"WIEDZIEĆ WIĘCEJ, TO BAĆ SIĘ MNIEJ!"

Niedożywienie w chorobie nowotworowej – objawy i postępowanie

niedożywienie w chorobie nowotworowejNiedożywienie jest poważnym problemem występującym nie tylko w krajach rozwijających się, lecz również rozwiniętych. Dotyczy głównie osób cierpiących na choroby przewlekle (w tym choroby nowotworowe) i jest stanem organizmu, który wywołany jest niedoborem składników odżywczych. Krótkotrwałe ograniczenie przyjmowania pokarmów, nie niesie za sobą daleko idących następstw, pod warunkiem, że dostarczamy choremu odpowiednią ilość płynów. Jednak przedłużający się w czasie niedostatek pokarmu pociąga za sobą liczne niekorzystne skutki. Bezpośrednim objawem niedożywienia jest spadek masy ciała i utrata wagi. Niedożywienie prowadzi do ogólnego osłabienia organizmu, zmniejsza działanie sił obronnych organizmu (zmniejsza odporność), wpływa na wydłużony okres powrotu do zdrowia i gorszą tolerancję skutków ubocznych terapii onkologicznej. Szacuje się, że czas pobytu w szpitalu osób niedożywionych jest o 40-70% dłuższy w stosunku do pacjentów odżywionych prawidłowo. W kontekście chorób onkologicznych, których konsekwencje mogą doprowadzić do niedożywienia wymienia się przede wszystkim: nowotwory jamy ustnej, gardła, przełyku, raka żołądka oraz inne nowotwory w zaawansowanym stadium rozwoju, zwłaszcza podczas leczenia onkologicznego.

 

NIEDOŻYWIENIE W CHOROBIE NOWOTWOROWEJ – DEFINICJA

Niedożywienie może wynikać z niedoboru kalorycznego i (lub) białkowego i jest związane z niewystarczającą podażą składników odżywczych zawartych w organizmie. Niedożywienie może być spowodowane niedostatecznym przyjmowaniem, wchłanianiem lub przyswajaniem składników pokarmowych lub zwiększonymi stratami i zapotrzebowaniem wynikającym z procesów katabolicznych. W prawidłowej diecie powinno znajdować się białko pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego oraz energia w postaci węglowodanów i tłuszczy. Dodatkowo dieta powinna dostarczać makroelementy (pierwiastki takie jak sód, potas, żelazo, wapń, fosfor) i mikroelementy (molibden, mangan, selen, cynk, chrom, miedź, jod) oraz witaminy. Niedożywienie jest skutkiem różnicy pomiędzy zapotrzebowaniem organizmu na energię i poszczególne składowe diety a ich podażą. Różnica ta może wynikać z jednej strony ze zwiększonego zapotrzebowania, do którego dochodzi w przebiegu chorób przewlekłych, okresu okołooperacyjnego, rehabilitacji, gojenia ran, a z drugiej zaś strony z ograniczenia spożywania pokarmów.

Obecnie wyróżnia się trzy typy niedożywienia:

  1. Niedożywienie typu marasmus – ten typ niedożywienia związany jest z niedoborem białkowo-kalorycznym, czyli jest wynikiem przewlekłego głodzenia. Jego następstwem są: zmniejszenie masy ciała i innych wskaźników stanu odżywienia białkowego oraz osłabienie siły mięśniowej. Skrajnym przykładem tego rodzaju niedożywienia jest wyniszczenie nowotworowe.
  2. Niedożywienie typu kwashiorkor to ostre niedożywienie z hipoalbuminemią i obrzękami. W stanie tym nie dochodzi do zmniejszenia masy ciała, co bywa przyczyną wielu pomyłek. Charakterystyczne jest obniżenie stężenia w surowicy albumin i białek o krótkim okresie półtrwania oraz niewystępowanie zmniejszenia się rezerw tłuszczowych i mięśniowych. W tym typie niedożywienia stosuje się najczęściej żywienie dojelitowe.
  3. Niedożywienie typu mieszanego występuje w stanach dużego hiperkatabolizmu przy niedostatecznym dowozie białka. Pogorszeniu ulegają wszystkie wskaźniki stanu odżywienia, w tym masa ciała i wskaźniki antropometryczne oraz laboratoryjne.

 

NIEDOŻYWIENIE U CHORYCH NA RAKA – OBJAWY

Konsekwencje niedożywienia dla chorych na nowotwór są złożone. Właściwie wszystkie narządy i układu dotknięte są skutkami niedożywienia. Pierwszym objawem niedożywienia jest ubytek masy ciała, czyli spadek wagi ciała, początkowo z tkanki tłuszczowej, a z czasem również z mięśni. Ubytek masy mięśniowej u chorych jest bardzo niekorzystny, ponieważ zmniejsza siłę mięśniową, upośledza, a z czasem nawet uniemożliwia aktywność fizyczną i obniża skuteczność rehabilitacji. Zmniejszenie aktywności ruchowej, brak pionizacji i unieruchomienie zwiększają ryzyko powstawania zakrzepicy w układzie żylnym. Niedożywienia ma istotny wpływ na układ odpornościowy, odpowiedzialny m.in. za zwalczanie infekcji. Im gorsza sprawność układu immunologicznego, tym większe ryzyko na infekcje. Niedożywienie pacjentów wpływa w sposób bezpośredni i pośredni na proces gojenia się ran oraz wywiera negatywny wpływ na psychikę chorego i jego nastawienia do leczenia. Objawia się u pacjentów zmęczeniem, pogorszeniem nastroju, apatią i nasiloną drażliwością.

