"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Rak wątroby – przyczyny, diagnostyka i leczenie

Na rozwój choroby nowotworowej wątroby wpływa wiele czynników – zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Do czynników zewnętrznych (zwanych środowiskowymi), które mogą przyczynić się do rozwoju tak groźnej choroby, jaką jest nowotwór wątroby, należą m.in. rodzaj diety, stopień aktywności ruchowa, palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu czy czynniki biologiczne, np. wirusy. Natomiast czynnikami wewnętrznymi odpowiedzialnymi za rozwój raka wątroby możemy określić procesy metaboliczne, jak i uwarunkowania genetyczne. Karcynogeneza to proces wieloetapowy, złożony i angażujący wiele patogennych reakcji, a wpływ na rozwój nowotworu mają najczęściej oba rodzaje czynników. O tym jaki wpływ na rozwój raka wątroby mają czynniki zewnętrzne oraz na czym polega diagnostyka, leczenie i badania genetyczne w kontekście raka wątrobowokomórkowego, przeczytacie w artykule przygotowanym przez eksperta z poznańskiego Centrum Badań DNA

Jednym z przykładów choroby nowotworowej, w której dużą rolę odgrywają czynniki zewnętrzne jest rak wątroby. W blisko 80% przypadków tego nowotworu do czynników ryzyka raka zaliczona się: wirusa zapalenia wątroby typu B i C, nadmierne spożywanie alkoholu, narażenie na aflatoksyny, wieloletnie stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, palenie tytoniu, schistosomatozę i zakażenie przywrą chińską. Natomiast do wewnętrznych czynników ryzyka nowotworów wątroby zaliczono: niektóre choroby metaboliczne np. hemochromatozę czy niedobór α-1-antytrypsyny, a także pierwotną marskość żółciową wątroby oraz niealkoholowe stłuszczenie wątroby. Rak wątrobowokomórkowy (HCC, ang. HepatoCellular Carcinoma) stanowi od 80 do 90% pierwotnych nowotworów złośliwych wątroby. Ten rodzaj raka wątroby jest lokowany na piątym miejscu pod względem częstości występowania wśród nowotworów na świecie.

Niekorzystne statystyki w przypadku tej coraz częściej diagnozowanej choroby, którą jest nowotwór wątroby, związane są ze sprawiającą problemy wczesną diagnostyką oraz ograniczonymi możliwościami leczenia. O trudnościach z wczesny wykrywaniem raka wątroby może świadczyć fakt, iż nawet w krajach z dobrze rozwiniętym programem wykrywania raka wątrobowokomórkowego, stopień wykrywalności sięgał ok. 40-50% dla HCC w fazie umożliwiającej skuteczne leczenie. Podczas gdy ogólnoświatowa tendencja do zgonów z powodu raka ulega zmniejszeniu, śmiertelność z powodu nowotworu wątroby wzrasta z każdym rokiem o 2,4%, na rok.

Zachorowalność na raka wątroby HCC rozkłada się w sposób zróżnicowany, w zależności od kontynentu czy kraju. Najwyższe wskaźniki obserwowane są w krajach Afryki leżących na południe od Sahary i w południowo-wschodniej Azji (20–150/100 tysięcy), niższe obserwowane są we wschodniej i południowo-wschodniej części Europy oraz w krajach basenu Morza Śródziemnego oraz Japonii (5–20/100 tysięcy). Najniższą zachorowalność na nowotwory wątroby zidentyfikowano w Stanach Zjednoczonych, Skandynawii i Europie Centralnej — poniżej 5/100 tysięcy mieszkańców. Takie zróżnicowanie najprawdopodobniej związane jest z jedną z głównych przyczyn rozwoju tego nowotworu. Rak wątroby rozwija się przede wszystkim u chorych z marskością pozapalną wątroby (80-90%), która z kolei związana jest z zakażeniem HBV i/lub HCV. W krajach Azji i Afryki zachorowania na raka wątrobowokomórkowego wiążą się przede wszystkim z zakażeniem HBV, natomiast na starym kontynencie (w tym i w Polsce) oraz w Stanach Zjednoczonych i Japonii przyczyna zapadalności na nowotwór wątroby znacznie częściej jest spowodowana przez zakażenie HCV.

