"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Jak poprawić wyniki kwi podczas leczenia onkologicznego?

Współczesne terapie onkologiczne pozwalają skutecznie walczyć z chorobę nowotworową, jednak ich wysoka toksyczność oraz inwazyjność mogą niekorzystne wpływać na kondycję i stan całego organizmu. Efektów ubocznych leczenia przeciwnowotworowego jest wiele, jednak najczęstszymi i najszybciej rozpoznawalnymi są zmiany w obrębie parametrów krwi. W trakcie terapii onkologicznej (głównie na skutek działania chemioterapii) może dojść u pacjenta do rozwoju niedokrwistości, neutropenii czy trombocytopenii. Chemioterapia działa na komórki szybko dzielące się (przede wszystkim komórki rakowe), ale przez pewien czas może wywierać negatywny wpływ również na szpik kostny i jego pracę. Z tego powodu u pacjentów onkologicznych często obserwuje się zaburzenia w obrazie paramentów morfologicznych krwi.

Właściwe odżywianie podczas leczenia onkologicznego może pozytywnie wpłynąć na poprawę komfortu życia pacjenta oraz zwiększać skuteczność stosowanych metod. Należy jednak zaznaczyć, że przy pomocy samej diety, nie jest się w stanie wyrównać ciężkich niedoborów. Taka sytuacja wymaga kompleksowego leczenia farmakologicznego, ale dobrze skomponowana dieta może wzmocnić postępowanie terapeutyczne.
 

jak poprawić wyniki krwi podczas chemioterapii

 

NIEDOKRWISTOŚĆ U PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH

Niedokrwistość jest częstą patologią wśród chorych na nowotwory złośliwe i rozwija się najczęściej jako efekt uboczny toksycznego leczenia. Częstość jej występowania jest zróżnicowana. Szacuje się, że zmaga się z nią blisko 40% chorych na nowotwory lite i występuje u niemalże wszystkich pacjentów zmagających się z białaczką i chłoniakami. Rozwój niedokrwistości w przypadku chorób nowotworowych jest procesem wieloczynnikowym, który obejmuje najczęściej: krwawienie, hemolizę, niedobory makro- i mikroskładników, działanie cytokin oraz rodzaj zastosowanej terapii (radioterapia, chemioterapia). Uważa się, że niedokrwistość towarzysząca chorobie nowotworowej (cancer related anemia, CRA) jest istotnym czynnikiem prognostycznym oraz może pogarszać jakość życia chorych. Główną funkcją czerwonych krwinek jest przenoszenie tlenu z płuc do tkanek i odbieranie stamtąd dwutlenku węgla. Czerwone krwinki zawierają białko o nazwie hemoglobina. Według kryteriów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niedokrwistość rozpoznaje się w momencie obniżenia stężenia hemoglobiny poniżej prawidłowej wartości. Prawidłowe stężenie hemoglobiny wynosi u dorosłego mężczyzny: 14-18g/dl, a u kobiety 12-14g/dl.

Wyróżnia się cztery rodzaje niedokrwistości:

  • łagodną: przy stężeniu hemoglobiny poniżej normy, ale nie mniejszą niż 10 g/dl,
  • umiarkowaną: przy stężeniu hemoglobiny między 8 a 10 g/dl,
  • ciężką: przy wartości 6,5 do 7,9 g/dl,
  • zagrażająca życiu: wartość < 6,5 g/dl

 

Objawy niedokrwistości

Najczęściej obserwowanymi objawami niedokrwistości są: zmęczenie, depresja, ból głowy, zmniejszona tolerancja na ból, pogorszenie sprawności intelektualnej, utrata popędu płciowego, a w cięższych przypadkach niewydolność oddechowa i krążeniowa. Istotnym następstwem niedokrwistości jest zespół przewlekłego wyczerpania (ZPW). Najczęściej objawia się on dusznością, bólami w klatce piersiowej, zawrotami i bólami głowy, drażliwością, bladością powłok, spojówek i śluzówek oraz charakterystycznymi objawami dla danego rodzaju niedokrwistości. Udowodniono, że nisko poziom hemoglobiny wśród chorych z nowotworami wiąże się z nasileniem występowania zespołu przewlekłego wyczerpania (ZPW).

