Zabieg operacyjny jest jedną z podstawowych metod wykorzystywanych w leczeniu chorób nowotworowych. Polega on najczęściej na przecięciu skóry i dotarciu do chorego narządu w celu przywrócenia mu prawidłowych czynności lub jego usunięcia. Bardzo ważne jest, aby zarówno przed zaplanowaną operacją chirurgiczną, jak i po zabiegu, organizm Pacjenta był odpowiednio przygotowany żywieniowo. Pozwala to ograniczyć ryzyko rozwoju groźnych powikłań pooperacyjnych oraz niedożywienia.

Zapewnienie optymalnego sposobu żywienia przed planowanym zabiegiem operacyjnym, polega najczęściej na modyfikacji codziennej diety oraz jej dostosowaniu do istniejących warunków fizjologicznych organizmu.

Warto zaznaczyć, że zabieg operacyjny jest sporym obciążeniem dla organizmu, gdyż w tym czasie często dochodzi do zwiększonego zapotrzebowania nie tylko na energię, ale również na pozostałe składniki odżywcze.

Dowiedziono, że istnieje zależność pomiędzy stanem odżywienia pacjenta w okresie przedoperacyjnym, a jego kondycją po zabiegu. Wobec powyższego, należy jeszcze raz podkreślić wagę znajomości zasad komponowania optymalnej diety w okresie okołooperacyjnym oraz dobierania odpowiednich składników odżywczych wspomagających organizmu i stymulujących układ immunologiczny Pacjenta.

 

okołooperacyjne przygotowanie żywieniowe
 

JAK ODŻYWIAĆ SIĘ PRZED OPERACJĄ CHIRURGICZNĄ?

Sposób komponowania codziennej diety przed planowanym zabiegiem operacyjnym powinien opierać się na zasadach zdrowego odżywiania, tak aby organizm miał zapewnioną podaż wszystkich niezbędnych składników odżywczych: białek, tłuszczy, węglowodanów, witamin oraz składników mineralnych.

Pomocne w tym okresie jest włączenie do diety preparatów zawierających w swoim składzie substancje immunomodulujące (arginina, kwasy tłuszczowe omega-3 oraz nukleotydy). Jeżeli lekarz prowadzący i/lub dietetyk nie zaleca dodatkowych modyfikacji żywieniowych przed operacją, to należy prowadzić stały program diety. Bardzo ważne, aby organizm przed zabiegiem był jak najlepiej odżywiony, gdyż dzięki temu może dojść do skrócenia czasu hospitalizacji oraz przyśpieszenia czasu rekonwalescencji.

U osób z cechami niedożywienia lub niedożywionych (utrata masy ciała >10-15% w ciągu 6 miesięcy, BMI <18kg/m2) o wiele częściej dochodzi do występowania powikłań pooperacyjnych, do których należą między innymi: trudności w gojeniu się ran oraz ich zakażenia, infekcje układu oddechowego i moczowego, zakażenie krwi bakteriami (bakteriemia), zaburzenia pracy i niewydolność nerek, zaburzenia funkcji wątroby, opóźnione opróżnianie żołądka oraz zespół niewydolności wielonarządowej.

Przy braku przeciwwskazań warto zwiększyć spożycie białka, dzięki któremu rany pooperacyjne będą się szybciej goiły, zwiększy się odporność, a tym samym organizm będzie się szybciej regenerował. Dla osób przygotowujących się do operacji najbardziej wskazane jest spożywanie białka pełnowartościowego, jego dobrymi źródłami w diecie są: mleko i jego przetwory, ryby, mięso, drób oraz jaja (według Komitetu Ekspertów FAO/WHO albumina jaja kurzego stanowi białko wzorcowe – pełnowartościowe, gdyż zawiera wszystkie aminokwasy w odpowiednich proporcjach).

przygotowanie okołooperacyjne białko

 

Jeżeli w momencie podjęcia decyzji o zabiegu chirurgicznym w organizmie pacjenta dojdzie do rozwoju niedożywienia lub zostanie stwierdzone zagrożenie jego rozwoju, należy jak najszybciej wyrównać braki odżywcze oraz wspomóc żywienie tradycyjne specjalistycznymi dietami, zawierającymi składniki immunomodulujące.

W zależności od operowanego miejsca/narządu każdy pacjent kilka dni przed zabiegiem powinien otrzymać od personelu medycznego (lekarza lub dietetyka) indywidualne wskazówki dotyczące postępowania żywieniowego, których należy bezwzględnie przestrzegać. Warto pamiętać, że wszystkie zmiany żywieniowe muszą być wprowadzane stopniowo, aby organizm był w stanie przyswoić ponadfizjologiczną dawkę korzystnych dla niego w tym okresie składników (pochodzących z racjonalnej diety oraz suplementów odżywczych).

