Zapoczątkowana w latach 40. XX wieku przez onkologa o nazwisku Papanicolaou technika wykonywania rozmazów cytologicznych zainicjowała nowy rozdział w profilaktyce raka szyjki macicy. Badanie cytologiczne stanowi współcześnie podstawowe narzędzie ochrony przed wspomnianym nowotworem i pozwala znaczenie obniżyć umieralność z powodu raka szyjki macicy. Cytologia umożliwia wykrycie nowotworu we wczesnej fazie (tzw. przedinwazyjnej), która cechuje się bardzo dobrym rokowaniem i możliwością trwałego wyleczenia.


W Polsce prowadzony jest program przesiewowy w kierunku raka szyjki macicy, którego fundament stanowi badanie cytologiczne. W ramach bezpłatnego skriningu wysyłane są imienne zaproszenia do każdej kobiety w wieku 25-59 lat, która nie miała wykonywanej cytologii przez ostatnie 3 lata.

Wynik badania cytologicznego ocenia się na podstawie klasyfikacji Bethesda. Do głównych zalet badania cytologicznego należy zaliczyć: wysoką dokładność w wykrywaniu podejrzanych zmian, możliwość pobrania rozmazów również w małych ośrodkach o niskim budżecie oraz możliwość objęcia badaniami wszystkich kobiet, które są w grupie osób zagrożonych rozwinięciem się nowotworu.

Badanie cytologiczne (cytologia) to badanie mikroskopowe komórek pobranych m.in. ze śluzówki pochwy. Nowością na tym polu jest tzw. cytologia na podłożu płynnym, w której w odróżnieniu od klasycznej cytologii wymaz z szyjki macicy pobierany jest nie bezpośrednio na szkiełko mikroskopowe, ale na specjalne podłoże płynne podlegające dalszej obróbce w laboratorium i pozbawione różnych artefaktów.

Co to jest badanie cytologiczne?

Obecnie zaleca się wykonanie pierwszego badania cytologicznego u kobiet w wieku 21 lat, niezależnie od wieku rozpoczęcia współżycia seksualnego. Dla kobiet w wieku pomiędzy 21 a 29 rokiem życia badanie cytologiczne oparte na konwencjonalnym rozmazie lub cytologii jednowarstwowej zalecane jest co dwa lata. Kobiety w wieku od 30 lat, u których 3 kolejne cytologie nie wykazały zmian śródnabłonkowych czy komórek nowotworowych, mogą być badane co 3 lata.

Kiedy wykonać cytologię?

Obecne zalecenia American Cancer Society dotyczące profilaktyki raka szyjki macicy są następujące: badanie cytologiczne powinno się zacząć przeprowadzać się około 3 lat od rozpoczęcia współżycia płciowego, ale nie później niż w 21 roku życia kobiety. Do 30 roku życia badania powinny być przeprowadzane co roku za pomocą konwencjonalnego rozmazu lub co dwa lata za pomocą cytologii jednowarstwowej. Po ukończeniu 30 roku życia jako alternatywę do corocznego badania cytologiczne można stosować ocenę HPV DNA.

Kobiety powyżej 70 roku życia bez uszkodzeń szyjki macicy i które miały 3 lub więcej dobrze udokumentowanych, prawidłowych rozmazów szyjki macicy oraz nie miały nieprawidłowych wyników cytologii w ciągu 10 lat przed 70 rokiem życia, stają się kandydatkami do zaprzestania badań profilaktycznych.

Osoby chore z wywiadem raka szyjki macicy w rodzinie, po ekspozycji na dietylstilbestrol w okresie prenatalnym i z obniżoną odpornością powinny być poddawane badaniom cytologicznym tak długo jak to możliwe.

