Okres leczenia onkologicznego oraz powrotu do zdrowia po zakończonej terapii jest bardzo intensywny i często wymaga cierpliwości – zarówno ze strony chorego, jak i jego rodziny. W tym czasie pacjenci mogą zmagać się z wieloma efektami ubocznymi terapii, takimi jak: brak łaknienia, utrata wagi czy zaburzenia wypróżniania. Wspomniane dolegliwości stanowią poważny problem podczas leczenia i rekonwalescencji. Duże znaczenie na każdym z etapów terapii onkologicznej odgrywa właściwe wsparcie żywieniowe.

W przypadku  samodzielnego planowania codziennych posiłków, należy dobierać i bilansować produkty w ten sposób, aby pokrywały one dobowe zapotrzebowanie chorego na podstawowe składniki odżywcze, witaminy oraz składniki mineralne. W przypadku osób cierpiących na nowotwory stanowi to trudne do osiągnięcia wyzwanie.

Pomocne i efektywne może okazać się uzupełnianie tradycyjnych posiłków gotowymi dietami przemysłowymi. Doustne preparaty odżywcze dla pacjentów onkologicznych zawierają korzystną dla chorego konsystencję, występują w wielu wersjach smakowych i są dostępne w aptekach bez recepty. Należy pamiętać, że stosowanie wspomnianych środków warto poprzedzić konsultacją ze specjalistą wykwalifikowanym w żywieniu klinicznym. Może to być lekarz, dietetyk lub pielęgniarka onkologiczna, która przeprowadzi fachową oceną stanu odżywienia u danego pacjenta.
 

DIETETYCZNE ŚRODKI SPOŻYWCZE SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA MEDYCZNEGO – DEFINICJA

Zgodnie z dyrektywą Unii Europejskiej 1999/21/WE z dnia 25.03.1999, dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego to kategoria środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, specjalnie przetworzonych lub przygotowanych, przeznaczonych do dietetycznego odżywiania pacjentów i wykorzystywania pod nadzorem lekarza.

Środki te przeznaczone są do wyłącznego lub częściowego żywienia pacjentów z ograniczoną, upośledzoną lub zaburzoną zdolnością przyjmowania, trawienia, wchłaniania, przemiany materii lub wydalania zwykłych środków spożywczych lub niektórych składników odżywczych w nich zawartych lub pacjentów z innymi ustalonymi medycznie wymaganiami odżywczymi, u których dietetyczne odżywianie nie może zostać osiągnięte jedynie przez zmianę normalnej diety. Zgodnie z definicją – nadzór nad stosowaniem doustnych suplementów pokarmowych mają oprócz lekarza także dietetycy kliniczni, specjalnie wykwalifikowane pielęgniarki oraz farmaceuci.

 

WSKAZANIA DO STOSOWANIA DOUSTNYCH SUPLEMENTÓW POKARMOWYCH (DSP/ONS)

według National Institute for Health and Clinical Excelence (NICE) dotyczą chorych, u których:

  • występuje zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze
  • wskaźnik Body Mass Index (BMI) jest < 18kg/m2
  • niezamierzenie utracili w ciągu ostatnich 3-6 miesięcy powyżej 10% swojej masy ciała
  • wskaźnik masy ciała (BMI) jest < 20kg/m2 oraz koreluje z nim niezamierzona utrata masy ciała w ciągu ostatnich 3-6 miesięcy powyżej 5%
  • występują zaburzenia łaknienia tzn. chory zjada <60% zapotrzebowania energetycznego lub odmawia spożywania posiłków
  • doszło do rozwoju zespołu złego wchłaniania i utraty składników odżywczych

 

DROGI PODAŻY DIET PRZEMYSŁOWYCH

Żywienie medyczne drogą przewodu pokarmowego może odbywać się na dwa sposoby: pokarm podawany jest w formie doustnych preparatów odżywczych (DSP) lub preparaty odżywcze podawane są bezpośrednio przez sondę (zgłębnik) założony do przewodu pokarmowego np. do żołądka lub jelita (w tym przypadku stosuje się diety przemysłowe, różniące się wielkością cząsteczek makroskładników odżywczych np. diety polimeryczne, oligomeryczne, monomeryczne).

 

ŻYWIENIE DROGĄ DOUSTNĄ – CHOROBA NOWOTWOROWA

Żywienie drogą doustną jest zdecydowanie najprostszym i najbardziej bezpiecznym sposobem podaży choremu dodatkowej ilości składników odżywczych, które są niezbędne podczas intensywnego leczenia choroby nowotworowej.

W przypadku ograniczonych możliwości przyjmowania posiłków, pacjent u którego zdecydowano się włączyć żywienie medyczne ma do wyboru szeroki wybór preparatów zarówno pod względem smaków, konsystencji, jak i rodzajów.