Zgodnie z wytycznymi European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN) doustne diety immunomodulujące (zawierające: argininę, kwasy tłuszczowe omega-3 oraz nukleotydy) są wskazane niezależnie od stanu odżywienia u pacjentów w okresie przed- i okołooperacyjnym, głównie w przypadku rozległych zabiegów operacyjnych w obrębie jamy brzusznej, głowy i szyi oraz po przebytych ciężkich urazach. Ważne jest, aby doustne diety specjalistyczne były podawane drogą przewodu pokarmowego najlepiej na 5-7 dni przed planowaną operacją.

Zgodnie z wytycznymi ESPEN interwencję żywieniową w okresie okołooperacyjnym należy wdrożyć, gdy chory spełnia jedno z następujących kryteriów:

  • Utrata masy ciała > 10-15% w ciągu 6 miesięcy;
  • BMI< 18kg/m2;
  • Subiektywna globalna ocena stanu odżywienia SGA (wykonana przez personel medyczny) – stopień C
  • Stężenie albumin w surowicy <30g/l

 


Przykładowy jadłospis dla pacjenta przygotowującego się do operacji:

I Śniadanie
chleb graham 100 g z masłem 10 g, sałatka wiosenna z twarożkiem 120g , polędwica drobiowa 30g , herbata owocowa 250ml, Impact Oral o smaku waniliowym 237 ml

II Śniadanie
Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego (np. bogaty w składniki immunomodulujące lub ze zwiększoną zawartością białka)

Obiad
zupa pomidorowa z ciastem lanym 400ml, pulpety drobiowe w sosie koperkowym 120g, kasza gryczana 80g, surówka z buraczków czerwonych 120g, kompot jabłkowy 250ml.

Podwieczorek
budyń waniliowy z orzechami włoskimi 250g, Impact Oral o smaku owoców tropikalnych 237ml

Kolacja
pieczywo żytnie ze słonecznikiem 100g i masłem 10g , pasta z twarogu i zieleniny 100 g, rzodkiewka 30g, pomidor 30g, herbata z dzikiej róży 250ml


 

KWASY TŁUSZCZOWE OMEGA-3, ARGININA I NUKLEOTYDY W OKRESIE OKOŁOOPERACYJNYM

Kwasy omega-3 (niezbędne wielonienasycone kwasy tłuszczowe) są jednym z ważniejszych składników dla pacjentów niedożywionych lub zagrożonych rozwojem niedożywiania oraz przygotowujących się do zabiegów operacyjnych. Między innymi to właśnie z kwasów tłuszczowych organizm czerpie składniki do budowy komórek, tkanek i narządów, dlatego tak ważne jest, aby codzienna dieta była bogata w kwasy tłuszczowe omega-3, które przyczyniają się do wzmocnienia odporność oraz poprawiają pracę mózgu. W okresie zwiększonego zapotrzebowania na ten składnik (np. w okresie okołooperacyjnym) warto włączyć do codziennego jadłospisu specjalistyczne odżywki, zawierające w swoim składzie kwasy omega-3.

Naturalnymi źródłami kwasów omega-3 są: tłuste ryby (sardynki, makrela, łosoś), owoce morza, olej rzepakowy i sojowy, nasiona lnu, orzechy włoskie, migdały, sezam oraz masło. Warto zaznaczyć, że jedna łyżeczka siemienia lnianego dodana do porcji płatków stanowi efektowny sposób zwiększenia indywidualnej konsumpcji omega-3. Optymalnym źródłem pozostają ryby (zjadane 2-3 razy w tygodniu), tym bardziej, że stanowią również cenne źródło witaminy D i B12.

 

zrodla kwasow tluszczowych omega3

 

  • Arginina jest aminokwasem warunkowo niezbędnym w sytuacjach stresu i urazów. Jej źródłem jest między innymi pokarm, znajduje się zarówno w białkach roślinnych (np. nasiona i orzechy, soja, produkty pełnoziarniste), jak i zwierzęcych (np. mięso, jaja). Arginina dostarczana jest do organizmu wraz z pokarmem, następnie uwalniana z białek pokarmowych w procesie trawienia i bezpośrednio wchłaniana w jelicie cienkim. W warunkach stresu metabolicznego (np. zabieg operacyjny, uraz) arginina bardzo szybko staje się aminokwasem niezbędnym. W tradycyjnej diecie jej ilość jest za zwyczaj niewystarczająca. Arginina wspomaga gojenie ran pooperacyjnych oraz odgrywa korzystną rolę w procesie gojenia odleżyn, przez co może skrócić czas hospitalizacji oraz rekonwalescencji.
  • Nukleotydy są niezastąpionymi elementami budującymi podstawowe struktury, bez których organizm nie jest w stanie funkcjonować między innymi DNA, RNA czy ATP. Zwykle wytwarzane są z obecnych w organizmie substratów, jednak w warunkach stresu metabolicznego (uraz, zakażenie, rozległy zabieg operacyjny) ich produkcja może okazać się niewystarczająca, dlatego można w tym okresie wzmocnić organizm doustnymi dietami specjalistycznymi zawierającymi w swoim składzie nukleotydy. Nukleotydy korzystnie wpływają na odporność organizmu oraz prace kosmków jelitowych.