Wyniki cytologii

Rozmazy pobrane z szyjki macicy podczas badania cytologicznego zawierają dużą liczbę komórek pochodzenia nabłonkowego i pozanabłonkowego. Komórki nabłonkowe mogą pochodzić z nabłonka wielowarstwowego płaskiego tarczy części pochwowej, nabłonka walcowatego kanału szyjki macicy (komórki endocerwikalne) oraz nabłonka endometrium (komórki endometrialne).

Szczególnym rodzajem komórek stwierdzanych w analizie wyniku badania cytologicznego są komórki metaplastyczne, które powstają na drodze metaplazji. Komórki metaplastyczne obejmują wszystkie przejściowe formy komórkowe, które towarzyszą temu procesowi i często współistnieją ze zmianami odczynowymi i naprawczymi w organizmie.

Oprócz komórek nabłonkowych można zaobserwować komórki pochodzenia pozanabłonkowego, do których należą erytrocyty (w warunkach normalnych nie obecne w wymazie badania cytologicznego, chyba, że materiał pobrany był w okresie miesiączki) oraz leukocyty – ich obecność może sygnalizować toczący się stan zapalny.

Najstarszą i stosowaną do dziś klasyfikacją służącą do oceny rozmazów pobranych podczas badania cytologicznego jest pięciostopniowa klasyfikacja Papanicolauo.

Celem dalszej diagnostyki szyjki macicy u kobiet z nieprawidłowymi wynikami rozmazu pobranego podczas badania cytologicznego jest potwierdzenie lub wykluczenie neoplazji śródnabłonkowej lub raka szyjki macicy.

Zastosowanie odpowiednich metod diagnostyki szyjki macicy umożliwia wczesne uzyskanie ostatecznego rozpoznania histologicznego, szybkie wdrożenie ewentualnego leczenia oraz przede wszystkim ostateczne zweryfikowanie fałszywie dodatnich (przekłamanych) wyników badania cytologicznego.

W każdym bowiem programie przesiewowym pewna część wyników dodatnich zostaje zweryfikowana za pomocą pogłębionej diagnostyki onkologicznej jako wyniki fałszywie dodatnie.

Cytologia Klasyfikacja Papanicolauo

  • W GRUPIE I w rozmazie z badania obecne są prawidłowe komórki warstwy powierzchniowej i pośredniej nabłonka wielowarstwowego płaskiego tarczy szyjki macicy. Widać również komórki gruczołowe, pochodzące z kanału szyjki macicy oraz pojedyncze leukocyty.
  • GRUPA II obejmuje rozmazy z badania cytologicznego, w których stwierdza się prawidłowe komórki warstwy powierzchniowej i pośredniej, jak również prawidłowe komórki gruczołowe. Z racji tego, że grupa ta obejmuje procesy regeneracyjne i naprawcze, w rozmazach mogą być widoczne komórki metaplastyczne. Obserwowane mogą być też liczne komórki zapalne, które pojawienie może być związane zapaleniem zainicjowanym przez bakterie czy pierwotniaki. Po przeprowadzonym leczeniu przeciwzapalnym należy powtórzyć badanie cytologiczne. W grupie II nie stwierdza się komórek nowotworowych.
  • Zaklasyfikowanie wyniku badania cytologicznego do GRUPY III jest sygnałem alarmowym dla lekarza, ponieważ oznacza obecność komórek dysplastycznych. Istotną rolę odgrywa tu określenie stopnia dysplazji, gdyż zmiany o charakterze dysplazji małego stopnia są niekiedy rezultatem silnego odczynu zapalnego i mogą ulec regresji po leczeniu przeciwzapalnym.
  • GRUPA IV na wyniku badania cytologicznego zawiera obrazy cytologiczne o charakterze granicznym. Obecne są liczne komórki dysplastyczne i nieliczne komórki nowotworowe.
  • W GRUPIE V w rozmazie obserwuje się liczne komórki nowotworowe, a tło preparatu odznacza się obecnością licznych leukocytów i erytrocytów. Dwie ostatnie grupy wymagają natychmiastowej szczegółowej diagnostyki raka szyjki macicy i szybkiego leczenia.