 

NADMIERNA UTRATA MASY CIAŁA U CHOREGO NA NOWOTWÓR

Do najbardziej czytelnych symptomów postępującego niedożywienia należy spadek masy ciała. Utrata masy ciała u chorych na nowotwory to często pierwszy sygnał rozwijającej się choroby, choć może ona pojawić się na każdym jej etapie. Główną przyczyną nadmiernego spadku masy ciała jest ograniczenie ilości przyjmowanego pokarmu spowodowane m.in.:

– wzrostem guza, który pozyskując składniki odżywcze z organizmu chorego, powoduje szereg zaburzeń metabolicznych, co prowadzi do powstania zaburzeń łaknienia i nudności;
– reakcją układu obronnego (immunologicznego) na obecność guza i towarzyszącego chorobie nowotworowej przewlekłego zapalenia, w wyniku którego zahamowane zostaje łaknienie, a zwiększony zostaje metabolizm;
– problemami związanymi z umiejscowieniem guza (utrudnione gryzienie, zaburzenia połykania, ból, szybko pojawiające się uczucie sytości, zaburzenia żołądkowo-jelitowe)
– skutkami ubocznymi leczenia onkologicznego
– zmęczeniem, strachem, depresją.

Współwystępowanie powyższych czynników związanych z chorobą nowotworową i jej terapią może pogarszać w znaczący sposób stan odżywienia pacjenta. Nadmierna utrata masy ciała prowadzi do niedożywienia i rozwoju wyniszczenia nowotworowego (kacheksja nowotworowa), dlatego należy jej przeciwdziałać.

Aby zapobiegać i przeciwdziałać utracie wagi i masy ciała u chorego na nowotwór należy:

  1. Jeść często niewielkie porcje, o regularnych porach.
  2. Płyny wypijać pomiędzy posiłkami, a nie w ich trakcie.
  3. W przerwach między posiłkami zjadać drobne przekąski (budynie, kisiele, owoce, jogurty).
  4. Zwiększyć kaloryczność posiłków poprzez dodawanie do potraw (kasz, makaronów, ryżu, ziemniaków) oleju, oliwy, śmietany, świeżego masła.
  5.  Do zup i sosów dodawać jaja, pełnotłusty jogurt, mleko w proszku, śmietankę.
  6. Zwiększyć spożycie pełnowartościowego białka (sery twarogowe, chude mięso, ryby, białko jaja).
  7. Na pół godziny przed posiłkiem wyjść ma krótki spacer lub wykonać kilka prostych ćwiczeń w przewietrzonym pomieszczeniu, aby pobudzić apetyt.
  8. Rozważyć stosowanie gotowych preparatów odżywczych dla osób chorych na nowotwory.

 

NIEDOŻYWIENIE U PACJENTA ONKOLOGICZNEGO – WPŁYW NA LECZENIE

Nadmierna utrata masy ciała, niedożywienie i postępujące wyniszczenie nowotworowe u chorych na raka mogą prowadzić do pogorszenia ogólnego stanu sprawności psychomotorycznej, potęgować poczucie zmęczenia i osłabienia oraz wzmagać ryzyko depresji. Z upływem czasy na skutek pogłębiających się deficytów składników odżywczych dochodzi również do spadku odporności organizmu i zwiększenia podatności na infekcje. U osób z niedożywieniem częściej występują powikłania po operacjach chirurgicznych takie jak np. trudności w gojeniu się ran, infekcje układu oddechowego, infekcje układu moczowego, zaburzenia funkcji wątroby i niewydolność nerek. W związku z niedożywieniem pacjentów obserwuje się gorszą tolerancję na leczenie chemioterapią  i radioterapią. Często może to stanowić przyczynę przedwczesnego zakończenia terapii onkologicznej lub przerwy w jej przebiegu. Im lepszy stan odżywienia w momencie wykrycia nowotworu, tym wyższa skuteczność terapii onkologicznej i większa szansa na skuteczne wyleczenie. Pacjent dobrze odżywiony ma większe szanse na przeżycie i ma siły, aby walczyć. Niedożywienie sprawia, że chorzy z choroba nowotworową o potencjalnie dobrym rokowaniu mogą źle zareagować na terapię. Nieprawidłowe żywienie oraz ubytki w stanie odżywienia u pacjenta onkologicznego (niedożywienie/wyniszczenie nowotworowe) mogą negatywnie wpływać na działanie układu immunologicznego, zwiększać ryzyko zakażenia i niebezpieczeństwo powikłań pooperacyjnych, obniżają tolerancję terapii onkologicznej, osłabiają odbudowę uszkodzonych komórek oraz zwiększają ryzyko przedwczesnego zgonu.