 


Przykładowy jadłospis bogaty w składniki immunomodulujące (zalecany w okresie okołooperacyjnym):

I Śniadanie
chleb żytni pełnoziarnisty 100 g z masłem 10 g , pasta z makreli wędzonej 45g , papryka czerwona 35g , kawa zbożowa na mleku 250ml

II Śniadanie
jogurt naturalny 150g z orzechami włoskimi 10g i siemieniem lnianym 15g i cynamonem 3g

Obiad
zupa jarzynowa 400ml, łosoś z rusztu w ziołach 100g, ryż brązowy 80g, surówkaz pomidorów i pietruszki 120g, kompot z owoców leśnych 250ml.

Podwieczorek
Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego (np. bogaty w składniki immunomodulujące lub ze zwiększoną zawartością białka)

Kolacja
pieczywo pełnoziarniste 100g z masłem 10g , omlet ze szpinakiem 120 g, seler naciowy 35g, herbata biała 250ml

Pamiętaj: Racjonalne odżywianie w okresie okołooperacyjnym oraz wsparcie doustnymi dietami specjalistycznymi zawierającymi składniki immunomodulacyjne (po wcześniejszej konsultacji z lekarzem i/lub dietetykiem) służy zabezpieczeniu organizmu przed rozwojem niedożywienia, utrzymaniu prawidłowej pracy narządów wewnętrznych oraz wzmocnieniu odporności.


 

JAK POWINNA WYGLĄDAĆ DIETA PO OPERACJI?

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (ESPEN) po zabiegach chirurgicznych zaleca się rozpoczęcie spożycia normalnych pokarmów w ciągu 1-3 dni.

W przypadku zabiegów wykonywanych w obrębie przewodu pokarmowego codzienne żywienie powinno być dokładnie planowane oraz ściśle przestrzegane. Zalecane jest spożywanie 6-8 posiłków w ciągu dnia, w niewielkich ilościach oraz regularnych odstępach czasu. Należy bardzo dokładnie dobierać techniki kulinarne podczas przygotowywania posiłków, zalecane w tym czasie jest: gotowanie w wodzie, na parze, pieczenie w folii lub naczyniu żaroodpornym. Jeżeli istnieje taka konieczność pokarmy powinny być rozdrobnione lub przyjmować konsystencję papki. Wskazane jest spożycie produktów jak najmniej przetworzonych oraz zakupionych od sprawdzonych dostawców.

Należy unikać produktów ostrych, marynowanych, peklowanych oraz wędzonych. Posiłki powinny być spożywane w spokojnej atmosferze, należy również dokładnie przeżuwać każdy kęs. W tym okresie należy zwrócić szczególną uwagę na składniki odżywcze, które przyśpieszają gojenie ran (arginina) oraz wzmacniają odporność (nukleotydy, kwasy omega-3). Zazwyczaj ilość tych składników dostarczanych wraz z codzienną dietą jest zbyt mała, dlatego zgodnie z zaleceniami ESPEN również przez 5-7 dniu po zabiegu operacyjnym powinno się kontynuować suplementację składnikami immunomodulującymi.

Wszystkie kroki dotyczące rozszerzenia diety łatwostrawnej po zabiegu operacyjnym należy konsultować z lekarzem oraz dietetykiem. W przypadku zagrożenia rozwoju niedożywienia u pacjentów poddawanych zabiegom operacyjnym codzienną dietę można uzupełnić innymi doustnymi dietami specjalistycznymi bogatymi w białko i inne składniki odżywcze. Są one bardzo pomocne w przypadku pacjentów, którzy z różnych powodów nie tolerują jedzenia szpitalnego lub pokrywają przy jego pomocy zbyt małą ilość zapotrzebowania energetycznego.

