Onkoserwis – najnowsze doniesienia i interesujące newsy ze świata onkologii zebrane przez ekspertów Polskiej Ligii Walki z Rakiem. Przegląd newsówonkologicznych opublikowanych na łamach prestiżowych czasopism i serwisów medycznych – grudzień 2025.
Co nowego w onkologii? Zapraszamy do lektury!
Onkoserwis – grudzień 2025
Domowe testy w kierunku infekcji HPV mogą być skuteczniejsze i tańsze niż standardowe badania przesiewowe
W czasopiśmie JAMA Network Open opublikowano wyniki badania, w którym przeanalizowano efektywność kosztową domowych testów wykrywających infekcję wirusem brodawczaka ludzkiego (Human papilloma virus, HPV) wśród uczestników badań skriningowych. Kobiety w wieku 30-64 lat podzielono w na podstawie historii badań przesiewowych na osoby wykonujące badania zgodnie z harmonogramem (41,4%), wykonujące badania z opóźnieniem (26,3%) lub o nieznanym statusie (31,6%).
Wśród kobiet przestrzegających harmonogramu domowe testy HPV były skuteczniejsze i tańsze niż standardowy skrining. Podobne wyniki uzyskano w grupie osób wykonujących badania z opóźnieniem. Koszt jednego dodatkowego badania przesiewowego oceniono na -19 USD (oszczędność kosztów) do 63 USD. Cytowana analiza ekonomiczna wykazała, że bezpośrednia wysyłka zestawów do badania HPV do osób, które regularnie poddawały się badaniom przesiewowym lub wykonywały je z opóźnieniem wobec harmonogramu, była ekonomicznie korzystniejsza niż inne strategie.
Źródło: jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen
Ułatwienie dostępu do marihuany zmniejsza stosowanie opioidów wśród chorych na nowotwory
Ból dotyczy ponad 65% chorych na nowotwory, a leki opioidowe należą do podstawowych metod jego leczenia. Medyczna marihuana wykazuje działanie synergistyczne wobec opioidów, pozwalając na zmniejszenie ich dawki lub późniejsze rozpoczęcie leczenia. Pewną barierą w terapii konopiami indyjskimi jest ich dostępność. W większości krajów jedyną legalną marihuaną jest jej forma medyczna. Amerykańscy badacze przeprowadzili analizę oceniającą wpływ dostępności konopi na użycie opioidów wśród dorosłych chorych na nowotwory. Okazało się, że otwarcie aptek z medyczną marihuaną wiązało się ze znacznym spadkiem liczby recept na opioidy o 41,07 na 10 000 (p < 0,001) jak również średniej kwartalnej liczby dni dostaw opioidów o 2,54 dnia (p < 0,001).
Źródło: academic.oup.com/jnci/advance-article-abstract
Jak zmniejszyć spożycia alkoholu w Unii Europejskiej?
Pozornie nieszkodliwy alkohol powoduje ogromne szkody zdrowotne, społeczne i gospodarcze. Według danych Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Unia Europejska (UE) ma najwyższe spożycie alkoholu na świecie. W 2020 r. alkohol był odpowiedzialny w UE za ponad 110 tys. zachorowań na nowotwory, w tym 36 tys. przypadków raka jelita grubego, 24 tys. przypadków raka piersi i 12 tys. nowotworów rejonu głowy i szyi. Blisko 70% z nich dotyczyło mężczyzn. Niemal 100 tys. zgonów z powodu nowotworów w całym europejskim regionie WHO było spowodowanych alkoholem. W 2018 r. przedwczesne zgony spowodowane nowotworami związanymi z alkoholem kosztowały UE około 4,6 mld euro.
