"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Jak zadbać o zdrowe płuca? Czynniki ryzyka i screening w raku płuca

Nasze płuca są jak gąbki zbudowane z tysięcy pęcherzyków, przewodzików pęcherzykowych, naczyń włosowatych oraz innych skomplikowanych struktur. W przeciwieństwie do takich narządów jak jelito grube czy szyjka macicy, które – z uwagi na dostęp – łatwo można zbadać, a co za tym idzie – diagnozować pod kątem zmian nowotworowych, płuca są niedostępne, a ich specyficzna budowa często utrudnia postawienie jednoznacznej diagnozy. Jak zatem wyglądają diagnostyka oraz wczesne wykrywanie choroby w raku płuca?

jak badać, screening raka pluc

 

CZYNNIKI RYZYKA W RAKU PŁUCA

Ekspozycja na dym tytoniowy wpływa na wiele chorób, nie tylko nowotworowych. Z punktu medycznego nie można „palić trochę” – wydaje się, że nie ma bezpiecznej granicy i każde uzależnienie od papierosów naraża na ryzyko zachorowania nie tylko na nowotwory, ale również chorobę wieńcową, miażdżycę, rozedmę i dziesiątki innych bardziej lub mniej powszechnych chorób.

W raku płuca palenie to kluczowy czynnik ryzyka. Do screeningów masowych, które organizowane są w Polsce w powiatach o niskim poziomie diagnostycznym, kwalifikowane są osoby po 50 roku życia i deklarujące co najmniej 30 paczkolat palenia. Co to dokładnie znaczy? Największym ryzykiem obarczone są osoby, które przez co najmniej 30 lat paliły średnio jedną paczkę dziennie. Jeżeli ktoś palił więcej, ten czas się skraca. Przykładowo, jeżeli ktoś pali 2 paczki dziennie, poziom 30 paczkolat osiąga już po 15 latach. Oczywiście występuje szereg innych czynników ryzyka, jednak palenie jest najpowszechniejszym i najbardziej uchwytnym. Dotyczy to zarówno czynnego, jak i biernego palenia. Jeżeli zatem ktoś urodził się w domu, w którym oboje rodzice przez wiele lat palili jedną lub więcej paczek dziennie, w podobny sposób narażony jest na raka płuca. Do pozostałych czynników ryzyka zalicza się ekspozycję na inne substancje, tj. azbest. Dużym zagrożeniem jest również przebywanie w rejonie wydobycia uranu.

Często pacjenci zadają sobie pytanie, jakie jest ryzyko dziedziczenia choroby. Niestety w przypadku raka płuca nie ma prostego przełożenia. Oczywiście, jeżeli w najbliższej rodzinie pojawiły się przypadki raka płuca, ryzyko jest podwyższone. Mówi się o predyspozycjach, nie o dziedziczeniu. Działa to zarówno w jedną, jak i w drugą stronę. W raku płuca nie ma jednak takiego genu, który jednoznacznie definiuje pacjenta jako narażonego na zachorowanie. Tym bardziej istotna wydaje się w każdym przypadku walka z nałogiem. Im wcześniej, tym lepiej, gdyż ryzyko zwiększa się wraz z ilością wypalonych paczkolat. Natomiast okres powrotu do ryzyka wyjściowego, niezależnie od stopnia uzależnienia, trwa aż 20 lat!

 

JAK SIĘ BADAĆ? SCREENING W RAKU PŁUCA

Obecnie najskuteczniejszą metodą diagnostyczną w przypadku raka płuca jest niskoemisyjna tomografia komputerowa. Współczesne komputery mogą nie tylko same wykryć zmiany w płucach, ale również zmierzyć dostrzeżone guzki. Sytuacja jednak nie jest aż tak prosta. Płuca są ogromnym filtrem, w których osadza się wszystko, co wdychamy. Narażone są zatem na różnego rodzaju zmiany, które nie zawsze wiążą się z nowotworem, nie mówiąc już o przypadkach złośliwych. Wraz z postępem w przemyśle tytoniowm, kiedy zaczęto stosować coraz lepsze filtry, szkodliwe cząsteczki stały się tak drobne, że zaczęły przenikać głębiej. Kiedyś ciała smoliste osadzały się w dużych oskrzelach, powodując raka płaskonabłonkowego. Gruczolakorak natomiast, który obecnie jest najpopularniejszy, osadza się głęboko w płucach. Żeby wyciąć znaleziony guzek, konieczne jest przeprowadzenie operacji, która z założenia obarczona jest dużym ryzykiem. Dlatego właśnie lekarze są bardzo ostrożni w diagnozowaniu raka płuca. Znaleziony guzek może być na przykład ziarniniakiem. Jest to rodzaj zmiany w płuca, jednak nie jest to rak.

