"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Dieta immunomodulująca. Rola immunoskładników w terapii onkologicznej

Złożony proces intensywnego leczenia onkologicznego bardzo często zaburza funkcjonowanie wielu układów w organizmie, w tym układu odpornościowego, najczęściej poprzez osłabienie odpowiedzi typu komórkowego. Ponadto w tym czasie może dojść do pogłębienia istniejących już wcześniej zaburzeń funkcjonowania układu immunologicznego [1].

Stan taki jest niekorzystny w przypadku pacjentów z chorobą nowotworową, gdyż narażeni są oni za rozwój kacheksji nowotworowej, która jest wieloczynnikowym zespołem charakteryzującym się poważną, długotrwałą, niezamierzoną i postępująca utratą masy ciała, który słabo odpowiada na konwencjonalne metody leczenia żywieniowego i może być związany z anoreksją, astenią i odczuwaniem wczesnej sytości [2].

W przypadku hipermetabolizmu i hiperkatabolizmu indukowanego chorobą nowotworową u chorych onkologicznie należy wdrożyć odpowiednią interwencję żywieniową z wykorzystaniem składników immunomodulacyjnych celem: poprawy odporności komórkowej, ograniczenia zarówno miejscowej jak i uogólnionej reakcji zapalnej oraz wzmocnienie aktywności odpornościowej śluzówkowego układu limfoidalnego MALT [3].

 

dieta immunomodulująca

 

DIETA IMMUNOMODULUJĄCA – SKŁADNIKI O WŁAŚCIWOŚCIACH IMMUNOMODULACYJNYCH

Efekt działania substancji immunomodulujących (SIM), do których należą min: arginina, glutamina, wielonienasycone kwasy tłuszczowe (omega-3) oraz nukleotydy zależy od wielu składowych min.: od sytuacji klinicznej chorego, rodzaju substancji oraz jej dawki, częstotliwości i drogi podania [4,5]. Należy zaznaczyć, że zadowalające wyrównanie poziomu tych substancji w organizmie odbywa się dość wolno, dlatego też oczekiwane korzyści z takiej interwencji obserwuje się najczęściej po upływie niezbędnego czasu [6]. Spora część substancji, które wykazuję zdolności oddziaływania na układ odpornościowy znajduję się naturalnie w składnikach codziennej diety np. kwasy tłuszczowe omega-3 zawarte w tłustych rybach morskich, część jednak musi być otrzymywana na drodze eksperymentalnej [7].

ARGININA

Niezbędny aminokwas powstający w nerkach, który odgrywa istotną rolę w transporcie, gromadzeniu oraz wydalaniu azotu i amoniaku przez cykl mocznikowy [8]. Jej źródłem w organizmie jest również pokarm, znajduje się zarówno w białkach roślinnych jak i zwierzęcych- dostarczana wraz z pokarmem jest uwalniana z białek w procesie trawienia i wchłaniana w jelicie cienkim [17] . Arginina jest zużywana podczas syntezy białek oraz warunkuje prawidłowy przebieg wielu istotnych szlaków metabolicznych [9,10]. Pobudza powstawanie limfocytów, aktywuje makrofagi oraz szybko dzielące się komórki (np. krwi, nabłonka), korzystnie wpływa na proces gojenie ran [11,12]. Jej niedobór obserwowany jest najczęściej po rozległych urazach, w przypadku zaburzonej pracy nerek oraz w przebiegu kacheksji nowotworowej [11,13]. Wykazano, że połączenie argininy z innymi składnikami immunomodulującymi prowadzi do zmniejszenia odsetka powikłań infekcyjnych i może skrócić pobyt chorego w szpitalu [14]. W przypadku pacjentów z chorobami nowotworowymi wykazano, że arginina stymuluje proliferację komórek nowotworowych [15], jednak obecnie uważa się, że podaż tego składnika nie ma wpływu na rozrost guza nowotworowego [16]. Arginina może być stosowana zarówno w żywieniu dojelitowym i pozajelitowym.

