Rak niedrobnokomórkowy płuca obejmuje około 80% wszystkich przypadków raka płuc, natomiast rak drobnokomórkowy pozostałe 20%. Doświadczenie pokazuje, że obie grupy zachowują się w różny sposób i odmiennie reagują za zastosowane leczenie. Niedrobnokomórkowy rak płuca jest zwykle dzielony na trzy postacie, w zależności od swojego wyglądu mikroskopowego. Guz nowotworowy w zależności od stopnia zaawansowania wymaga odmiennych metod leczenia. Poniższy artykuł przedstawia rekomendowane metody terapii onkologicznej dla niedrobnokomórkowego raka płuc w stopniu 1-3A, nowotworu płuc w stadium 3A i 3B oraz rozsianego niedrobnokomórkowego raka płuc 4 stopnia.

Wśród niedrobnokomórkowych raków płuca wyróżnia się trzy podstawowe typy histologiczne:

  • Rak płaskonabłonkowy płuc  (ocenia się, że stanowi 40% przypadków raka płuca. Jest zazwyczaj skutkiem palenia papierosów i zwykle ma swój początek w komórkach, z których jest zbudowany nabłonek wyściełający drogi oddechowe. Wykazuje tendencje do bardziej powolnego wzrostu niż inne postacie raka płuc i później daje przerzuty).
  • Gruczolakorak (uważa się, że gruczolakorak rozwija się z komórek gruczołowych zlokalizowanych w nabłonku wyściełającym drogi oddechowe. Często rozwijają się na zewnętrznej przestrzeni płuca i niekiedy już na wczesnym etapie mogą dawać przerzuty do węzłów chłonnych lub innych miejsc w organizmie.  Ten typ występuje bardziej powszechnie u kobiet).
  • Rak wielkokomórkowy (jest postacią, która stanowi 10% wszystkich przypadków nowotworów płuc. Jest stwierdzany zazwyczaj u palaczy. Większość guzów wzrasta w kierunku dystalnym, ku brzegowi płuc).

 
Te trzy typy można podzielić na kilka odmian. Najczęstszym obecnie typem histologicznym NDRP jest rak gruczołowy. Stanowi on około połowy wszystkich NDRP. Częstość raka płaskonabłonkowego płuca szacuje się na około 30%. Rzadko spotykanymi typami raka niedrobnokomórkowego płuca są: rak o utkaniu mieszanym, rak pleomorficzny z elementami mięsakowymi i nowotwory płuca wywodzące się z błony śluzowej.

niedrobnokomórkowy rak płuca
 

NIEDROBNOKOMÓRKOWY RAK PŁUCA – OGÓLNE ZASADY LECZENIA

Leczenie raka płuca obejmuje zastosowanie chirurgii, radioterapii, chemioterapii, leków ukierunkowanych molekularnie, leków immunokompetentnych oraz metod skojarzonych. Choroba najczęściej diagnozowana jest w IIIB lub IV stadium zaawansowania (60% chorych) wymagającym specjalistycznego leczenia farmakologicznego.

Należy podkreślić, że możliwości terapii raka niedrobnokomórkowego różnią się istotnie od metod stosowanych w leczeniu typu drobnokomórkowego. Wybór optymalnej metody leczenia danego nowotworu powinien uwzględniać wszystkie cechy kliniczne i patomorfologiczne oraz wyniki badań obrazowych i laboratoryjnych, a także stan ogólny pacjenta i aktualne objawy choroby. Decyzje na temat postępowania terapeutycznego powinny być podejmowane w ramach zespołów wielospecjalistycznych, a leczenie prowadzone w ośrodkach o odpowiednim doświadczeniu. Wykazano, że skuteczność leczenia ma związek z zaprzestaniem palenia tytoniu.
 

RAK NIEDROBNOKOMÓRKOWY PŁUC STOPIEŃ 1-3A

LECZENIE CHIRURGICZNE

U chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca (NRDP) w stopniach I i II oraz u części chorych w stopniu IIIA (bez cechy N2) leczeniem z wyboru jest pierwotna doszczętna resekcja miąższu płucnego. U chorych w stopniu IIIA z obecnością cechy N2 zastosowanie pierwotnego leczenia chirurgicznego nie poprawia wskaźników przeżycia (u niektórych pacjentów w tej grupie może być rozważane jedynie w przypadku uzyskania odpowiedzi na wstępną chemioterapię w obrębie węzłów chłonnych). Standardowym postępowaniem chirurgicznym jest lobektomia lub pneumonektomia, przy czym w oby wypadkach konieczne jest usunięcie węzłów chłonnych wnęki  i śródpiersia. W I stopniu  zaawansowania można wykonać lobektomię metodą wideotorakoskopową. Rak niedrobnokomórkowy płuca i jego materiał pooperacyjny powinien zawierać przynajmniej 6 węzłów chłonnych z 3 grup węzłów wnęki  i śródpiersia. Wpływ rozległości limfadenektomii na wyniki leczenia chirurgicznego jest przedmiotem prowadzonych obecnie badań, ale bardziej rozlegle wycięcie układu chłonnego ma zasadnicze znaczenie dla właściwego określenia pooperacyjnego zaawansowania choroby i kwalifikacji do leczenia uzupełniającego.

