Choć dotychczas specyficzne przyczyny raka jelita grubego nie zostały dokładnie ustalone, to udało się wykryć związek pewnych czynników z występowaniem raka jelita grubego. Są to czynniki środowiskowe, żywieniowe, dieta, genetyczne, rodzinne oraz specyficzne stany przednowotworowe.

WINNE ŚRODOWISKO I DIETA?

Przyczyny raka jelita grubego należy upatrywać w środowisku. U mieszkańców Azji, Afryki i Ameryki Południowej, którzy emigrują z obszarów o niskim zachorowaniu na raka jelita grubego, ryzyko zachorowania wzrasta do wartości charakterystycznych dla danego regionu, co sugeruje udział czynników środowiskowych w rozwoju nowotworów jelita grubego. Ponadto palenie tytoniu oraz spożywanie alkoholu (4 lub więcej drinków tygodniowo) także zwiększa ryzyko zachorowania.

NIEZDROWA DIETA PRZYCZYNĄ RAKA JELITA GRUBEGO

Dieta bogata w tłuszcze i cholesterol wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na nowotwór jelita grubego. Spożywane w diecie tłuszcze nasilają endogenną produkcję drugorzędowych kwasów żółciowych i neutralnych steroidów oraz zwiększają ich bakteryjną degradację i wydalanie z kałem, co sprzyja karcynogenezie (tworzeniu się raka).

Przyczyny raka jelita grubego i podwyższone ryzyko zachorowania wiążą się z otyłością i dietą. Rośnie ono w przybliżeniu liniowo wraz ze wzrostem BMI w przedziale 23-30. U dorosłych z BMI powyżej 30 ryzyko wystąienia raka jelita grubego wzrasta o 50 do 100% w porównaniu z osobami z BMI < 23. Prawdopodobnym mechanizmem i przyczyną inicjacji procesu nowotworowego jest towarzysząca otyłości insulinooporność i wysokie stężenie insuliny we krwi.

Zmiana nawyków żywieniowych w postaci zaprzestania palenia tytoniu, ograniczenia spożywania czerwonego mięsa i alkoholu przy jednoczesnym zwiększeniu spożycia warzyw i owoców (minimum 400 gram dziennie) oraz ryb, stanowi dobry sposób w kontekście profilaktyki raka jelita grubego.

ZOBACZ: DIETA ANTYRAKOWA

W licznych badaniach opisywano również niższe ryzyko rozwoju nowotworu jelita grubego u osób aktywnych fizycznie. Regularna intensywna aktywność fizyczna może zmniejszyć ryzyko rozwoju raka nawet do 50%.

RAK JELITA GRUBEGO DIETA I PROFILAKTYKA

W przeprowadzonych badaniach populacyjnych i eksperymentach stwierdzono, że dieta bogata w tłuszcze zwierzęce i czerwone mięso zwiększa ryzyko gruczolaków i raka jelita grubego. Mechanizm tego zjawisko nie jest do końca znany, prawdopodobnie dieta tego typu zwiększa koncentrację wtórnych kwasów żółciowych na nabłonek jelita grubego. Podkreślane jest znaczenie niektórych witamin w powstawaniu raka jelita grubego. W badaniach interwencyjnych stwierdzono, że 15-letnia suplementacja kwasem foliowym u 88756 kobiet zmniejszyła względne ryzyko raka jelita grubego do 0,25, z wyłączeniem raka odbytnicy. Niedobór kwasu foliowego w diecie zwiększa ryzyko nowotworu poprzez dwa mechanizmy: niedobór kwasu foliowego zmniejsza możliwości metylacji DNA, co powoduje zaburzoną aktywację proto-onkogenów związanych z karcinogenezą. Inna hipoteza zakłada, że niedobór folacyny powoduje zaburzenia puli prekursorów nukleotydów, co prowadzi do uszkodzenia DNA.

Pewną rolę w prewencji nowotworów jelita wydaje się odgrywać wapń. Badania European Cancer Prevention Organisation Study Group wykazały zmniejszenie nawrotów gruczolaków jelita grubego w grupie osób z substytucją wapnia (2 g. /dobę). Podkreślana jest rola selenu w diecie jako istotnego czynnika prewencyjnego raka jelita grubego. Jego rola w genezie raka jelita wymaga jednak dalszych badań.

Rak jelita grubego dieta zawierająca błonnik pokarmowy wydaje się odgrywać znaczącą rolę w profilaktyce antyrakowej. Meta-analiza 13 badań typu „case-control” do roku 1992, w których porównano 2 grupy spożycia błonnika pokarmowego w dziennej racji pokarmowej wykazała istotne zmniejszenie ryzyka raka jelita grubego w grupie  o wysokim spożyciu błonnika pokarmowego. Przegląd analiz wykonanych do 2000 roku (AGA Technical Review) wskazuje na możliwość 50% redukcji ryzyka rozwoju raka jelita grubego u osób spożywających większe ilości błonnika pokarmowego w porównaniu do grup o mniejszym spożyciu tych składników pokarmowych. Korzystne działanie błonnika w diecie związane jest ze zwiększeniem objętości stolca, wiązaniem potencjalnych karcinogenów w świetle jelita, wiązaniem wtórnych kwasów żółciowych, obniżeniem pH stolca, korzystnym wpływem błonnika na florę bakteryjną jelita grubego.

Od wielu lat badana jest rola probiotyków w diecie antyrakowej i prewencji nowotworów jelita grubego. Rola bakterii acidofilnych w profilaktyce raka jelita grubego wymaga dalszych badan, aczkolwiek badania doświadczalne wskazują na bardzo korzystne działanie profilaktyczne tych bakterii w indukowaniu procesu karcinogenezy w jelicie grubym pod wpływem różnych karcinogenów.
 