Według danych Koalicji Hepatologicznej „Gwiazda Nadziei” (wspiera chorych i lobbuje na rzecz wprowadzenia w Polsce nowoczesnych metod leczenia), w 2013 roku w Polsce było około 230 tysięcy osób z aktywnym wirusem HCV, wywołującym nowotwory wątroby, którzy nie są tego świadomi. W przypadku, gdy nie zostaną oni zdiagnozowani i wyleczeni, za kilka lat dojdzie do eskalacji przypadków marskości wątroby, a co za tym idzie HCC. Jak wskazują polskie dane epidemiologiczne, przeciwciała anty-HCV występują u ok. 1,9% populacji, co przekłada się na szacunkową liczbę 730 tysięcy zakażonych osób.

 

rak wątroby - leczenie, diagnostyka, dziedziczenie

 

RAK WĄTROBY – OBJAWY HCC

Zwykle raka wątrobowokomórkowy rozwija się bezobjawowo lub skąpoobjawowo. W początkowych okresach rozwoju objawy kliniczne raka wątroby są mało charakterystyczne i mogą być podobne do tych obserwowanych u chorych z marskością wątroby, bez współwystępowania nowotworu. W późniejszym okresie objawem nowotworu wątroby może być szybkie i pozbawione uchwytnych przyczyn pogorszenie czynności wątroby z wystąpieniem żółtaczki, wodobrzusza lub encefalopatii, tępy, słabo nasilony ból w prawym podżebrzu, a także uczucie pełności w nadbrzuszu i wyczuwalny guz w prawym podżebrzu. Do objawów ogólnych raka wątroby należą: złe samopoczucie, gorączka, utrata masy ciała, osłabienie oraz niecharakterystyczne objawy ze strony przewodu pokarmowego (wzdęcia, jadłowstręt, zaparcia, biegunki). W trakcie rozwoju tak groźnej choroby, jaką jest nowotwór wątroby, mogą pojawić się również zmiany skórne (zapalenie skórno-mięśniowe, pęcherzyca liściasta, rogowacenie słoneczne, późna porfiria skórna czy łupież okrągły). Niekiedy w przebiegu raka wątrobowokomórkowego wytwarzane są związki biologicznie czynne, które mogą przyczyniać się do rozwoju zespołów paraneoplastycznych (hipoglikemia, hipercholesterolemia, erytrocytoza, hiperkalcemia). Tego typu nowotwory wątroby zwykle wiążą się z gorszym rokowaniem.
 

RAK WĄTROBOWOKOMÓRKOWY – DIAGNOSTYKA I WYKRYWANIE

Najbardziej znanym biomarkerem dla wykrywania HCC, nowotworu wątroby, jest poziom α-fetoproteiny (AFP) w surowicy. Czułość tej metody, pozwalającej na wczesne wykrycie raka wątroby waha się od 40-60 %, a w początkowych stadiach HCC jest ona na poziomie 40-50%. Ponadto mogą wystąpić odchylenia w poziomie gamma-glutamylotransferazy (GTTP) i fosfatazy zasadowej (ALP). Jednakże z uwagi na stosunkowo duży odsetek wyników fałszywie dodatnich oraz braku ścisłej korelacji z zaawansowaniem HCC nie jest polecany do diagnostyki nowoworów wątroby.

Obecnie najczęściej do rozpoznawania HCC wykorzystywane są nieinwazyjne metody obrazowe, takie jak ultrasonografia (USG) po podaniu środka cieniującego, tomografia komputerowa (CT) oraz rezonans magnetyczny (MR), przy czym najbardziej szczegółowe informacje w przypadk rozwoju nowotworu wątroby uzyskuje się z badania CT. Odgrywają one kluczową rolę w diagnostyce raka wątrobowokomórkowego, gdyż dzięki postępowi technologicznemu umożliwiają lepsze scharakteryzowanie zmian w wątrobie. Niestety wykrywanie raka wątrobyu pacjentów z marskością wątroby oraz różnicowanie raka wątrobowokomórkowego nadal napotyka trudności. W przypadku wykrycia guzka diagnostykę nowotworu wątroby należy poszerzyć o biopsję cienkoigłową i dodatkowe badania obrazowe. Rak wątroby może dawać przerzuty, najczęściej do płuc, węzłów chłonnych, otrzewnej, nadnerczy i kości, a rzadziej do innych narządów.