Jeżeli przeprowadzenie resekcji raka niedrobnokomórkowego płuca jest niemożliwe z powodu istotnych przeciwwskazań medycznych lub zgody chorego, to należy rozważyć zastosowanie radykalnej radioterapii konformalnej w dawce 66-76 Gy (dawki frakcyjne 1,8-2 Gy). Radyklane napromienianie jest możliwe u chorych w dobrym stanie sprawności i z prawidłową wydolnością oddechowo-krążeniową. U chorych z obwodowymi zmianami pierwotnymi o niewielkich wymiarach (T1) i bez cech przerzutów w węzłach chłonnych w badaniach obrazowych ( tomografia lub PET), którzy nie mogą być poddani leczeniu chirurgicznemu postępowaniem z wyboru jest radioterapia stereotaktyczna.

LECZENIE PRZED- I POOPERACYJNE W NIEDROBNOKOMÓRKOWYM RAKU PŁUCA

Uzasadnieniem do stosowania przedoperacyjnej lub pooperacyjnej chemioterapii są niezadowalające wyniki leczenia chirurgicznego w zakresie wysokiego ryzyka rozsiewu. Celem przedoperacyjnej chemioterapii jest wczesne zniszczenie potencjalnie istniejących mikroprzerzutów oraz zmniejszenie masy nowotworu w klatce piersiowej, co może w niektórych przypadkach ułatwić wykonanie doszczętnej operacji. Przedoperacyjne skojarzenie chemioterapii z radioterapią nie ma uzasadnienia w codziennej praktyce klinicznej poza zastosowaniem tej metody w nowotworach rowka górnego (guz Pancoasta). W praktyce klinicznej poopoeracyjną chemioterapię (3-4 cykle cisplatyny i winorelbiny) powinno stosować się u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w stopniu zaawansowania II i IIIA, w dobrym stanie sprawności, po doszczętnym zabiegu operacyjnym. Nie ma uzasadnienia dla stosowania uzupełniającej chemioterapii cytostatykami w stopniach zaawansowania IA i IB.

Radioterapia pooperacyjna u chorych w stopniach zaawansowania I i II (pN0 i pN1) nie poprawia mediany przeżycia chorych poddanych doszczętnej resekcji miąższy płucnego. W grupie chorych z pN2 wykazano zmniejszenie ryzyka wznowy miejscowej (3% vs. 41%), bez wpływu na medianę czasu przeżycia całkowitego. Wskazaniem do radioterapii uzupełniającej jest przeprowadzony nieradykalny zabieg operacyjny (R1). W radioterapii uzupełniającej niedrobnokomórkowego raka płuca zaleca się stosowanie technik konformlanych, dawki frakcyjnej 1,8-2,0 Gy i dawki całkowitej 54-56 Gy na obszar napromieniania efektywnego i 60 Gy w przypadku gdy przeprowadzony zabieg był mikroskopowo nieradykalny.
 
rak niedrobnokomórkowy płuca
 

LECZENIE CHORYCH Z NIEDROBNOKOMÓRKOWYM RAKIEM PŁUCA 3A-3B

Miejscowe zaawansowanie niedrobnokomórkowego raka płuca (stopień IIIA bez możliwości przeprowadzenia pierwotnego leczenia chirurgicznego oraz stopień IIIB) jest stwierdzane w chwili rozpoznania choroby u około 30% pacjentów. Zasadnicze znaczenie w leczeniu raka płuca mają tu radiochemioterapia lub radioterapia o założeniu radykalnym, a postępowanie chirurgiczne może być rozważane u nielicznych chorych.

SAMODZIELNA RADIOTERAPIA NDRP

Wśród schematów napromieniania należy wyróżnić napromienianie konwencjonalne (chory jest napromieniany 5 razy w tygodniu jeden raz dziennie w dawce frakcyjne 1,8-2,0 Gy i niekonwencjonalne (zmiana parametru dawki całkowitej, dawki frakcyjnej, czasu leczenia). W ostatnich latach dzięki wprowadzeniu akceleratorów nowej generacji oraz nowych technik planowania (3D i 4D) uzyskano możliwość deponowania wyższej dawki całkowitej w obszarze zainteresowania, z jednoczesnym zaoszczędzeniem narządów krytycznych. Obecnie samodzielną radioterapię jako wyłączną metodę leczenia chorych z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w stopniu IIIA i IIIB stosuje się bardzo rzadko.