W Niemczech alkohol to wciąż jeden z głównych modyfikowalnych czynników ryzyka zachorowalności na nowotwory. Średnie spożycie czystego etanolu na osobę rocznie wynosi 10,6 litra – prawie dwa razy więcej niż średnia światowa. Około 7,4 mln mieszkańców Niemiec uznaje się za uzależnione od alkoholu lub spożywające go w ilościach zagrażających ich zdrowiu. Według Niemieckiego Centrum ds. Uzależnień alkohol powoduje lub przyczynia się do 1 na 20 zgonów rocznie. System opodatkowania, nakładający zerowy podatek na wina i bardzo niski na piwa sprawia, że alkohol jest stosunkowo niedrogi. W ujęciu realnym butelka piwa lub wina kosztuje obecnie mniej niż 20 lat temu
WHO zaleca pięć podstawowych środków w ramach swojej globalnej strategii „SAFER”, mających zmniejszyć spożycie alkoholu na świecie:
- Ograniczenie dostępności sprzedaży alkoholu – skrócenie godzin otwarcia sklepów z alkoholem oraz zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach benzynowych i dworcach kolejowych. Po wdrożeniu tych środków na Litwie i w Finlandii odnotowano gwałtowny spadek przemocy oraz liczby hospitalizacji związanych z alkoholem
- Podwyższanie podatków i wprowadzenie cen minimalnych. Podwyższenie podatku na alkohol o 10% może obniżyć jego spożycie o około 4%.
- Kompleksowy zakaz reklamy, obejmujący telewizję, Internet i masowe wydarzenia oraz zabraniający umieszczania logo sponsorów z branży alkoholowej w sporcie. Francja, Norwegia i Islandia wykazały, że takie ograniczenia chronią w szczególności młodzież.
- Łatwiejszy dostęp do wczesnej diagnostyki i leczenia uzależnienia. Włączenie programów wczesnej interwencji do podstawowej opieki zdrowotnej, szpitali i miejsc pracy.
- Ścisła kontrola ruchu drogowego obejmująca częstsze kontrole trzeźwości, obniżenie dopuszczalnego stężenia alkoholu we krwi oraz surowe kary, co łącznie przyczynia się do zmniejszenia liczby wypadków drogowych.
WHO podkreśla, że takie działania są skuteczne. Litwa i Estonia zmniejszyły spożycie alkoholu o blisko 30% w ciągu dziesięciu lat dzięki podwyżkom podatków, zakazom reklam i ograniczeniom godzin sprzedaży. Oba kraje odnotowały od tego czasu znaczny spadek liczby hospitalizacji i wypadków drogowych związanych z alkoholem.
Źródło: www.medscape.com
Alkohol odpowiada za coraz większy odsetek zachorowań na nowotwory w Stanach Zjednoczonych.
Spożycie alkoholu w USA rośnie, a wraz z nim zwiększa się zachorowalność na nowotwory, których rozwój jest powiązany z konsumpcją alkoholu. Dane z lat 2008–2019 pokazują, że alkohol odpowiadał za rozwój znacznej części zachorowań na różne nowotwory, m.in. raka piersi, jelita grubego, wątroby czy krtani.
Najwyższe odsetki przypadków bezpośrednio powiązanych ze spożyciem alkoholu odnotowano dla raka płaskonabłonkowego przełyku (13,9–16,7% u kobiet oraz 26,6–28,7% u mężczyzn). U kobiet szczególnie niepokojący jest obserwowany w ostatnich latach ponad 20-procentowy wzrost liczby zachorowań na raka piersi związanego ze spożyciem alkoholu. Szacuje się, że spośród 297 790 nowych rozpoznań raka piersi aż 6% można bezpośrednio powiązać ze spożywaniem alkoholu, z czego ok. 2% przypadków wynika z niskiego, choć nadal obarczonego ryzykiem poziomu konsumpcji.
Badanie potwierdza, że alkohol pozostaje ważnym czynnikiem rakotwórczym, a jego wpływ na epidemiologię nowotworów w ostatnich latach narasta.