Leczenie niedokrwistości pochodzenia nowotworowego

Proces leczenia niedokrwistości musi być poprzedzonym dokładnym rozpoznaniem przyczyny, a plan leczenia CRA ustala się głównie na podstawie: rozpoznania przyczyny i podjęcia celowanego leczenia (np. niedoboru Fe, witaminy B12, kwasy foliowego czy erytropoetyny), ustalenia czasu trwania niedokrwistości i oceny stopnia przystosowań chorego oraz innych indywidualnych wskazań. Obecnie obserwowany jest postęp w leczeniu niedokrwistości towarzyszącej chorobie nowotworowej, wśród głównych metod leczenia tej patologii wyróżnia się: przetaczanie KKCz, białka pobudzające erytropoezę (BPE) oraz wyrównywanie niedoborów pokarmowych.
 

morfologia krwi podczas chemioterapii raka

W przypadku niedokrwistości u pacjentów onkologiczniych, dieta ma znaczenie wspomagające. W pierwszej kolejności zawsze należy ustalić jej przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie. Bezpośrednią decyzję związaną z korygowaniem/uzupełnianiem niedoborów żelaza, witaminy B12 oraz kwasu foliowego powinien podjąć lekarz. Pod żadnym pozorem nie powinno się samodzielnie przyjmować suplementów diety zawierających wymienione wyżej składniki. Natomiast produkty obfitujące w żelazo, witaminę B12 i kwas foliowy mogą stanowić profilaktykę przed rozwojem tej patologii.
 

dieta na poprawę wyników krwi

Przyswajalność żelaza przez organizm jest zależna od jego zgromadzonej ilości. Im większe rezerwy są w organizmie, tym mniejsza jest jego przyswajalność pożywienia. Lepiej przyswajalne jest żelazo hemowe, pochodzące z produktów zwierzęcych. Natomiast żelazo niehemowe znajdujące się w surowcach roślinnych przyswajane jest przez organizm w nieznacznym stopniu np. ze szpinaku wchłania się ok. 2%. Na bioprzyswajalność żelaza niehemowego mają wpływ różne składniki zawarte w pożywieniu.

Wchłanianie żelaza niehemowego zmniejszają:

  • fityniany zawarte w produktach zbożowych z pełnego przemiału,
  • fosforany występujące w dużych ilościach w żółtku jaja i mleku (żółtko jaja zawiera dużo żelaza ok. 7.2mg/100g lecz jest ono słabo przyswajalne),
  • kwas szczawiowy znajdujący się w większych ilościach w szpinaku, szczawiu, rabarbarze,
  • kazeina mleka krowiego,
  • polifenole: tiamina znajdująca się w herbacie, kofeina występująca w kawie, działają hamująco na biodostępność żelaza,
  • nadmiar błonnika pokarmowego w diecie.

 

CO Z TYM SOKIEM Z BURAKA?

Burak jest warzywem bogatym w witaminę C, B, kwas foliowy, β-karoten oraz chlor, mangan, wapń, żelazo (niehemowe), sód, fosfor, potas, chrom i magnez. Takie bogactwo składników sprawia, że sok buraczany może stanowić doskonały element codziennej diety, ale… ze względu na obecność żelaza niehemowego (organizm przyswaja jedynie do 5%) jego wpływ na poprawę parametrów krwi jest znikomy. Niewątpliwie jednak regularnie pity sok z buraka pomaga obniżyć zbyt wysoki poziom cholesterolu. Mimo to, ze względu na tak bogaty skład mineralny buraka spożywanie ½ szklanki świeżego soku każdego dnia może wpłynąć korzystnie na funkcjonowanie organizmu. Należy jednak pamiętać, że warzywo to jest wysokoskrobiowe i po spożyciu może powodować wzdęcia oraz biegunkę. Dlatego w okresie leczenia onkologicznego należy dokładnie obserwować organizm po spożyciu świeżego soku z buraka.
 