Dużą zaletą tych preparatów jest ich wysoka wartość odżywcza przy jednocześnie niewielkiej objętości (zazwyczaj 125ml lub 200ml). Należy pamiętać, że dawkowanie preparatów zależy między innymi od: masy ciała pacjenta, wieku, płci, ilości spożywanych pokarmów oraz potrzeb żywieniowych wynikających z przebiegu leczenia choroby nowotworowej.

Żywienie medyczne w przypadku chorych na raka powinno być wprowadzane już na etapie przygotowywania do właściwej terapii (jeżeli dietetyk i/lub lekarz na pierwszej wizycie stwierdzi ryzyko rozwoju niedożywienia w procesie leczenia), a czas jego stosowania powinien być dobrany indywidualnie do sytuacji klinicznej chorego.

Należy mieć na uwadze, że stosowanie preparatów odżywczych zmniejsza lub pomaga uniknąć rozwinięcia się niedożywienia. Wprowadzanie preparatów odżywczych powinno odbywać się stopniowo, gdyż organizm musi się przyzwyczaić do większej podaży ilości składników odżywczych. W tym okresie należy dokładnie obserwować reakcje organizmu, a w razie wystąpienia nietolerancji lub dolegliwości bólowych ze strony przewodu pokarmowego konieczna jest konsultacja z lekarzem i/lub dietetykiem. Żywienie medyczne zaleca zakończyć się w momencie, kiedy pacjent jest w stanie sam spożywać wystarczające ilości pokarmu w ramach tradycyjnego żywienia.

Skuteczność kliniczną stosowania ONS przez pacjentów onkologicznych potwierdzają wyniki wielu badań. Odpowiednio wcześnie wdrożone żywienie medyczne poprawia samopoczucie chorego oraz wspomaga proces leczenia oraz dodaje sił do walki z chorobą. Istnieje wiele firm produkujących odżywki dla pacjentów onkologicznych, każda z nich ma w swojej ofercie bogaty wybór smaków.

 

WYBÓR DIETY PRZEMYSŁOWEJ DLA CHOREGO ONKOLOGICZNIE – NA CO ZWRACAĆ UWAGĘ?

Choroba nowotworowa wywołuje w organizmie charakterystyczne zaburzenia metaboliczne. W dobie obecnej wiedzy i postępu badań w obszarze żywienia klinicznego można precyzyjnie określić, które składniki odżywcze, witaminy i składniki mineralne odgrywają szczególną rolę w tej grupie chorych.

Decydując się na włączenie suplementacji, zawsze należy dobierać produkt INDYWIDUALNIE. Można jednak przyjąć, że w zdecydowanej większości przypadków pacjent onkologiczny potrzebuje diety wysokoenergetycznej (30-45% tłuszczy, ~1.2-2.4 kcal/ml) i wysokobiałkowej (20-25% białka, ~4g/100ml), która może zawierać dodatkowo m.in.: antyoksydanty, kwasy omega-3 (EPA+DHA), kwasy MCT, prebiotyki, błonnik czy też składniki immunomodulujące: argininę, nukleotydy, glutaminę. Należy przy tym zwrócić dużą uwagę na fakt występowania wielochorobowości oraz tolerancję zastosowanego leczenia przeciwnowotworowego .

Pacjenci z rozpoznaną dodatkowo cukrzycą, będą wymagali produktów równie wysoko odżywczych jednak stabilizujących glikemię (w tych preparatach sacharoza najczęściej zastępowana jest słodzikami np. acesulfanem K lub sacharynianem sodu).

Należy mieć na uwadze pojawiającą się (jako konsekwencja leczenia cytostatykami) niewydolność wątroby, trzustki (preparaty o zmniejszonej zawartości tłuszczu) czy nerek. Indywidualny dobór diety przemysłowej oraz rzetelna nauka jej spożycia pozwolą wyeliminować problemy związane z jej niewłaściwą podażą.

Planując żywienie z wykorzystaniem diet przemysłowych ważne jest odpowiednie podejście psychologiczne. Tylko duża świadomość, rzetelna informacja o skuteczności, słuszności (dieta=lek) i sposobie spożywania tych preparatów mogą przynieść skuteczny efekt terapeutyczny u pacjenta. Jeżeli chory nie będzie widział sensu z stosowania takich odżywek, bądź w efekcie nieprawidłowej podaży wystąpią u niego efekty uboczne, to szybko zaniecha ich stosowania.

Opiekunowie tej grupy chorych muszą być szczególnie wyrozumiali na zmienne nastroje i upodobania żywieniowe pojawiające się w okresie leczenia przeciwnowotworowego. W przypadku, gdy chory mimo prawidłowej, bezpośredniej podaży diety zmaga się z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, można spróbować wykorzystać odżywki do przygotowywania na ich bazie całych posiłków.