 

POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEDOŻYWIENIA U CHOREGO NA RAKA

Zgodnie z wytycznymi ESPEN leczenie żywieniowe powinno rozpocząć się w przypadku stwierdzenia niedożywienia lub gdy przewidywana przerwa w przyjmowaniu pokarmów przez chorego wynosi powyżej 7 dni oraz gdy spodziewana jest niedostateczna podaż (poniżej 60% szacowanego zużycia energii) przez okres powyżej 10 dni. Należy uzupełniać różnicę pomiędzy aktualną podażą a wyliczonym zapotrzebowaniem u danego pacjenta.

Żywieniową ścieżkę postępowania u pacjentów niedożywionych opisuje dr Stanisław Kłęk, prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Dojelitowego: Zawsze zaczynamy od rzeczy najprostszej – od porady dietetyka. Tylko 10% chorych naprawdę nie może jeść i wymaga poważniejszej interwencji. Reszta jest niedożywiona – jedzą, ale albo źle, albo za mało. Dietetyk pyta o to, co pacjent zjada, w jakiej postaci, kiedy. Jest bardzo pomocny. W następnej kolejności pacjent może wspierać się różnymi odżywkami. To taki rodzaj płynnej diety w kartonikach lub buteleczkach. To bardzo pomaga, kiedy ktoś niedojada. Niestety, takie odżywki nie są refundowane. Jeśli te metody nie pomagają sięgamy po bardziej inwazyjne, ale wciąż zupełnie bezpieczne – zakładanie specjalnego zgłębnika przez nos lub robienie tzw. przetoki jelitowej. Żywienie sztuczne jest już refundowane. Dopiero na samym końcu sięgamy po dożywianie dożylne. Takie sytuacje są jednak rzadkie. Unikamy ich, bo zawsze jest lepiej, jak układ pokarmowy choć trochę sam funkcjonuje.

ZOBACZ: WSPARCIE ŻYWIENIOWE DLA CHORYCH NA RAKA

DIETA PRZECIWNOWOTWOROWA

SKUTKI UBOCZNE LECZENIA ONKOLOGICZNEGO

 

Niedożywienie w chorobie nowotworowej, Jarosław Gośliński, portal onkologiczny zwrotnik raka, bibliografia:
M. Jarosz, I. Sajór, Żywienie chorych z nowotworami, Warszawa 2012.
A. Rogulska, Postępowanie dietetyczne w niedożywieniu, Warszawa 2010.
Pod. red. K. Krzemieniecki, Leczenie wspomagające w onkologii, Poznań 2008.
Red. Nacz. L. Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, edycja IV, Kraków 2013
P. Krakowiak, D. Krzyżanowski, A. Modlińska, Przewlekle chory w domu, Gdańsk 2011.
M. Kossobudzka, Raka nie można zagłodzić, Tylko Zdrowie (Gazeta Wyborcza) 16.07.2014

Niedożywienie w chorobie nowotworowej – objawy i postępowanie
5 (100%) 3 votes
About the Author
 

Powiązane artykuły


Świadomość profilaktyki raka szyjki macicy – dane z raportu

Jak wynika z badania zrealizowanego na zlecenie Ogólnopolskiej Organizacji „Kwiat Kobiecości” przez agencję badawczą IQS kobiety mają wysoką świadomość na temat konieczności wykonywania badań...
Opublikowane 21 Lut 2017

Konferencja MAGIS IN MEDICINAE 2017

1 kwietnia 2017 roku na terenie Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu odbędzie się II edycja ogólnopolskiej konferencji MAGIS IN MEDICINAE. Wydarzenie organizowane przez Studenckie...
Opublikowane 17 Lut 2017

Hematologia 2017 – Najnowsze doniesienia po konferencji ASH w San Diego

9 marca 2017 roku w Centrum Prasowym PAP przy ulicy Brackiej 6/8 w Warszawie odbędzie się konferencja Hematologia 2017 – Najnowsze doniesienia po konferencji ASH w San Diego organizowana przez...
Opublikowane 17 Lut 2017

Akademia Raka Piersi 2017

Wydawnictwo Lekarskie PZWL zaprasza do udziału w kolejnej edycji Akademii Raka Piersi, która odbędzie się w Łodzi, Bydgoszczy oraz w Rzeszowie. Podczas spotkania zostaną przedstawione najnowsz...
Opublikowane 13 Lut 2017

Czternaście ciekawych konferencji onkologicznych dla specjalistów w 2017 roku

Rok 2017 prezentuje się bardzo atrakcyjnie, jeśli chodzi o warsztaty i konferencje onkologiczne. Publikujemy zestawienie najciekawiej zapowiadających się wydarzeń edukacyjnych dla specjalistów z branży...
Opublikowane 11 Lut 2017
Więcej w dieta antyrakowa
Rak jelita grubego – dieta i przyczyny

Choć dotychczas specyficzne przyczyny raka jelita grubego nie zostały dokładnie ustalone, to udało się wykryć związek pewnych czynników...

Zamknij