NEUTROPENIA I TROMBOCYTOPENIA PODCZAS LECZENIA ONKOLOGICZNEGO

Działanie leków chemioterapeutycznych polega na niszczeniu komórek dzielących się często, dlatego chemioterapia działa silniej na komórki nowotworowe aniżeli zdrowe. Niestety, niektóre normalne komórki w naszym organizmie również dzielą się dynamicznie i są narażone na niszczący wpływ cytostatyków. Większość leków przydatnych w chemioterapii ogranicza przejściowo zdolność szpiku kostnego o wytwarzania krwinek, także białych (odpowiedzialnych za odporność). Ewentualne skutki uboczne chemioterapii zależą od rodzaju przyjmowanych leków, ich dawek oraz częstotliwości kolejnych etapów leczenia. Większość efektów ubocznych chemioterapii ma charakter przejściowy.

W wyniku leczenia toksycznego może dojść do rozwoju neutropenii lub trombocytopenii. W przypadku tych patologii istotne znaczenie ma zachowanie bardzo wysokiego reżimu higienicznego podczas przygotowywania oraz spożywania pokarmów, aby nie doszło do zanieczyszczenia żywności, a w konsekwencji do zatrucia pokarmowego. Należy zaznaczyć, że wszystkie zaburzenia w obrębie krwi po zakończeniu terapii onkologicznej „wracają do normy”, a szybkość regeneracji organizmu jest cechą indywidualną.

NEUTROPENIA

Neutropenia to zmniejszenie liczby granulocytów obojętnochłonnych poniżej dolnej granicy normy. Najczęstszą przyczyną neutropenii u chorych na nowotwory są zaburzenia wytwarzania granulocytów obojętnochłonnych w szpiku kostnym wskutek mielotoksycznego działania leków cytotoksycznych (zależnego od dawki). Największe zmniejszenie liczby granulocytów, zwykle występuje po 7–14 dobach od zastosowania chemioterapeutyku, ale w przypadku niektórych leków (np. pochodne nitrozomocznika) może nastąpić nawet po kilku tygodniach. Neutropenia jest jednym z najważniejszych czynników predysponujących do wystąpienia zakażeń, dlatego tak ważne jest zachowanie w tym czasie wysokiego reżimu higienicznego podczas spożywania i przyrządzania posiłków. Najczęstszym objawem neutropenii jest tzw. gorączka neutropeniczna (GN), którą leczy się farmakologicznie.
 

  • Sok wpływający korzystnie na jakość krwi

    Składniki: 1 gałązka natki pietruszki, 1 mały burak, 1 średnia marchew, 3 liście szpinaku/boćwiny, ½ szklani zielonej pszenicy, 2 liście mniszka lekarskiego lub rzepy, ¼ szklanki jeżyn lub malin.   Wykonanie: Wszystkie składniki dokładnie umyć i oczyścić, następnie włożyć do sokowirówki. W razie potrzeby sok można rozcieńczyć z wodą

 

TROMBOCYTOPENIA

Trombocytopenia (małopłytkowość) oznacza zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej 150 000/µl (zakres normy: 150 000–400 000/µl). Najczęstszą przyczyną małopłytkowości jest zmniejszenie wytwarzanie trombocytów w szpiku kostnym w wyniki chemioterapii, radioterapii, zajęcia szpiku przez nowotwór, toksycznego uszkodzenia, niedoborów witaminy B12 i kwasu foliowego bądź zakażeń. Charakterystyczną cechą małopłytkowej skazy krwotocznej są krwawienia skórno-śluzówkowe, które mogą mieć różnorodną postać np. drobnych wybroczyn w skórze kończyn i tułowia oraz (rzadziej) twarzy i błony śluzowej jamy ustnej lub krwawych podbiegnięć (sińce), krwawień z błon śluzowych jamy ustnej i nosa, dróg moczowych i płciowych czy też krwawień z przewodu pokarmowego i do ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Małopłytkowość może być leczona przy pomocy koncentratów krwinek płytkowych, kortykosteroidów i preparatów immunoglobulin bądź innym bardziej specjalistycznymi metodami.