GLUTAMINA W DIECIE IMMUNOMODULUJĄCEJ

Nie niezbędny aminokwas, występujący w organizmie w największej ilości oraz stanowiący główny rezerwuar azotu w organizmie [8]. Stanowi istotne źródło energii dla komórek układu odpornościowego [18]. W organizmie osoby zdrowej występuje w wystarczających ilościach, jednak w warunkach stresu metabolicznego, jakim może być np. uraz, sepsa czy oparzenie dochodzi do szybkiego wyczerpania jej zapasów i staje się ona aminokwasem warunkowo niezbędnym. U pacjentów z wyniszczeniem nowotworowym ze względu na nasilony katabolizm obserwuje się znaczne niedobory tego aminokwasu i uważa się, że jego podanie w przypadku tej grupy chorych może zapewnić prawidłowe funkcjonowanie komórek odpornościowych oraz nabłonka jelitowego [11]. Glutamina może wpływać korzystnie na proces gojenia ran pooperacyjnych, a tym samym skracać czas hospitalizacji i wspomagać obronę przed stresem oksydacyjnym, a jej główną rolą jest ochrona błony śluzowej przewodu pokarmowego. Skutkiem działania glutaminy w modelach eksperymentalnych w przypadku chorób nowotworowych było zmniejszenie rozpadu białka i zwiększenie syntezy białek mięśni. Obecnie nie udowodniono wpływu glutaminy na wzrost guza nowotworowego [14]. Podobnie jak arginina wykorzystywana jest w żywieniu enteralnym jak i parenteralnym.

NUKLEOTYDY

Są składnikami biorącymi udział w prawie wszystkich procesach biochemicznych zachodzących w organizmie, budują między innymi DNA, RNA czy ATP. W warunkach zdrowia produkowane są w wystarczających ilościach, niemniej jednak w warunkach ostrego stanu metabolicznego ich synteza może być niewystarczająca [19]. Dowiedziono, że uzupełnianie diety o nukleotydy zmniejsza ilość powikłań oraz przyśpiesza czas rekonwalescencji [20], a ich suplementacja przyśpiesza regenerację kosmków jelitowych oraz wzmacnia funkcjonowanie układu immunologicznego [21], co jest istotne w trakcie kuracji przeciwnowotworowych.

DIETA IMMUNOMODULUJĄCA – NIEZBĘDNE WIELONIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE (PUFA n-3)

Organizm ludzki nie potrafi syntetyzować wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WKT), dlatego tak ważne jest dostarczanie ich do organizmu wraz z codzienną dietą. Niezbędne wielonienasycone kwasy tłuszczowe są doskonałym źródłem energii, biorą udział we wzroście i różnicowaniu komórek oraz wpływają na przebieg procesów immunologicznych [22]. Zawartość WKT jest różna w poszczególnych tkanka, a w przypadku niedożywienia dochodzi do zmniejszenia ich stężenia w organizmie. Kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 ograniczają w organizmie reakcje prozapalne, natomiast omega-6 wykazują silne działanie prozapalne [23]. Korzystny efekt immunomodulacyjny uzyskuje się w momencie podania kwasów tłuszczowych w odpowiednich proporcjach. Liczne badania zarówno epidemiologiczne jak i eksperymentalne wskazują na istotną rolę tłuszczów w procesie nowotworzenia oraz przerzutowania[24,25]. Kwasy omega-3 mogą modulować proces karcinogenezy poprzez zwiększenie apoptozy, działanie toksycznie oraz hamowanie proliferacji komórek nowotworowych [26,27]. Ponadto są jednym z ważniejszych składników dla pacjentów niedożywionych lub zagrożonych rozwojem niedożywienia oraz przygotowujących się do rozległych operacji chirurgicznych. Naturalnymi źródłami kwasów omega-3 są: tłuste ryby (sardynki, makrela, łosoś), owoce morza, olej rzepakowy i sojowy, nasiona lnu, orzechy włoskie, migdały, sezam oraz masło. Warto zaznaczyć, że jedna łyżeczka siemienia lnianego dodana do porcji płatków to efektowny sposób zwiększenia indywidualnej konsumpcji omega-3. Jednak najlepszym ich źródłem pozostają ryby zjadane 2-3 razy w tygodniu, tym bardziej, że stanowią również źródło witaminy D i B12.

immunoskładniki w diecie onkologicznej

DIETY IMMUNOMODULUJĄCE U PACJENTÓW – PODSUMOWANIE

Zgodnie z wytycznymi European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN) doustne diety immunomodulujące (zawierające: argininę, kwasy tłuszczowe omega- 3 oraz nukleotydy) są wskazane niezależnie od stanu odżywienia u pacjentów w okresie przed- i okołooperacyjnym, głównie w przypadku rozległych zabiegów operacyjnych w obrębie jamy brzusznej, głowy i szyi oraz po przebytych ciężkich urazach. Ważne jest, aby doustne diety specjalistyczne były podawane drogą przewodu pokarmowego najlepiej na 5-7 dni przed planowaną operacją[28].