W procesie diagnostycznym przyjmuje się pewien algorytm, który pozwala na obserwację i odpowiednią reakcję w przypadku kwalifikacji. Jeżeli znaleziony guzek ma mniej niż 5 mm, kwalifikowany jest do obserwacji, którą wyznacza się po pół roku, jeżeli jest większy, kolejne badanie zleca się po 3 miesiącach. Oczywiście bierze się pod uwagę również inne czynniki, takie jak obrys guzka, czy predyspozycje w oparciu o wywiad. Dopiero zebranie wszystkich informacji na przestrzeni kilku miesięcy kwalifikuje pacjenta do operacji – komentuje prof. dr hab. n. med. Tadeusz Orłowski, kierownik Kliniki Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie koordynujący działania Polskiej Grupy Raka Płuca.

 

BADANIA POPULACYJNE I INDYWIDUALNE W KIERUNKU RAKA PŁUCA

W Polsce, podobnie jak w większości państw na świecie, nie prowadzi się powszechnych badań przesiewowych w raku płuca. Nawet w najbogatszych państwach nie stosuje się takiej praktyki. Dlaczego? Ponieważ społeczeństw po prostu na to nie stać. Zamiast masowych badań screeningowych, co jakiś czas organizowane są badania w powiatach o niskim poziomie diagnozy. Są to powiaty w województwach mazowieckim, warmińsko-mazurskim, lubelskim czy podlaskim. Warto zatem zapytać o takie badania lekarza rodzinnego. Test używany w programach przesiewowych, czyli tomografię, można wykonać również indywidualnie. Badanie nie jest tanie, kosztuje około 300 zł, jednak w chwili obecnej daje największą szansę na wczesne wykrycie raka. Należy pamiętać, że nawet cyklicznie wykonywane badania nie zrekompensują w pełni zagrożeń niesionych nałogiem. Tomografia jest najbardziej skuteczna z dostępnych metod diagnostycznych, jednak nie daje 100-procentowej pewności wykrycia nowotworu.

 

KIEDY WARTO POMYŚLEĆ O BADANIU PŁUC?

W zasadzie każdy nałogowy palacz w wieku powyżej 50 lat lub wcześniej, jeżeli osiągnie poziom 30 paczkolat, powinien cyklicznie (raz w roku, raz na pół roku) zgłaszać się na badanie tomograficzne. Cena takiego badania to równowartość 25 paczek, czyli około 500 papierosów. Wystarczy zatem wypalić 2 papierosy dziennie mniej, aby zaoszczędzić na wykonanie badania wartego 300 zł, które może uratować życie.

Niezwłocznie na badanie powinny udać się osoby, które dodatkowo mają jeden z poniższych objawów:
– kaszel, który nie ustępuje od 2-3 tygodni lub zmienił swój charakter
– częste infekcje dróg oddechowych
– krwioplucie (nawet 1 epizod)
– duszności bez nieuchwytnej przyczyny
– zmęczenie i brak energii bez konkretnej przyczyny
– niewyjaśniona utrata masy ciała (wagi)
– ból klatki piersiowej lub okolicy barku.
Należy pamiętać, że higieniczny tryb życia i prewencja są najskuteczniejszymi metodami zapobiegania poważnym następstwom choroby nowotworowej w przyszłości.

 

CZYSTE PŁUCA – DEKALOG MIESZCZUCHA

Płuca to nasz naturalny filtr: zatrzymuje zanieczyszczenia, które wdychamy tak, aby nie przedostały się w głąb organizmu. O każdy filtr należy jednak dbać, inaczej się zapcha. Żyjąc w mieście jesteśmy nieustannie jesteśmy narażeni na kontakt z różnego rodzaju szkodliwymi substancjami, które znajdują się chociażby w spalinach samochodowych czy w dymie z kominów. Aby się przekonać o różnorodności wszelkiego rodzaju organizmów, pyłu i niezidentyfikowanych cząsteczek w powietrzu, wystarczy w letni słoneczny dzień spojrzeć pod słońce – okaże się, że każdy centymetr sześcienny powietrza to prawdziwy mikrokosmos.

Co możemy zrobić dla siebie i swoich płuc, żeby utrzymać je w zdrowiu? Wystarczy stosować się, oczywiście w miarę możliwości, do kilku prostych zasad. To niewiele, a płuca wreszcie odetchną pełną piersią.
 