Z uwagi na fakt, iż nowotwory wątroby najczęściej rozwija się po wystąpieniu marskości wątroby, EASL (ang. European Association for the Study of Liver) i AASLD (ang. American Association for the Study of Liver Diseases) zalecają prewencyjną diagnostykę USG i oznaczanie AFP co 6 miesięcy u pacjentów z tego typu zmianami w wątrobie. Pozwala to na wcześniejsze wykrycie raka wątroby, a co za tym idzie zwiększa szanse na wyleczenie.
 

GENETYKA I DZIEDZICZENIE RAKA WĄTROBY

Ogólnie przyjmuje się, że rozwój raka wątrobowokomórkowego jest procesem długotrwałym, związanym z nagromadzeniem wielu genetycznych i epigenetycznych zmian, które w dalszej perspektywie prowadzą do aktywacji głównych onkogenów albo inaktywacji genów supresorowych. Rak wątroby posiada wiele charakterystycznych cech i znamion nowotworu, w tym zdolność do proliferacji, antyapoptozy czy dawania przerzutów.

Do najczęściej obserwowanych zmian genetycznych w przebiegu HCC, jako niezwykle podstępnej formy nowotwory wątroby, należą rearanżacje chromosomalne. Według danych zebranych z analiz CGH (ang. comparative genomic hybridization), do najczęściej obserwowanych zalicza się zmiany w obrębie chromosomu 1, 4, 6, 8, 9, 16 i 17. Zakłada się, że niestabilność chromosomowa może wystąpić we wczesnych stadiach HCC i podlega akumulacji podczas rozwoju nowotworu. W 50% przypadków pacjentów z HCC, zaobserwowano namnożenie fragmentu chromosomu 1q (1q21). Podobne wygląda w przypadku fragmentu chromosomu 8q (zwłaszcza 8q24). Co więcej w obrębie zmienionych miejsc na chromosomach 1 i 8, znajdują się dobrze znane onkogeny – CHDL1, c-Myc i PTK2, mogące wywołać u wielu nosicieli nowotwory wątroby.

W ostatnich latach, dzięki wykorzystaniu techniki NGS (ang. next generation sequencing), przeanalizowano materiał genetyczny tkanek wyodrębnionych z guzów pochodzących od pacjentów, u których zdiagnozowany został rak wątroby (HCC). Zidentyfikowano mutacje somatyczne w genach wchodzących w skład kilku szlaków sygnalnych. W przypadku nowotworów wątroby, najczęściej mutacje występują w genach ze szlaku wnt/β-katenina – CTNNB1 (32.8% pacjentów), AXIN1 (15.2%) oraz APC (1.6%). Drugim w kolejności jest szlak p53, z mutacjami w genie p53 (20.8% przypadków HCC) oraz CDKN2A (8%). Zaobserwowano również mutacje (punktowe, małe delecje, małe duplikacje) m.in. w genach IGF2R, SMAD2 i 4, RB1, CCND1, MET czy PDGFRL. Z danych literaturowych wynika, że genów, które mogą mieć swój udział w procesie progresji nowotworu wątroby HCC jest już ponad 200. Mutacje obserwowane są albo w całym genie, bez miejsc „hot spot” albo z ukierunkowaniem na konkretne eksony. Stąd do celów diagnostyki molekularnej najlepszym rozwiązaniem jest opracowanie paneli do sekwencjonowania NGS, które w jednej reakcji umożliwią przeanalizowanie wielu genów związanych z HCC.
 

RAK WĄTROBY HCC – LECZENIE

Wybór metody leczenia raka wątrobowokomórowego zależy od zaawansowania klinicznego choroby, stanu ogólnego chorego, w tym istnienia ewentualnych przeciwwskazań do leczenia operacyjnego i  stanu czynnościowego wątroby. Leczenie operacyjne raka wątroby jest jedyną skuteczną metodą, która może doprowadzić do wyleczenia HCC (wycięcie guza, transplantacja wątroby). Niestety jedynie około 30% pacjentów, uktórych został rozpoznany rak wątroby, kwalifikuje się do leczenia chirurgicznego. W przypadku braku możliwości leczenia operacyjnego, nowotwory wątroby mogą być też poddane terapii za pomocą metod alternatywnych: termiczna ablacja, krioablacja, chemioembolizacja dotętnicza, chemioterapia systemowa, radioterapia. Większe efekty w leczeniu HCC osiąga się stosując metody miejscowe w skojarzeniu z chemioterapią (np. doksorubicyna, fluorouracyl, cisplatyna). Jak wspomniano wyżej, w patogenezie tak groźnej groźnej choroby, jaką jest rak wątroby dużą rolę odgrywają szlaki sygnale. Jednym z leków o działaniu antyproliferacyjnym i proapoptycznym jest sorafenib. Hamuje on aktywność tyrozynowej kinazy VEGFR typu 1-3. W badaniach klinicznych zaobserwowano wydłużenie życia pacjentów z nowotworem wątroby leczonych paliatywnie.