Podsumowując w celu poprawy efektów leczenia żywieniowego poprzez wpływ na układ odpornościowy zastosowanie maja substancje immunomodulujące, które zmniejszają efekt uogólnionej reakcji zapalnej towarzyszącej chorobom nowotworowym. Mimo, że wpływ poszczególnych immunoskładników jest jeszcze nie do końca poznany, to jednak nie potwierdzono również ich rażąco negatywnego wpływu wśród tej grupy chorych[11]. Warto zawsze w pierwszej kolejności zadbać o odpowiednio zbilansowaną dietę, która stanie się pośrednim źródłem składników stymulujących układ odpornościowy. W momencie, gdy samą dietą chory nie jest w stanie pokryć indywidualnego zapotrzebowania na energię
i pozostałe istotne składniki w okresie leczenia, należy włączyć do jadłospisu dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego, które pomogą wyrównać stwierdzone niedobory.

 

Dieta immunomodulująca. Rola immunoskładników w terapii onkologicznej;
opracowała Małgorzata Solecka – dietetyk, specjalista ds. żywienia w chorobach nowotworowych, Centrum Zdrowia Avatar – Żywieniowa poradnia onkologiczna ([email protected]), foto: flickr.com – licencja CC

 
Literatura:

  1. Szefel J., Kruszewski W.J. Ciesieliski M.: Żywienie immunomudulujące w onkologii, Współczesna Onkologia 2009, 1: 9-15
  2. Bozetti E, Arends I.: Guidelines on Parenteral Nutrition in Oncology, Clinical Nutrition 2009, 28: 445-454
  3. Calder P.C.: Immunonutrition, BMJ Journals 2003, 327: 117-118
  4. Arterburn L.M., Hall E.B., Oken H.: Distribution, interconversion, and dose response of n-3 fatty acids in humans. American Journal of Clinical Nutrition 2006, 83 (6): 1467-1476
  5. Tsekos E., Reuter C., Stehle P., Boeden G.: Perioperative administration of parenteral fish oil supplements in a routine linical setting improves patient outcome after major abdominal burgery, Clinical Nutrition 2004, 23: 325-330
  6. Heyland D.K., Samis A.: Does immunonutrition in patients with sepsis do more harm than good?, Intensive Care Medicine 2003, 29: 669-6
  7. Albers R., Antoine J.M., Bourdet-Sicard R., et al.: Markers to measure immunomodulation in human nutrition intervention studiem, British Journal Nutrition 2005, 94: 452-481
  8. Sobotka L.: Podstawy żywienia klinicznego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2013, 318-320
  9. Blantz R.C., Satriano J., Gabbai F., Kelly C.: Biological effects of arginine metabolites, Acta Physiologica Scandinavian 2000, 168: 21-5
  10. Flynn N.E., Meininger C.J., Haynes T.E., Wu G.: The metabolic basis of arginine nutrition and pharmacotherapy, Biomedicine Pharmacoteraphy 2002, 56: 427-38
  11. Kłęk S., Jankowski M, Kruszewski J.W.: Standardy leczenia żywieniowego w onkologii, Onkologia w Praktyce Klinicznej 2015, 11 (4): 173-190
  12. Kapała A.: Praktyczny przewodnik po ONS, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2015
  13. Wu G., Meininger C.J., Knabe D.A., et al.: Arginine nutrition in development, health and disease, Current  Opinion Clinical   Nutrition               Metabolic Care 2000, 3: 59-66
  14. Weimann A., Braga M., Harsanyi L., et al.: ESPEN Guidelines on enteral Nutrition: burgery including organ transplantation, Clinical Nutrition 2006, 25: 224-244
  15. Vissers Y.L., Dejong C.H., Luiking Y.C., et al.: Plasma arginine concentrations are reduced in Cancer patients: evidence for arginine deficiency? American Journal Clinical Nutrition 2005, 81: 1142-1146
  16. Wheatley DN. Arginine deprivation and metabolomics: import ant aspects of intermediary metabolism in relation to the differentia sensitivity of normal and tumour cells, Seminars in Cancer Biology 2005, 15: 247-253
  17. Ścibor D., Czeczot H.: Arginina- metabolizm funkcje w organizmie człowieka, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2004, 58: 321-332
  18. Peng X., Yan H., You Z., et al.: Glutamine granule-supplemented enteral nutrition maintains immunological function in severely burned patients. Burns 2006,  32: 589-593
  19. Parrish C.R. immunonutrition Fact, 2006
  20. Carver J.D., Sosa R., Saste M., Kuchan M.: Dietary nucleotides and intestinal blood flow velocity in term infants, Journal of Pediatric Gastroenterology Nutrition 2004, 39: 38-42
  21. Nagafuchi S., Totsuka M., Hachimura S., et al.: Dietary nucleotides increase themucosal IgA response and the secretion of transforming growth factor beta from intestinal epithelial cells in mice, Cytotechnology 2002, 40: 49- 58
  22. Calder P.C.: Dietary modification of inflammation with lipids, Proceedingsof the Nutrition Society 2002, 61: 345-358
  23. Wanten G.J., Calder P.C.: Immune modulation by parenteral lipid emulsions, American Journal Clinical Nutrition 2007, 85: 1171-1184
  24. Fritsche K.L.: Are omega-3 fatty acids effective in enhancing tumoricidal cell activity? Journal Nutrition 2005, 135: 2916
  25. Berquin I.M., Edwards I.J., Chen Y.Q.: Multi-targeted therapy of Cancer by omega-3 fatty AIDS, Cancer Letters 2008, 269: 363-377
  26. Reddy-Avula C., Zaman A., Lawrence R., Fernandes G.: Induction of apoptosis and apoptotic mediators in Balb/c splenic lymhocytes by diet ary n-3 and n-6 fatty AIDS, Lipids 1999, 34: 921-927
  27. Sommer E., Sommser S., Skopińska-Różewska E.: Nienasycone kwasy tłuszczowe, a nowotworzenie, Współczesna Onkologia 2002, 6 (2): 60-63
  28. Weimann A., Braga M., Harsanyi L., et al.: ESPEN Guidelines on Enteral Nutrition: Surgery including Organ Transplantation, Clinical Nutrition 2006, 25: 224-244