Oto dekalog mieszczucha:
1. Nie pal. Nawet najmniejsza ilość wypalonych papierosów ma negatywny wpływ na płuca. Papierosy są czynnikiem ryzyka w wielu chorobach nie tylko płuc, ale również chorobie wieńcowej, czy miażdżycy.
2. Unikaj miejsc uczęszczanych przezpalaczy. Bierne palenie to również palenie i narażanie swoich płuc na szkodliwe substancje zawarte w dymie tytoniowym.
3. Prowadź aktywny tryb życia. Uprawianie sportu zwiększa możliwości oddechowe.
4. Uprawiaj sport z dala od ruchu miejskiego.Jeżeli biegasz, jeździsz rowerem lub dużo spacerujesz staraj się robić to poza godzinami szczytu i z dala od ruchu miejskiego. Jeżeli jeździsz rowerem do pracy, wybieraj jak najwięcej zielonych tras.
5. Możliwie najczęściej spędzaj czas w pozamiejskim otoczeniu. Tereny wiejskie i leśne mają zbawienny wpływ na płuca mieszczucha. Zwłaszcza tego, który na co dzień przebywa w miejscach przekraczających dopuszczalne normy zanieczyszczenia.
6. W domu i miejscu pracy pamiętaj o odkurzaniu. Kurz i roztocza są szkodliwe nie tylko dla alergików. Dlatego pamiętaj, żeby regularnie odkurzać miejsca, w których przebywasz, a meble tapicerowane, zasłony i dywany prać.
7. Regularnie konserwuj i czyść klimatyzację. Klimatyzacja w domu czy w samochodzie może mieć dobry wpływ na Twoje samopoczucie, jednak pamiętaj o konserwacji i czyszczeniu zgodnie z zaleceniami producenta. W innym przypadku będą tam się gromadzić szkodliwe drobnoustroje.
8. Nie stosuj chemicznych odświeżaczy powietrza. Im mniej wdychanych substancji chemicznych, tym lepiej dla Twoich płuc.
9. Dbaj o filtry kabinowe w samochodzie. Filtr kabinowy jest po to, aby zanieczyszczone powietrze nie przedostawało się do wnętrza samochodu. To bardzo istotny element, który należy wymieniać co roku lub co 20 tys. kilometrów.
10. Nie otwieraj okna, gdy stoisz w korku. Lepiej wtedy włączyć klimatyzację, jeżeli oczywiście pamiętamy o jej regularnym serwisowaniu. Okna za to można do woli otwierać na terenie wiejskim lub leśnym.

 

Jak zadbać o zdrowe płuca? Czynniki ryzyka i screening w raku płuca, materiał prasowy, Polska Grupa Raka Płuca, foto: flick.com, licencja CC,  cea +
Konsultacja medyczna:
prof. dr hab. n. med. Tadeusz Orłowski
kierownik Kliniki Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie
koordynator działań Polskiej Grupy Raka Płuca

 

ZOBACZ: PROFILAKTYKA RAKA PŁUC

E-PAPIEROSY – FAKTY I MITY

 

Jak zadbać o zdrowe płuca? Czynniki ryzyka i screening w raku płuca
4.75 (95%) 4 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Konferencja FALENTY 2017 – Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi

Polskie Towarzystwo do Badań nad Rakiem Piersi zaprasza do udziału w XI Międzynarodowej Konferencji Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi FALENTY 2017, która odbędzie się w dniach 20-22 kwietnia 2017 w...
Opublikowane 25 Mar 2017

“Historie Pacjentów” – czekamy na Wasze wiadomości

Drodzy Czytelnicy! Choroba onkologiczna to nie tylko przypadek medyczny i schemat leczenia zbuntowanych komórek nowotworowych, ale przede wszystkim konkretny człowiek oraz jego indywidualna historia. Na...
Opublikowane 24 Mar 2017

Radomskie Centrum Onkologii zaprasza na Akademię Onkologiczną

Wykrywanie i leczenie nowotworów piersi to temat kolejnej edycji Akademii Onkologicznej dla Pacjentów, która odbędzie się 24 marca 2017 o godz. 16:00. Radomskie Centrum Onkologii na Wacynie już po raz...
Opublikowane 21 Mar 2017

Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi

23 marca 2017 roku w warszawskim Hotelu Belweder odbędzie się Akademia Dziennikarzy Medycznych ‘2017: Wszystko o raku piersi. Spotkanie ma charakter interaktywny z udziałem wszystkich prelegentów...
Opublikowane 20 Mar 2017

Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi – konferencja

W dniach 26-28 kwietnia 2017 roku w Krakowie odbędzie się II edycja konferencji naukowej połączonej z warsztatami praktycznymi Chirurgia onkoplastyczna i rekonstrukcyjna u kobiet z rakiem piersi....
Opublikowane 15 Mar 2017