Źródło: aacrjournals.org/cebp
Hipnoza zmniejsza stres i ból pooperacyjny u chorych na raka piersi
Piętnastominutowa sesja hipnozy przed zabiegiem operacyjnym z powodu raka piersi zmniejszała zmęczenie, zużycie fentanylu w okresie pooperacyjnym oraz obniżała poziom stresu emocjonalnego bardziej niż terapia mindfulness.
Do prospektywnego badania z randomizacją włączono w Norwegii ponad 200 kobiet. W ciągu 2 godzin przed operacją chore przydzielano losowo do grupy 15-minutowej sesji hipnozy na żywo, skupiającej się na relaksacji, przyjemnych obrazach i sugestiach, lub do grupy z 15-minutową sesją mindfulness, koncentrującą się na oddychaniu i relaksacji, odtwarzaną przez słuchawki. Grupa poddana hipnozie w stosunku do chorych poddanych terapii mindfulness uzyskała niższe wyniki zmęczenia pooperacyjnego (średnia różnica [MD] 6,4 punktu), stresu emocjonalnego (MD 5,7; p = 0,04 dla obu) oraz zużyła średnio o 0,03 mg mniej fentanylu (p = 0,02), a różnica ta była istotna klinicznie.
Chore z wysokim poziomem lęku przed operacją doświadczyły większego zmniejszenia stresu emocjonalnego po zabiegu niż kobiety z niższym poziomem lęku (p = 0,003). Pooperacyjny poziom bólu, nudności i dyskomfortu nie różnił się znacząco między grupami. Nie zgłoszono żadnych zdarzeń niepożądanych związanych z hipnozą.
Źródło: journals.lww.com/anesthesiology
Farbowanie włosów może zwiększać ryzyko niektórych nowotworów
Systematyczny przegląd 96 badań wykazał, że długotrwałe stosowanie farb do włosów, zwłaszcza ciemniejszych odcieni, zwiększa ryzyko niektórych nowotworów.
Do analizy włączono 13 prospektywnych badań kohortowych oraz 83 badania kliniczno-kontrolne. Większość z nich wykazała bezpośredni związek między stosowaniem farb do włosów a ryzykiem zachorowania na raka piersi. Związek ten był zależny od karnacji chorych i odcieni farb. Ryzyko zachorowania na raka pęcherza moczowego, pomimo że w niektórych z analizowanych badań nie było istotne statystycznie, w badaniu populacyjnym wzrastało u kobiet stosujących farby do włosów przez ponad 31 lat. W kilku publikacjach odnotowano zwiększone ryzyko wystąpienia ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci kobiet farbujących włosy we wczesnym okresie ciąży i laktacji.
W jednym z badań stwierdzono również, że stosowanie przez ponad dekadę farb do włosów zwiększa ryzyko raka gruczołu krokowego, zwłaszcza u mężczyzn poniżej 60. roku życia. Koloryzacja może zwiększać ryzyko nowotworów hematologicznych oraz nowotworów mózgu. Autorzy przeglądu dodają, że nowoczesne, pozbawione amin aromatycznych receptury farb do włosów, mogą nie stwarzać takiego samego ryzyka.
Źródło: www.neurology.org
Stosowanie statyn po rozpoznaniu raka piersi może poprawiać rokowanie.
Coraz więcej badań sugeruje, że cholesterol może odgrywać rolę w mechanizmach napędzających rozwój raka piersi, co rodzi pytanie, czy leki obniżające stężenie cholesterolu (np. statyny) mogą poprawiać rokowanie u kobiet z tym nowotworem.
Wyniki duńskiego badania obejmującego niemal 67 000 kobiet z nieprzerzutowym rakiem piersi, które wcześniej nie stosowały leków obniżających stęenie cholesterolu, wskazują, że rozpoczęcie terapii statynami w ciągu pierwszych trzech lat od rozpoznania raka może się wiązać z umiarkowaną poprawą przeżycia. Dziesięcioletnie ryzyko śmierci z powodu raka piersi wynosiło 11,8% u kobiet, które otrzymały statyny, w porównaniu z ryzykiem wynoszącym 13,5% u kobiet nieprzyjmujących tych leków.