Istnieją blogi kulinarne oraz książki kucharskie zawierające gotowe przepisy na pełne dania z wykorzystaniem diet medycznych. Warto poświęcić czas na ich lekturę, bo być może właśnie taka forma przypadnie choremu do gustu. Jedyne co nas ogranicza, to nasza pomysłowość – ze wspomnianymi produktami możemy zrobić dosłownie wszystko, na co tylko chory będzie miał ochotę.

Wśród chorych i ich bliskich niepokój wzbudzać może samo określenie „dieta przemysłowa”, które narzuca negatywne skojarzenia. Nic bardziej mylnego – wszystkie diety przemysłowe są jałowe i produkowane z zachowaniem najwyższych standardów aseptyki, a ich skład zarówno mikrobiologiczny, jak i odżywczy przechodzi szereg testów i badań w specjalnie przystosowanych do tego celu laboratoriach i liniach produkcyjnych.

 

ZALETY DOUSTNEJ SUPLEMENTACJI ŻYWIENIOWEJ – PODSUMOWANIE

  • skoncentrowane źródło kalorii i składników odżywczych, w bardzo małej objętości (125-300ml)
  • wygoda stosowania: preparaty zbilansowane, gotowe do użycia, nie wymagają skomplikowanych czynności kulinarnych, można je spożywać z naturalnymi produktami, a nawet schładzać czy delikatnie podgrzewać
  • możliwość dostosowania składu preparatu w zależności od schorzenia
  • nie zawierają składników potencjalnie szkodliwych (laktoza, gluten, puryny, cholesterol)
  • ubogoresztkowe (nie zawierają błonnika) lub bogatoresztkowe (zawierające zarówno frakcję rozpuszczalną, jak i nierozpuszczalną błonnika)
  • wzbogacane w kwasy tłuszczowe omega-3, które przyczyniają się do wzrostu masy ciała chorego, wzmacniają układ odpornościowy
  • wzbogacane w glutaminę, argininę, selen i cynk, które przyśpieszają gojenie się ran, odleżyn i odczynów popromiennych powstałych w wyniku radioterapii produkowane w warunkach pełnej jałowości.

 
[message_box title=”ŻYWIENIOWY ONKOALFABET” color=”red”]Szacuje się, że przyczyną powstawania blisko 30% nowotworów jest niewłaściwa dieta. Choć do tej pory nie udało się opracować konkretnych zaleceń żywieniowych, które miałyby właściwości lecznicze, to dysponujemy rzetelną wiedzą na temat możliwości obniżania ryzyka zachorowania na wiele podtypów raka. Optymalna dieta przeciwnowotworowa opiera się na wzajemnym współdziałaniu i synergii różnych cennych związków i substancji odżywczych, które wpływają na zahamowanie procesu nowotworzenia. Odpowiednio skomponowana dieta odgrywa również ważną w przypadku, kiedy doszło do wykrycia już istniejącej choroby. Może ona spowalniać postęp choroby, łagodzić jej przebieg, skutki uboczne leczenia onkologicznego, przeciwdziałać niedożywieniu oraz wzmacniać organizm pacjenta w trakcie terapii.

Zachęcamy Państwa do zapoznania się z naszym ŻYWIENIOWYM ONKOALFABETEM, który został opracowany dla portalu Zwrotnik Raka przez dietetyk Małgorzatę Solecką – specjalistę do spraw żywienia i edukacji pacjentów onkologicznych.

Żywieniowy Onkoalfabet powstał pod patronatem firmy:

 
[/message_box]
 

Piśmiennictwo:

  1. Bozetti F., Arends J., Lundholm K., et al.: ESPEN Guidelines on ParenteralNutrition: non- surgicaloncology, Clinical Nutrition 2009, 28: 445-454
  2. Kapała A.: Praktyczny przewodnik po ONS, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2015
  3. Kłęk S., Jankowski M., Kruszewski W.J., i wsp.: Standardy leczenia żywieniowego w onkologii, Via Medica 2015, 4: 320-337
  4. Kłęk S., Jarosz J., Jessem J., i wsp.: Polskie Rekomendacje Żywienia Dojelitowego i Pozajelitowego w Onkologii- część II: żywienie drogą przewodu pokarmowego (żywienie dojelitowe), Onkologia w Praktyce Klinicznej- Stanowisko Ekspertów, 2013, 6: 125-209
  5. Kłęk S.: Leczenie żywieniowe w onkologii, Onkologia w Praktyce Klinicznej 2011, 7: 269-273
  6. Krawczyk J., Korta T.: Żywienie chorych na nowotwory złośliwe. Zasady żywienia podczas leczenia systemowego i radioterapii, Medycyna Praktyczna 2011
  7. Rogulska A.: Postępowanie dietetyczne w niedożywieniu, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011.

 

P jak Przemysłowe diety (ONS) dla pacjentów onkologicznych
4.9 (98.67%) 15 votes