Diagnostyka cytologiczna system Bethesda

W ramach systemu Bethesda wprowadzono uproszczoną, dwustopniową klasyfikację zmian śródnabłonkowych LSIL i HSIL. W skład LSIL – czyli zmian małego stopnia – wchodzą CIN1 oraz koilocytoza, będąca morfologicznym wykładnikiem infekcji wirusem HPV. HSIL obejmuje natomiast zmiany dużego stopnia, a więc CIN2, CIN3 oraz raka przedinwazyjnego.

System Bethesda nie deprecjonuje klasyfikacji cytologii stworzonej przez Papanicolaou, lecz wychodzi naprzeciw nowym informacjom i badaniom związanym z powstawaniem raka szyjki macicy. Prawidłowy wynik badania cytologicznego wg systemu Bethesda określany jest jako brak podejrzenia neoplazji śródnabłonkowej oraz raka – skrótem NILM.

Za nieprawidłowe wyniki badania cytologicznego uznaje się wyniki:

  • ASC – atypowe komórki nabłonka płaskiego.
  • ASC-US – atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu;
  • ASC-H – atypowe komórki nabłonka płaskiego, gdy nie można wykluczyć obecności zmian HSIL
  • LSIL – zmiany małego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego;
  • HSIL – zmiany dużego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
  • AGC – atypowe zmiany w komórkach gruczołowych

 

Terminologia systemu Bethesda 2001

Nieprawidłowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego
ASC-US Atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego o nieokreślonym charakterze
ASC-H Atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego,

nie można wykluczyć neoplazjiśródnabłonkowej dużego stopnia (HSIL)

LSIL Śródnabłonkowaneoplazja płaskonabłonkowa małego stopnia;

obejmuje infekcje HPV/dysplazję małego stopnia/CIN I

HSIL Śródnabłonkowaneoplazja płaskonabłonkowa dużego stopnia;

Obejmuje dysplazję średniego i dużego stopnia, CIS (carcinoma in situ), CIN II i III

Rak płaskonabłonkowy W przypadkach z cechami podejrzanymi o inwazję
Nieprawidłowe komórki nabłonka gruczołowego
AGUS Atypowe komórki nabłonka gruczołowego szyjki (AGUS) lub trzonu macicy lub inne gruczołowe
AIS Endocerwikalnaneoplazjaśródnabłonkowa
Gruczolakorak Komórki raka gruczołowego szyjki lub trzonu macicy lub nowotworu pozamacicznego

 

Cytologia, a rak szyjki macicy

Polskie Towarzystwo Patologów poleca wykonywanie badania cytologicznego w zakładach patomorfologii i pracowniach cytodiagnostyczne realizujących Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy w ramach Narodowego Programu Zwalczania Nowotworów oraz mających licencje Polskiego Towarzystwa Patologów (PTP) na badania cytologiczne szyjki macicy.

W wymienionych ośrodkach diagnostykę wykonują lekarze patomorfolodzy i diagności laboratoryjni zarejestrowani w Systemie Informatycznym Monitorowania Profilaktyki (SIMP-ie) na stronach Narodowego Funduszu Zdrowia. Wyniki badania każdej pacjentki wprowadzane są do SIMP-u.

Niewątpliwe korzyści dla kobiet wykonujących badania cytologiczne szyjki macicy w ramach Programu Profilaktyki to stały dostęp do wyników ich badań na stronie NFZ, sposób przeprowadzenia badania zgodny z obowiązującymi zaleceniami oraz zapewnienie kontroli jakości.

Zakłady patomorfologii i pracownie cytodiagnostyczne wykonujące diagnostykę cytologiczną w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy poddawane są raz w roku kontroli przez ekspertów lekarzy patomorfologów wytypowanych przez Ministerstwo Zdrowia.

 

Badanie cytologiczne wyniki
3.8 (75.83%) 24 votes