RADIOCHEMIOTERAPIA SEKWENCYJNA LUB JEDNOCZASOWA

Teoretyczne przesłanki leczenia skojarzonego niedrobnokomórkowego raka płuca opierają się na założeniu istnienia mikroprzerzutów w momencie rozpoznania. Potencjalny zysk wynika z możliwości zniszczenia mikroprzerzutów oraz efektu potencjalizującego działanie promieniowania. W większości badań porównujących radiochemioterapię sekwencyjną z jednoczasową – wykazano przewagę leczenia jednoczasowego, ale odnotowano również jego większą toksyczność, głównie w postaci większego odsetka popromiennych zapaleń przełyku. Reasumując: leczeniem z wyboru chorych z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w stopniu zaawansowania IIIA i IIIB z dobrymi czynnikami prognostycznymi powinna być skojarzona radiochemioterapia (sekwencyjna lub jednoczasowa). Stosowanie samodzielnego leczenia systemowego u chorych na miejscowo zaawansowanego NDRP powinno dotyczyć jedynie sytuacji z wyraźnym przeciwwskazaniem do leczenia miejscowego (radioterapii). W przypadkach medycznie uzasadnionych samodzielne leczenie systemowe powinno być prowadzone według zasad obowiązujących w chorobie uogólnionej (niedrobnokomórkowy rak płuca czwartego stopnia)
 

RAK NIEDROBNOKOMÓRKOWY PŁUC CZWARTEGO STOPNIA – LECZENIE SYSTEMOWE W STADIUM ROZSIEWU

U blisko 40% pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca stwierdza się pierwotne uogólnienie choroby (IV stopień), co uniemożliwia zastosowanie radykalnego leczenia. Celem postępowania jest zmniejszenie dolegliwości i objawów postępującej choroby oraz wydłużenie czasu życia. Osiągnięcie wymienionych celów nie powinno się jednak odbywać kosztem pogorszenia jakości życia, a ostateczny wybór metody postępowania powinien uwzględniać indywidualną sytuację chorego.

Kluczowe znaczenie w przypadku zaawansowanego raka niedrobnokomórkowego płuca odgrywa leczenie systemowe, które obejmuje klasyczną chemioterapię, leczenie ukierunkowane molekularnie i zastosowanie leków immunokompetentnych (immunoterapia raka). U części chorych wartościowe może być zastosowanie paliatywnego napromieniania. Wskazaniem do naświetlań o charakterze paliatywnym są również objawowe przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego (guzy mózgu) lub kości. W wybranych przypadkach obturcji dróg oddechowych związanych z wewnątrzoskrzelowym wzrostem nowotworu wartościowym paliatywnym postępowaniem może być śródoskrzelowa brachyterapia, resekcja obliterującej masy przy użyciu lasera lub założenie wewątrzoskrzelowej protezy (stent), przy czym protezowanie można również stosować w przypadku ucisku oskrzela z zewnątrz.

Tylko w nielicznych przypadkach można rozważyć wycięcie pojedynczego ogniska przerzutowego. Część pacjentów z różnych powodów nie może być poddana aktywnemu leczeniu przeciwnowotworowemu i wówczas należy zapewnić im właściwą opiekę objawową.

CHEMIOTERAPIA NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA IV STOPNIA

W wielu badaniach klinicznych w ciągu ostatnich lat udokumentowano skuteczność paliatywnej chemioterapii w przebiegu niedrobnokomórkowego raka płuca w stadium uogólnienia. Zastosowanie chemioterapii w odpowiednich, właściwie dobranych do leczenia grupach pozwala nie tylko uzyskać poprawę jakości życia, ale również wydłużyć medianę przeżycia. Do cytostatyków stosowanych w leczeniu raka niedrobnokomórkowego płuc należą: cisplatyna, karboplatyna, gemcytabina, winorelbina, paklitaksel i docetaksel i pemetreksad. Skuteczność pojedynczych leków mieście się w granicach 15-30% odpowiedzi obiektywnych. Zastosowanie chemioterapii  wielolekowej opartej na cisplatynie pozwala zwiększyć wskaźnik odpowiedzi i wydłużyć średni czas przeżycia chorych. Rekomenduje się stosowanie schematów dwulekowych zawierających cisplatynę. Nie wykazano korzyści ze stosowania trzech lub więcej cytostatyków w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca IV stopnia. W przypadku uzsyskania obiektywnej odpowiedzi podaje się nie więcej niż 4-6 cykli chemioterapii.