 

Dieta immunomodulująca. Rola immunoskładników w terapii onkologicznej
4.95 (98.95%) 57 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Konferencja FALENTY 2017 – Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi

Polskie Towarzystwo do Badań nad Rakiem Piersi zaprasza do udziału w XI Międzynarodowej Konferencji Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi FALENTY 2017, która odbędzie się w dniach 20-22 kwietnia 2017 w...
Opublikowane 25 Mar 2017

“Historie Pacjentów” – czekamy na Wasze wiadomości

Drodzy Czytelnicy! Choroba onkologiczna to nie tylko przypadek medyczny i schemat leczenia zbuntowanych komórek nowotworowych, ale przede wszystkim konkretny człowiek oraz jego indywidualna historia. Na...
Opublikowane 24 Mar 2017

Radomskie Centrum Onkologii zaprasza na Akademię Onkologiczną

Wykrywanie i leczenie nowotworów piersi to temat kolejnej edycji Akademii Onkologicznej dla Pacjentów, która odbędzie się 24 marca 2017 o godz. 16:00. Radomskie Centrum Onkologii na Wacynie już po raz...
Opublikowane 21 Mar 2017

Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi

23 marca 2017 roku w warszawskim Hotelu Belweder odbędzie się Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi. Spotkanie ma charakter interaktywny z udziałem wszystkich prelegentów...
Opublikowane 20 Mar 2017

Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi – konferencja

W dniach 26-28 kwietnia 2017 roku w Krakowie odbędzie się II edycja konferencji naukowej połączonej z warsztatami praktycznymi Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi....
Opublikowane 15 Mar 2017
Więcej w dieta immunomodulująca, dieta w chorobie nowotworowej, immunoskładniki
centrum szkoleń dietetyki klinicznej
Zastosowanie dietetyki w terapii onkologicznej – zaproszenie na szkolenie

Centrum Szkoleń Dietetyki Klinicznej zaprasza do udziału w szkoleniu pt. „Zastosowanie dietetyki w terapii onkologicznej". Warsztaty dietetyczne mają...

Zamknij