Środki ostrożności, pozwalające uniknąć zanieczyszczenia żywności:

  • częste mycie rąk (np. pomiędzy przygotowywaniem różnych składników potrawy),
  • dokładne mycie wszystkich surowców bezpośrednio przed spożyciem (można do tego wykorzystać specjalne płyny przeznaczone do mycia żywności/warzyw/owoców),
  • utrzymywanie w czystości miejsca na którym przygotowywane są posiłki oraz naczyń przyborów kuchennych,
  • częste wymienianie ściereczek i gąbek kuchennych,
  • rozmrażanie mrożonek tylko i wyłącznie w lodówce (nie na blacie kuchennym),
  • korzystanie z termometru przeznaczonego do żywności, aby mieć pewność, że mięso przeznaczone do spożycia jest w pełni upieczone/ugotowane,
  • skrupulatne sprawdzanie dat przydatności do spożycia podczas zakupów,
  • unikać spożywania potraw wielokrotnie podgrzewanych/ długo przechowywanych.

 
 

Jak poprawić wyniki kwi podczas leczenia onkologicznego i chemioterapii, foto: flickr.com licencja CC
opracowała mgr Małgorzata Solecka-dietetyk, specjalista ds. żywienia w chorobach nowotworowych Centrum Zdrowia Avatar, Żywieniowa poradnia onkologiczna ([email protected])

 
Piśmiennictwo:
Ciborowska H., Rudnicka A.: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014;
Krzakowski M., Krzysztof W.: Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych 2013 rok, Via Medica, Gdańsk 2013;
Pawlak Z.W., Wawrocka-Pawlak M.: Niedokrwistość w przebiegu choroby nowotworowej- diagnostyka i leczenie, Współczesna Onkologia 2006;
Gawrychowski K.: Niedokrwistość towarzysząca chorobom nowotworowym, Współczesna Onkologia 2006;
Kowalski D.M., Jaśkiewicz P., Krzakowski M., Zajda K.: Zastosowanie erytropoetyny u chorych na nowotwory złośliwe leczonych napromienianiem, Współczesna Onkologia 2000;
Chełstowska M., Warzocha K.: Objawy kliniczne i zmiany laboratoryjne w diagnostyce różnicowej niedokrwistości, Onkologia w Praktyce Klinicznej 2006;
Winczura P., Jassem J.: Rekombinowana ludzka erytropoetyna w leczeniu niedokrwistości u chorych na nowotwory: zagrożenia i nadzieje, Onkologia w Praktyce Klinicznej 2007.
 

Jak poprawić wyniki kwi podczas leczenia onkologicznego?
4.74 (94.71%) 34 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Konferencja FALENTY 2017 – Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi

Polskie Towarzystwo do Badań nad Rakiem Piersi zaprasza do udziału w XI Międzynarodowej Konferencji Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi FALENTY 2017, która odbędzie się w dniach 20-22 kwietnia 2017 w...
Opublikowane 25 Mar 2017

“Historie Pacjentów” – czekamy na Wasze wiadomości

Drodzy Czytelnicy! Choroba onkologiczna to nie tylko przypadek medyczny i schemat leczenia zbuntowanych komórek nowotworowych, ale przede wszystkim konkretny człowiek oraz jego indywidualna historia. Na...
Opublikowane 24 Mar 2017

Radomskie Centrum Onkologii zaprasza na Akademię Onkologiczną

Wykrywanie i leczenie nowotworów piersi to temat kolejnej edycji Akademii Onkologicznej dla Pacjentów, która odbędzie się 24 marca 2017 o godz. 16:00. Radomskie Centrum Onkologii na Wacynie już po raz...
Opublikowane 21 Mar 2017

Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi

23 marca 2017 roku w warszawskim Hotelu Belweder odbędzie się Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi. Spotkanie ma charakter interaktywny z udziałem wszystkich prelegentów...
Opublikowane 20 Mar 2017

Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi – konferencja

W dniach 26-28 kwietnia 2017 roku w Krakowie odbędzie się II edycja konferencji naukowej połączonej z warsztatami praktycznymi Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi....
Opublikowane 15 Mar 2017
Więcej w jak poprawić wyniki krwi, leczenie wspomagające, małopłytkowość, neutropenia
Termedia akademia onkologii leczenie wspomagające Warszawa
Piąta Akademia Onkologiczna – leczenie wspomagające w onkologii

W dniu 24 września 2016 roku w Sali Wykładowej Szpitala MSW w Warszawie odbędzie się Piąta Akademia Onkologiczna...

Zamknij