GENETYCZNE PRZYCZYNY RAKA JELITA GRUBEGO– DZIEDZICZENIE

Przyczyny raka jelita grubego związanej z dziedzicznymi zmianami w genach o wysokiej penetracji upatruje się u 5-7% raków jelita grubego. Około 18-20% to raki powstałe w wyniku złożonych współzależności między czynnikami środowiskowymi i genami o niskiej penetracji. Pozostałe 75% to raki jelita grubego związane ze sporadycznymi zmianami w genomie. U osób mających krewnego I stopnia z rakiem jelita grubego obserwuje się zwiększone ryzyko rozwoju nowotworu. Osoby z dwoma lub większa liczbą krewnych chorych na raka jelita grubego stanowią około 20% ogółu wszystkich pacjentów. Stopień ryzyka rozwoju choroby zależy od różnej formy dziedziczonej wrażliwości.

Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) zaliczana jest do przyczyny rozwoju raka jelita grubego o bardzo wysokim stopniu ryzyka. Choroba występuje u 75-95% chorych z rodzinną polipowatością gruczolakowatą. FAP to wrodzone zaburzenie dziedziczone autosamalnie dominująco z różną penetracją. U chorych obserwuje się rozwój polipów gruczolakowatych w całej okrężnicy i odbytnicy. U około 50% gruczolaki pojawiają się do 15 roku życia, a u 95% do 35 roku życia. Metodą z wyboru jest tu profilaktyczne usunięcie raka jelita grubego w wieku dojrzewania w postaci totalnej kolektomii z zespoleniem ileo-rektalnym lub odtwórczej proktokolektomii z wytworzeniem zbiornika jelitowego. Gen rodzinnej polipowatości gruczolakowatej jest zlokalizowany w choromosomie 5q21.

ZAPALENIE CHOROBY JELIT

U chorych z zapalnymi chorobami jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Crohna) występuje większe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Jest ono związane z czasem trwania choroby o dużej aktywności, zasięgiem choroby, rozwojem dysplazji i czasem trwania objawów raka jelita.

POLIPY GRUCZOLAKOWATE – CZĘSTE PRZYCZYNY RAKA JELITA GRUBEGO

Nowotwory jelita grubego rozwijają się znacznie częściej u chorych z polipami gruczolakowymi. Prawdopodobieństwa, że rak będzie obecny w gruczolaku wynosi 5%, przy czym koreluje to z jego utkaniem histologicznym oraz rozmiarem polipa. Potencjał transformacji złośliwej jest większy w gruczolakach kosmkowych i cewkowo-kosmkowych. Częstość występowania utkania złośliwego w polipie mniejszym niż 1 cm wynosi 1%. W przypadku polipu o rozmiarze 2 cm prawdopodobieństwo wynosi 40%.

WYWIAD NOWOTWOROWY W PRZESZŁOŚCI

Zachorowanie na nowotwór jelita grubego w przeszłości należy zaliczyć do przyczyny raka jelita grubego, która zwiększa ryzyko rozwoju choroby. Chorzy z dodatnim wywiadem raka jelita grubego w przeszłości należą do grupy większego ryzyka na pojawienia się kolejnego raka pierwotnego w jelicie lub innych lokalizacjach. Dodatkowo, napromienianie miednicy małej i prostaty wiąże się ze zwieszonym ryzykiem rozwoju nowotworu. Takie działanie napromieniania dotyczy, według badan, jedynie naświetlanych tkanek, a nie pozostałych części jelita grubego.

 

RAK JELITA GRUBEGO DIETA – PODSUMOWANIE

Czynniki ryzyka powstania nowotworu jelita : dieta bogata w tłuszcze (szczególnie tłuszcze nasycone) i cukier, wysokie spożycie mięsa (zwłaszcza grillowanego lub przypalonego), spożywanie mięsa wysokoprzetworzonego, niskie spożycie błonnika, występowanie polipów jelita, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, brak ruchu, otyłośćbrzuszna, małe spożycie warzyw, zbyt duża ilość kalorii w diecie, przedłużający się stres.

Zapobieganie i profilaktyka raka jelita grubego: Rak jelita grubego dieta zawierająca błonnik pokarmowy wydaje się odgrywać znaczącą rolę w profilaktyce antyrakowej. Należy stosować dietę z dużą ilością bezskrobiowych warzyw i owoców, unikać jedzenia czerwonego mięsa, lub mocno je ograniczyć. Na talerzu nie powinno zabraknąć takich produktów jak: sałaty, pomarańcze, owoce jagodowe, owoce morza, orzechy, pestki. Ryzyko powstania raka jelita grubego zmniejsza regularne spożywanie czosnku i jogurtu z żywymi bakteriami. Zadbaj o dostarczanie organizmowi poprzez zdrową dietę: beta-karotenu, witaminy C, kwasu foliowego, witaminy D, wapnia i selenu. Uprawiaj regularnie ruch, przestrzegaj diety i unikaj nadwagi.
 

rak jelita grubego dieta, przyczyny, bibliografia
R. Pazdur, L. D. Wagman, K.A. Camphausen, W. J. Hoskins, Nowotwory złośliwe, Tom I, Lublin 2012.
Pod Red. A. Deptała, M.Z. Wojtukiewicz, Rak jelita grubego, Poznań 2012.
Pod red. J. Meder, Aktualne zasady postepowania diagnostyczno-terapeutycznego w onkologii, Warszawa 2011.
Pod. red M. Krzakowski, Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych – 2011, Gdańsk 2011.

 

Rak jelita grubego – dieta i przyczyny
3.3 (66.67%) 27 votes