Zaobserwowano także niewielkie, około 8-procentowe zmniejszenie ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny u kobiet stosujących statyny. Wyniki badania sugerują, że statyny mogą odgrywać rolę nie tylko w leczeniu chorób sercowo-naczyniowych, lecz mogą mieć także znaczenie dla wyników leczenia raka piersi.
Źródło: www.thelancet.com/journals/lancet
Aspiryna zmniejsza ryzyko nawrotu raka jelita grubego u chorych z określonymi mutacjami.
Od wielu lat sugeruje się, że aspiryna może zmniejszać ryzyko rozwoju polipów i raka jelita grubego, jednak dotąd brakowało bezpośrednich dowodów na to, że jej stosowanie po rozpoznaniu raka jelita grubego może poprawiać rokowanie.
W badaniu klinicznym z udziałem 1103 osób po leczeniu operacyjnym wczesnego (nieprzerzutowego) raka jelita grubego wykazano, że codzienne przyjmowanie 160 mg aspiryny przez 3 lata może istotnie obniżyć ryzyko nawrotu raka u osób, których nowotwór wykazuje określone mutacje w genach szlaku PI3K (obecne u ok. 1/3 wszystkich chorych na raka jelita grubego). W grupie chorych z mutacją w genie PIK3CA odsetek nawrotów raka po trzech latach wynosił 7,7% u osób przyjmujących aspirynę, w porównaniu z 14,1% w grupie otrzymującej placebo. Podobny efekt obserwowano u osób z innymi mutacjami w genach PI3K, PIK3R1 i PTEN: nawroty występowały u 7,7% osób stosujących aspirynę i 16,8% u tych, którzy otrzymywali placebo. Ogółem w populacji chorych z mutacjami w genach szlaku PI3K aspiryna zmniejszała ryzyko nawrotu raka jelita grubego o ponad 50%.
Wyniki badania wskazują zatem, że powszechnie dostępny i tani lek, jakim jest aspiryna, może znacząco zmniejszać ryzyko nawrotu raka jelita grubego u osób z określonym profilem genetycznym guza.
Źródło: www.nejm.org
Media przekłamują informacje o nowotworach u celebrytów i osób publicznych
Media często opisują przypadki nowotworów u znanych osób, jednak zazwyczaj robią to w sposób niepełny i powierzchowny, pomijając kluczowe informacje o chorobie.
W analizie ponad 4000 artykułów z lat 2010–2020 pochodzących z całego świata zidentyfikowano 254 doniesienia dotyczące zachorowań na nowotwory u konkretnych osób publicznych: najczęściej aktorów (15,3%), prezenterów radiowych i telewizyjnych (14%), polityków (13,4%), członków rodzin osób znanych (7%), muzyków (7%) oraz sportowców i trenerów (7%). Aż 14,5% artykułów w ogóle nie precyzowało, jaki nowotwór wykryto. Jeśli pojawiały się bardziej szczegółowe dane, najczęściej dotyczyły raka piersi (13,7%), glejaka lub innych nowotworów mózgu (7,5%), raka gardła (5,5%), prostaty (5,5%), płuca (5,1%) oraz trzustki (5,1%), co nie odzwierciedlało dobrze faktycznej struktury zachorowań na poszczególne nowotwory w populacji ogólnej.
W większości publikacji brakowało także informacji o stadium choroby: w 63% przypadków nie wspomniano o nim wcale, a tam, gdzie je podawano, dominowały opisy zaawansowanego nowotworu o złym rokowaniu. Dane o leczeniu również były fragmentaryczne: 37,8% artykułów nie zawierało żadnej informacji o zastosowanej terapii, a wzmianki o nowoczesnych metodach leczenia (np. immunoterapii), pojawiały się bardzo rzadko. W efekcie odbiorcy tego rodzaju doniesień medialnych otrzymują zniekształcony obraz choroby nowotworowej, który częściej wywołuje niepokój niż dostarcza rzetelnej wiedzy.
