pacjenta uruchomił Telefoniczną Informacją Pacjenta, dedykowaną również osobom chorym na nowotwór. Numer bezpłatnej infolinii: 800 190 590, prefiks 2. 

ZOBACZ WIĘCEJ: INFOLINIA ONKOLOGICZNA

Prawa pacjenta onkologicznego

Do przestrzegania praw pacjenta zobowiązane są osoby uczestniczące w udzielaniu świadczeń zdrowotnych (np. personel medyczny), podmioty udzielające tych świadczeń, organy władzy publicznej właściwe w zakresie ochrony zdrowia oraz Narodowy Fundusz Zdrowia.

Najważniejsze prawa przysługujące pacjentom to:

  • Prawo do świadczeń zdrowotnych – oznacza, że pacjent onkologiczny ma prawo do świadczeń zdrowotnych (diagnostycznych i leczniczych) odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Składają się na nią wytyczne towarzystw naukowych dotyczących postępowania w danej chorobie, wyniki badań naukowych, praktyka kliniczna, charakterystyki podawanych leków.  W razie zagrożenia zdrowia lub życia pacjent ma prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych. Co istotne, sądy coraz częściej orzekają, że choroby onkologiczne stanowią stan zagrożenia życia, co uzasadnia natychmiastowe udzielenie pomocy niezależnie od „wielkości” kontraktów placówek z NFZ.
  • Prawo do informacji i wyrażenia własnego zdania – pacjent, który ukończył 16 lat ma prawo do uzyskania przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych i możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, wynikach leczenia oraz rokowaniach. Prawo do zgłaszania działań niepożądanych
  • Prawo do tajemnicy informacji związanych z pacjentem – pacjent onkologiczny ma prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny, w tym udzielające mu świadczeń zdrowotnych, informacji z nim związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego.
  • Prawo do wyrażanie zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych – oznacza prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń lub odmowy takiej zgody – po uzyskaniu informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych i możliwych metodach diagnostycznych i terapeutycznych, ich następstwach, przewidywanych wynikach leczenia czy rokowaniu. Dopiero po otrzymaniu tych informacji mamy do czynienia z tzw. zgodą świadomą.
  • Prawo do poszanowania intymności i godności – zobowiązuje personel szpitalny i inne podmioty, które są zobowiązane do poszanowania praw pacjentów, do zapewnienia warunków, w których nie będzie naruszana intymność pacjenta, a więc sfera węższa jeszcze niż prywatność, taka do której pacjent dopuszcza jedynie najbliższe sobie osoby. Prawa pacjenta do poszanowania intymności i godności obejmują także prawo do umierania w spokoju i godności.
  • Prawo do dostępu do dokumentacji medycznej – chory (lub jego przedstawiciel) ma prawo do dostępu do swojej dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest zobowiązany prowadzić, przechowywać i udostępniać dokumentację medyczną, a także zapewnić ochronę tych danych
  • Prawo do obecności osoby bliskiej przy udzielaniu świadczeń – na życzenia pacjenta przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych może towarzyszyć  osoba bliska. Osoba udzielająca świadczeń może odmówić obecności osoby bliskiej w przypadku istnienia prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia epidemicznego lub ze względu na bezpieczeństwa zdrowotne pacjenta. Odmowę odnotowuje się w formie pisemnej.
  • Prawo do zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii i orzeczenia lekarza
  • Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego
  • Prawo do opieki duszpasterskiej
  • Prawo do do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie

ZOBACZ: RODZINA W CHOROBIE NOWOTWOROWEJ

Naruszenie praw pacjenta – pomoc

W przypadku naruszenia praw pacjenta można skorzystać z kilku mechanizmów. Organem powołanym, aby stać na straży praw pacjenta jest Rzecznik Praw Pacjenta. W wyniku przeprowadzonego przez RPP postępowania wyjaśniającego możliwe jest:

  • Brak stwierdzenia naruszenia praw pacjenta;
  • Skierowanie wystąpienia do podmiotu, organu, organizacji lub instytucji w której stwierdzono naruszenie praw pacjenta z obowiązkiem poinformowania RPP w ciągu 30 dni o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku;
  • Zwrócenie się do organu nadrzędnego z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa.

W przypadku zawinionego naruszenia praw pacjenta, może się on zwrócić do sądu o przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego (możliwość przysługuje tylko w odniesieniu do wskazanych przez ustawodawcę praw).

Jeśli pacjent doznał szkody majątkowej lub niemajątkowej, może dochodzić rekompensaty lub zadośćuczynienia na zasadach ogólnych. Mechanizm sądowy wiąże się z większym wysiłkiem i kosztami po stronie Pacjenta niż interwencja Rzecznika Praw Pacjenta.

Warto podkreślić, że ograniczenie korzystania z praw pacjenta jest dopuszczalne tylko w konkretnych przypadkach wskazanych w przepisach np. na wypadek wystąpienia zagrożenia epidemicznego lub ze względu na bezpieczeństwo pacjentów.

ZOBACZ RÓWNIEŻ: ZUS – ŚWIADCZENIA DLA PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH

korzystałem z: O życiu z rakiem i po raku, Praktyczny poradnik dla każdego, pod red. Krystyna de Walden-Gałuszko, Polska Liga Walki z Rakiem, 2020.