U chorych z NDRP w dobrym stanie ogólnym, u których w pierwszej linii leczenia uzyskano odpowiedź obiektywną, a czas do progresji choroby od momentu uprzednio zakończonego leczenia wyniósł co najmniej 3 miesiące i jednocześnie nie występują u nich nasilone objawy toksyczności wcześniejszej terapii, można zastosowanćchemioterapię drugiej linii. Cytostatykami o udowodnionej skuteczności są docetaksel i pemetreksed stosowane w monoterapii. Nie stosuje się polichemioterapii w drugiej linii leczenia.
 


LEKI UKIERUNKOWANE MOLEKULARNIE – LECZENIE CELOWANE NRDP

U chorych z niedrobnokomórkowym rakiem płuca leczenie ukierunkowane molekularnie obejmuje zastosowanie drobnocząsteczkowych inhibitorów tyrozynowych kinaz u pacjentów z aktywującymi mutacjami w genie EGFR (erlotynib, gefitynib i afatynib) lub rearanżacją genów ALK lub ROS1 (kryzotynib) lub monoklonalnych przeciwciał anty EGFR (cetuksymab) i anty-VEGF (bewacyzumab). Lekiem o udowodnionej wartości w tym obszarze jest również preparat o działaniu antyangiogennym nintedanib (aktualnie brak refundacji w Polsce).  Nintedanib jest pierwszym lekiem o antyangiogennym mechanizmie działania, którego zastosowanie w II linii leczenia wiązało się z udokumentowanym istotnym wydłużeniem czasu całkowitego przeżycia u chorych z gruczolakiem płuca.

Największe znaczenie w praktyce klinicznej mają obecnie  inhibitory tyrozynowej kinazy EGFR. Populację chorych kwalifikowanych do leczenia wszystkimi TKI EGFR stanowią wyłącznie chorzy, u których na podstawie analizy molekularnej stwierdzono obecność tzw. mutacji aktywującej. Częstość występowania mutacji EGFR w rasie kaukaskiej (rasa biała) nie przekracza 10%. Lekiem o co najmniej porównywalnej do TKI EGFR aktywności jest kryzotynib dedykowany chorym z rozpoznaną rearanżacją genu ALK (5% chorych) i ROS1 (3%). Wyniki badania PROFILE 1007 wskazują, że odsetek odpowiedzi obiektywnych po zastosowani kryzotynibu wynosi prawie 70-80%. Kryzotynib w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca jest refundowany w Polsce w ramach programu lekowego od 2016 roku.

IMMUNOTERAPIA NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA

Obszarem dużego zainteresowania badaczy jest receptor programowanej śmierci typu 1 (PD-1) i jego ligand (PDL-1). Zastosowanie cząteczek immunokompetentnych z tej grupy powoduje odblokowanie własnej aktywności przeciwnowotworowej układu immunologicznego pacjenta. W przeprowadzonych badaniach II i III fazy wykazano wysoką aktywność tej grupy leków wobec zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca, a w szczególności wobec typu płaskonabłonkowego. Przeciwciała monoklonalne skierowane przeciwko receptorowi PD-1 (niwolumab i pembrolizumab) oraz przeciwko PDL-1 (atezolizumab i durwalumab).
 
Poza wysoką skutecznością immunoterapia raka płuca cechuje się dobrym profilem bezpieczeństwa. Wyzwaniem pozostaje nadal precyzyjne określenie czynników predykcyjnych odpowiedzi na leczenie cząsteczkami immunokompetentnymi oraz wskazanie tych pacjentów, którzy odniosą korzyść z immunoterapii. Obecnie żaden z wymienionych preparatów (mimo rejestracji niwolumabu przez Komisję Europejską) nie jest refundowany w Polsce w ramach leczenia niedrobnokomórkowego raka płuca. Immunoterapia w tym wskazaniu pozostaje dostępna dla chorych jedynie w ramach badań klinicznych.

 

Rak niedrobnokomórkowy płuca – leczenie, opracował Jarosław Gośliński portal onkologiczny Zwrotnik Raka, bibliografia:

A. Deptała, M.Z. Wojtukiewicz, Onkologia w praktyce lekarza rodzinnego, Gdańsk 2016; M.Krzakowski, P.Potemski, K.Warzocha, P.Wysocki Onkologia Kliniczna, TOMII, Gdańsk 2015; M. Krzakowski, Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych – 2011 r., Tom I, Gdańsk 2011.; J. Meder, Aktualne zasady postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w onkologii, Warszawa 2011.; J. Jassem, M. Krzakowski, Nowotwory płuca i opłucnej. Praktyczny przewodnik dla lekarzy, Gdańsk 2009.

 

Niedrobnokomórkowy rak płuca – leczenie
4.1 (81.14%) 35 votes