Źródło: www.esmorwd.org
Bierne palenie pogarsza rokowanie u chorych na nowotwory
Dym tytoniowy środowiskowy, czyli bierne palenie, jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego, ponieważ jego negatywne skutki mogą dorównywać tym obserwowanym u osób palących aktywnie. W amerykańskiej analizie obejmującej ponad 17 000 chorych z wybranymi nowotworami (rakiem jelita grubego, piersi, płuca, żołądka lub czerniakiem), którzy nigdy nie palili, odnotowano wyraźne różnice w przeżywalności związane z narażeniem na bierne palenie. W grupie chorych z udokumentowaną ekspozycją na dym tytoniowy w ciągu pięciu lat od rozpoznania nowotworu zmarło 87% osób, podczas gdy wśród chorych nieeksponowanych na bierne – 62%.
Analizy wykazały, że kontakt z dymem środowiskowym zwiększał ryzyko zgonu w ciągu pięciu lat niemal czterokrotnie, a po uwzględnieniu wpływu innych czynników, ponad siedmiokrotnie. Wyniki analizy wskazują, że nawet przy braku aktywnego palenia bierna ekspozycja na dym tytoniowy pozostaje silnym czynnikiem pogarszającym rokowanie w chorobach nowotworowych.
Źródło: www.sciencedirect.com
Rak płuca należy do nowotworów o najwyższej umieralności, odpowiadając za co czwarty zgon nowotworowy w USA
Dzięki postępowi w chirurgii oraz leczeniu spersonalizowanemu wskaźnik przeżycia wzrósł w ostatnich pięciu latach o prawie 30%. Wprowadzenie badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej (LDCT) umożliwiło wczesne rozpoznanie, kiedy leczenie jest znacznie skuteczniejsze i łatwiejsze dla pacjentów.
Według National Cancer Institute LDCT zmniejsza względną umieralność nawet o 20%. Na każde 320 przebadanych osób udaje się uniknąć jednego zgonu z powodu raka płuca. Wytyczne zalecają skrining u aktywnych lub byłych palaczy (z historią palenia ≥ 20 paczkolat) w wieku 50 lat lub starszych. LDCT wykonuje jednak w USA mniej niż 20% uprawnionych osób.
Nowe badania opublikowane w JAMA, oparte na National Health Interview Survey 2024 wykazały, że badając wszystkich uprawnionych można by zapobiec 62 tys. zgonom z powodu raka płuca i zyskać w ciągu 5 lat ponad 870 tys. osobolat życia. Analiza wykazała również, że prawie 30 tys. potencjalnie możliwych do uniknięcia zgonów dotyczy palaczy, którzy nie spełniają kryteriów badań przesiewowych USPSTF z 2021 roku.
Najnowsze badania sugerują, że obecne kryteria kwalifikacji do LDCT niewystarczająco identyfikują populacje wysokiego ryzyka, np. osoby z predyspozycjami genetycznymi lub ekspozycją na określone substancje chemiczne. Najskuteczniejszą metodą zapobiegającą rozwojowi raka płuca pozostaje jednak rzucenie palenia. Z kolei u osób z rozpoznaniem raka płuca zaprzestanie nałogu poprawia wyniki leczenia, zmniejsza liczbę powikłań i może wydłużyć średnie przeżycie nawet o 1,8 roku. .
Źródła: www.medscape.com, jamanetwork.com/journals/jama
opracowanie: Onkoserwis – serwis onkologiczny dla dziennikarzy – Polska Liga Walki z Rakiem
PRZEJDŹ DO: ONKOSERWIS – LISTOPAD 2025
PRZESKOCZ DO: STRONA GŁÓWNA