Podsumowując, rozwój tak groźnej i podstępnej choroby, jaką jest rak wątroby może być indukowany zarówno czynnikami zewnętrznymi jak i wewnętrznymi, przez co diagnostyka staje się złożonym i trudnym procesem. PU osób, u których zachodzi podejrzenie nowotworu wątroby, podejmowane są badania mające na celu wytypowanie najbardziej charakterystycznego biomarkera dla HCC, a stały rozwój technologii daje nadzieję na udoskonalenie bezinwazyjnych metod diagnostycznych raka wątroby. Ponadto, istnieje już w Polsce możliwość wykonania metodą NGS badania kilku-kilkudziesięciu genów w jednej reakcji.

 

Rak wątroby – przyczyny, diagnostyka i leczenie – dr n. med. Sylwia Łuczak, diagnosta laboratoryjny, CBDNA, foto: flickr.com – Hey Paul Studios, licencja CC, literatura:

Krzakowski M. i wsp. “Rak wątrobowokomórkowy – rozpoznanie i leczenie”, Onkologia w Praktyce Klinicznej 2009, 5(4):125-140
Debuire B., Lemoine A. “Liver: Hepatocellular carcinoma”, Atlas Genet Cytogenet Oncol Haematol 2002, 6(1):49-52
Liu M. i wsp. “The genetic and epigenetic alterations in human hepatocellular carcinoma: a recent update”, Protein Cell 2014, 5(9):673-691
Su YH i wsp., “DNA markers in molecular diagnostics for hepatocellular carcinoma”, Expert Rev Mol Diagn 2014, 14(7):803-817
 

 

Rak wątroby – przyczyny, diagnostyka i leczenie
4 (80%) 4 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


ADM (acellular dermal matrix) – macierz bezkomórkowa dla pacjentek, u których planowany jest zabieg rekonstrukcji piersi

Szacuje się, że statystyczna Polka ma 12-procentowe ryzyko wystąpienia u niej w ciągu życia ogniska raka piersi. Najnowsze dane pokazują, że 3-5% raków piersi związane jest z silnie udokumentowan...
Opublikowane 25 Kwi 2017

Centrum Onkologii w Gdańsku wprowadziło posiłek regeneracyjny dla pacjentów czekających na chemioterapię

Kanapka z szynką, żółtym serem, sałatą, pomidorem, ogórkiem, jogurt oraz jabłko. Wojewódzkie Centrum Onkologii w Gdańsku to pierwsza placówka medyczna na Pomorzu oraz jeden z nielicznych szpitali...
Opublikowane 23 Kwi 2017

Konferencja: Rak Jajnika 2017 – aspekty molekularne w nowoczesnej diagnostyce i terapii

W dniach 19-20 maja 2017 roku w Warszawie odbędzie się konferencja naukowa Rak Jajnika 2017 – aspekty molekularne w nowoczesnej diagnostyce i terapii. Prof. dr hab. n. med. Cezary Szczylik i dr hab....
Opublikowane 19 Kwi 2017

GLG Pharma pracuje nad terapią celowaną potrójnie negatywnego raka piersi

GLG Pharma S.A. – polska spółka zależna od amerykańskiej firmy GLG Pharma LLC, pracuje nad projektem rozwoju terapii celowanej wobec potrójnie negatywnego raka piersi oraz rozwija testy oparte o...
Opublikowane 18 Kwi 2017

Konferencja FALENTY 2017 – Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi

Polskie Towarzystwo do Badań nad Rakiem Piersi zaprasza do udziału w XI Międzynarodowej Konferencji Diagnostyka i Leczenie Raka Piersi FALENTY 2017, która odbędzie się w dniach 20-22 kwietnia 2017 w...
Opublikowane 17 Kwi 2017
Więcej w hcc, nowotwory układu pokarmowego, Rak wątrobowokomórkowy

Poznańscy naukowcy odkryli nowe podtypy raka żoładka


Zamknij