  • Produkty łatwostrawne, dozwolone po zabiegu chirurgicznym (po wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub dietetykiem): biszkopty, pieczywo pszenne, płatki ryżowe, ryż, makarony, gotowane i rozdrobnione chude mięso drobiowe oraz chude ryby, gotowane warzywa (marchewka, ziemniaki, buraki, dynia) i pieczone owoce (np. jabłka), produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu (np. chude twarogi, jogurty, kefiry), kisiele, budynie, przetarte kompoty, woda mineralna niegazowana, słaba herbata, zupy przygotowywane na wywarach warzywnych oraz łagodne przyprawy.
  • Produkty przeciwwskazane po zabiegu chirurgicznym: pieczywo pełnoziarniste, produkty smażone
    w głębokim tłuszczu (np. schabowy w panierce, placki ziemniaczane, frytki), surowe warzywa i owoce, słodycze, nasiona roślin strączkowych (np. fasola, groch, soja, bób), warzywa kapustne i cebulowe, tłuste sery i mięsa (np. wieprzowina, wołowina), podroby, wysokoprocentowe śmietany, majonez, smalec, słonina, napoje gazowane, kakao, kawa, słone przekąski oraz ostre przyprawy.

 
Podsumowując, warto dopilnować, aby codzienna dieta – zarówno przed, jak i po operacji była dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz pokrywała zapotrzebowanie na energię, składniki pokarmowe oraz witaminy i minerały. W przypadku trudności z bilansowaniem codziennych posiłków należy zasięgnąć pomocy dietetyka. Należy również pamiętać, że czas rekonwalescencji oraz adaptacji przewodu pokarmowego po operacji jest cechą bardzo indywidualną i zależy od wielu składowych.

 
[message_box title=”ŻYWIENIOWY ONKOALFABET” color=”red”]Szacuje się, że przyczyną powstawania blisko 30% nowotworów jest niewłaściwa dieta. Choć do tej pory nie udało się opracować konkretnych zaleceń żywieniowych, które miałyby właściwości lecznicze, to dysponujemy rzetelną wiedzą na temat możliwości obniżania ryzyka zachorowania na wiele podtypów raka. Optymalna dieta przeciwnowotworowa opiera się na wzajemnym współdziałaniu i synergii różnych cennych związków i substancji odżywczych, które wpływają na zahamowanie procesu nowotworzenia. Odpowiednio skomponowana dieta odgrywa również ważną w przypadku, kiedy doszło do wykrycia już istniejącej choroby. Może ona spowalniać postęp choroby, łagodzić jej przebieg, skutki uboczne leczenia onkologicznego, przeciwdziałać niedożywieniu oraz wzmacniać organizm pacjenta w trakcie terapii.

Zachęcamy Państwa do zapoznania się z naszym ŻYWIENIOWYM ONKOALFABETEM, który został opracowany dla portalu Zwrotnik Raka przez dietetyk Małgorzatę Solecką – specjalistę do spraw żywienia i edukacji pacjentów onkologicznych.

Żywieniowy Onkoalfabet powstał pod patronatem firmy:

 
[/message_box]
 
Piśmiennictwo:
I. Babineau T.J.: Specific Nutrients for the Gastrointestinal Tract: Glutamine, Arginine, Nucleotides, and Structured Lipids, Enteral Nutrition Chapman & Hall, 1994
II. Braga M., Ljungqvist O., Soeters P., et al.: ESPEN Guidelines on Parenteral Nutrition: Surgery, Clinical Nutrition 2009
III. Calder P.C.: Immunonutrition In surgical and critically ill patients, British Jurnal of Nutrition, 2007
IV. Ciborowska H., Rudnicka A.: Dietetyk. Żywienie zdrowego i chorego człowieka ,Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014
V. Hausel J., et al.: Randomized Clinical trial of the effects of oral preperative carbohydrates on postoperative nausea and vomiting After laparoscopic cholecystectomy, British Journal of Surgery, 2005
VI. Kapała A.: Praktyczny przewodnik po ONS, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2015
VII. Lasse K., Soop M., Nygren J., et al.: Enhanced recovery After Surgery (ERAS) Groupe recommendations, Archives Surgery, 2009
VIII. Marciniak-Łukasik K.: Rola i znaczenie kwasów tłuszczowych omega-3, Żywność. Nauka. Technologia.Jakość, 2011
IX. Peckenpaugh N.: Podstawy żywienia i dietoterapia, Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Warszawa 2012
X. Sobotka L i.wsp.: Podstawy Żywienia Klinicznego- Edycja Czwarta, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2013
XI. Ścibior D., Czeczot H.: Arginine – metabolism and functions in the human organism, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2004
XII. Valentin L., Schutz T., Allison S.P., et al.: ESPEN Guidelines on Enteral Nutrition, Clinical Nutrition 2006
XIII. Weimann A., Braga M., Harsanyi L., et al.: ESPEN Guidelines on Enteral Nutrition: Surgery including Organ Transplantation, Clinical Nutrition, 2006

O jak Okołooperacyjne przygotowanie żywieniowe
4.9 (98.57%) 14 votes